Όταν ακούμε τη λέξη «πυροσβεστικό όχημα», οι περισσότεροι φέρνουμε στο μυαλό μας ένα κλασικό πυροσβεστικό με νερό, μάνικες και πυροσβέστες έτοιμους να επέμβουν σε μια φωτιά.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ διαφορετική. Το σύγχρονο Πυροσβεστικό Σώμα καλείται να αντιμετωπίσει ένα τεράστιο φάσμα συμβάντων: από μια μεγάλη δασική πυρκαγιά ή μια κατάρρευση κτιρίου μέχρι ένα τροχαίο σε σήραγγα, μια διαρροή επικίνδυνων χημικών, μια επιχείρηση διάσωσης σε μεγάλο ύψος ή βάθος ή ένα περιστατικό σε βιομηχανική εγκατάσταση.
Για κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται διαφορετικός εξοπλισμός και, σε αρκετές περιπτώσεις, ένα διαφορετικό και εξειδικευμένο όχημα.
Στο παρόν αφιέρωμα παρουσιάζουμε 11 από τα πιο ιδιαίτερα, και για πολλούς ίσως «παράξενα», πυροσβεστικά οχήματα, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί ή χρησιμοποιούνται για πολύ συγκεκριμένες επιχειρησιακές αποστολές.
Ένα αφιέρωμα στη μνήμη του Δημήτρη Φραγκιά
Πριν από την παρουσίαση των οχημάτων, θα ήθελα το άρθρο αυτό να είναι αφιερωμένο στον συνάδελφο Δημήτρη Φραγκιά, του οποίου οι φωτογραφίες συνοδεύουν το παρόν αφιέρωμα.
Ο Δημήτρης ήταν απόστρατος Πυρονόμος του Πυροσβεστικού Σώματος και ένας από τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην ίδρυση του Μουσείου του Πυροσβεστικού Σώματος Ελλάδας.
Η αγάπη του για την πυροσβεστική ιστορία και τον πυροσβεστικό εξοπλισμό ήταν ιδιαίτερη. Υπήρξε συλλέκτης περισσότερων από 2.500 πυροσβεστικών μινιατουρών από όλον τον κόσμο, ενώ είχε δημιουργήσει μια εντυπωσιακή συλλογή από μακέτες πυροσβεστικών σταθμών πόλης, λιμενικών σταθμών και αεροδρομίων.
Ήταν επίσης συγγραφέας δύο λευκωμάτων και ιδρυτής της ιστοσελίδας www.greekfirevehicle.gr, από την οποία προέρχονται οι φωτογραφίες του παρόντος άρθρου.
Η συγκεκριμένη ιστοσελίδα αποτέλεσε για πολλά χρόνια ένα μοναδικό φωτογραφικό αρχείο των ελληνικών πυροσβεστικών οχημάτων, καταγράφοντας ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας και της εξέλιξης του Πυροσβεστικού Σώματος.
Ο Δημήτρης έφυγε από τη ζωή τον Απρίλιο του 2021, αφήνοντας πίσω του ένα πολύτιμο αρχείο και μια σημαντική παρακαταθήκη για όσους αγαπούν την ιστορία της Πυροσβεστικής.
1. Η «Καντίνα»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Όταν η επιχείρηση κρατάει ώρες, χρειάζεται και υποστήριξη
Σε μια μεγάλη πυροσβεστική επιχείρηση, η μάχη με τη φωτιά μπορεί να διαρκέσει πολλές ώρες.
Ιδιαίτερα στα μεγάλα δασικά συμβάντα, οι πυροσβέστες μπορεί να παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα στην πρώτη γραμμή. Εκεί εμφανίζεται ένας διαφορετικός αλλά εξίσου σημαντικός «σύμμαχος»: η πυροσβεστική καντίνα.
Η καντίνα χρησιμοποιείται για τον εφοδιασμό του προσωπικού με νερό, καφέ και έτοιμες μερίδες φαγητού, εξασφαλίζοντας την απαραίτητη υποστήριξη στους πυροσβέστες που επιχειρούν για πολλές συνεχόμενες ώρες.
Μπορεί να μην έχει αντλία νερού ή πυροσβεστικές μάνικες, όμως επιτελεί έναν κρίσιμο επιχειρησιακό ρόλο: κρατά τους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή σε θέση να συνεχίσουν το έργο τους.
2. Το «καταδυτικό» όχημα
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Η Πυροσβεστική κάτω από την επιφάνεια του νερού
Η αποστολή του Πυροσβεστικού Σώματος δεν περιορίζεται στη στεριά.
Σε λίμνες, ποτάμια, λιμάνια και άλλες υδάτινες περιοχές, οι Ομάδες Υποβρυχίων Διασώσεων (Ο.Υ.Δ.) των Ε.Μ.Α.Κ. καλούνται να αντιμετωπίσουν περιστατικά έρευνας και διάσωσης, ακόμη και κάτω από την επιφάνεια του νερού.
Το «καταδυτικό» όχημα μεταφέρει τους δύτες και τον απαραίτητο εξοπλισμό για τέτοιες επιχειρήσεις.
Πρόκειται για ένα όχημα που ίσως προκαλεί έκπληξη σε όποιον έχει συνηθίσει να συνδέει την Πυροσβεστική αποκλειστικά με τις πυρκαγιές.
Και όμως, η διάσωση στο υδάτινο περιβάλλον αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι της αποστολής της.
3. Το «ορειβατικό» όχημα
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Όταν η διάσωση γίνεται σε ύψος ή βάθος
Βουνά, χαράδρες, απόκρημνες πλαγιές, πηγάδια και δυσπρόσιτα σημεία.
Υπάρχουν περιστατικά στα οποία ένα συμβατικό πυροσβεστικό όχημα απλώς δεν μπορεί να φτάσει.
Το «ορειβατικό» όχημα μεταφέρει προσωπικό και εξοπλισμό για την υποστήριξη των Ορειβατικών Ομάδων Έρευνας και Διάσωσης (Ο.Ο.Ε.Δ.).
Σχοινιά, συστήματα ανάβασης και κατάβασης και ειδικός διασωστικός εξοπλισμός μεταφέρονται εκεί όπου απαιτείται διάσωση σε ύψος ή βάθος.
Σε τέτοιες επιχειρήσεις, η πρόσβαση στο σημείο του συμβάντος είναι συχνά η πρώτη και μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις.
4. Το όχημα «σεισμών»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Η βαριά διάσωση μέσα στα συντρίμμια
Ένας σεισμός ή μια κατάρρευση κτιρίου δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο επιχειρήσεων.
Το όχημα «σεισμών» μεταφέρει βαρέος τύπου διασωστικό εξοπλισμό, εργαλεία κοπής μετάλλων και διάτρησης σκυροδέματος, καθώς και υλικά για τη σταθεροποίηση στοιχείων και κατασκευών που έχουν υποστεί ζημιές.
Παράλληλα, διαθέτει εξοπλισμό για τον εντοπισμό εγκλωβισμένων ατόμων, όπως κάμερες έρευνας και ακουστικά συστήματα εντοπισμού.
Εδώ ο χρόνος αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Πίσω από κάθε κομμάτι σκυροδέματος μπορεί να βρίσκεται ένας άνθρωπος που περιμένει βοήθεια.
5. Το κινητό επιχειρησιακό κέντρο
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Εκεί όπου συντονίζεται ολόκληρη η επιχείρηση
Σε ένα μεγάλο συμβάν, δεν αρκεί μόνο η παρουσία των πυροσβεστικών οχημάτων στο πεδίο.
Χρειάζεται συντονισμός.
Το Κινητό Επιχειρησιακό Κέντρο αποτελεί ουσιαστικά το κινητό «στρατηγείο» της επιχείρησης.
Εδώ γίνεται η διαχείριση μεγάλων αστικών και δασικών περιστατικών. Υπάρχει χώρος συνεδριάσεων, χώρος ασύρματης επικοινωνίας και μετάδοσης, καθώς και χώρος καταγραφής και παρακολούθησης της εξέλιξης του συμβάντος.
Στο ίδιο όχημα μπορούν να φιλοξενηθούν εκπρόσωποι άλλων Σωμάτων Ασφαλείας ή υπηρεσιών που απαιτείται να συμμετέχουν στον συντονισμό.
Σε ένα μεγάλο συμβάν, η σωστή πληροφορία, στον σωστό άνθρωπο, τη σωστή στιγμή μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με την ίδια την επιχειρησιακή δύναμη.
6. Το όχημα «χημικών»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Όταν ο εχθρός δεν φαίνεται
Υπάρχουν πυρκαγιές που φαίνονται.
Υπάρχουν όμως και κίνδυνοι που μπορεί να μην είναι ορατοί.
Μια διαρροή χημικής ουσίας ή άλλου επικίνδυνου υλικού μπορεί να δημιουργήσει ένα εξαιρετικά επικίνδυνο περιβάλλον για το προσωπικό και τον πληθυσμό.
Το όχημα «χημικών» μεταφέρει ειδικό εξοπλισμό για την ανίχνευση, τη μέτρηση και, ανάλογα με τον διαθέσιμο εξοπλισμό, την αναγνώριση επικίνδυνων ουσιών, καθώς και μέσα για τον έλεγχο και τη διαχείριση διαρροών.
Σε τέτοιου είδους συμβάντα μπορεί να ενεργοποιείται εξειδικευμένο προσωπικό και η Ομάδα Χ.Β.Ρ.Π. και Τεχνολογικών Ατυχημάτων, ανάλογα με τη φύση και την έκταση του περιστατικού.
Οι πυροσβέστες που επιχειρούν σε τέτοιες συνθήκες χρησιμοποιούν κατάλληλες χημικές στολές προστασίας και αναπνευστικές συσκευές.
Εδώ η γνώση της χημείας, η τεχνολογία και η προστασία του προσωπικού συναντώνται στο ίδιο επιχειρησιακό πεδίο.
7. Το όχημα για «σήραγγες»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Όταν η φωτιά βρίσκεται κάτω από τη γη
Μία από τις πιο απαιτητικές επιχειρήσεις για ένα πυροσβεστικό σώμα είναι η επέμβαση σε μια σιδηροδρομική σήραγγα.
Το ειδικό αυτό όχημα μπορεί να κινηθεί πάνω στις σιδηροδρομικές ράγες, χάρη σε ειδικό σύστημα πτυσσόμενων σιδηροτροχών.
Διαθέτει καμπίνα «θετικής πίεσης», ώστε να περιορίζεται η είσοδος καπνού στο εσωτερικό της και να προστατεύεται το πλήρωμα.
Παράλληλα, διαθέτει θερμική κάμερα, η οποία βοηθά το πλήρωμα να κινείται στο περιβάλλον της σήραγγας και να προσεγγίζει όσο το δυνατόν ταχύτερα την εστία της πυρκαγιάς.
Στο FirePedia υπάρχει επίσης ιστορική αναφορά σε ειδικά οχήματα διάσωσης για σήραγγες και στην εξέλιξή τους.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, όπου ο καπνός, η θερμότητα και η περιορισμένη πρόσβαση δημιουργούν εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, κάθε λεπτό έχει σημασία.
8. Το «ασθενοφόρο»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Η υγειονομική υποστήριξη της επιχείρησης
Ο πυροσβέστης είναι πρώτα απ’ όλα άνθρωπος και, όπως κάθε άνθρωπος, μπορεί να χρειαστεί άμεση ιατρική φροντίδα.
Το συγκεκριμένο ασθενοφόρο της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας χρησιμοποιούνταν για την παροχή πρώτων βοηθειών και, όπου απαιτούνταν, για τη διακομιδή πυροσβεστών.
Παράλληλα, μπορούσε να καλύψει υγειονομικά μεγάλα περιστατικά που βρίσκονταν σε εξέλιξη, αλλά και εκδηλώσεις του Πυροσβεστικού Σώματος, όπως παρελάσεις και ορκωμοσίες.
Ένα ακόμη όχημα που δεν έσβηνε φωτιές, αλλά υποστήριζε εκείνους που τις αντιμετώπιζαν.
9. Το όχημα «συσκευών»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Όταν ο αέρας γίνεται το σημαντικότερο εργαλείο
Η αναπνευστική συσκευή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέσα προστασίας του πυροσβέστη.
Το συγκεκριμένο όχημα «συσκευών» διέθετε μεγάλο αριθμό αναπνευστικών συσκευών ανοικτού κυκλώματος και κλειστού κυκλώματος, καθώς και απόθεμα φιαλών αναπνεύσιμου αέρα.
Παράλληλα, διέθετε αεροσυμπιεστή για την πλήρωση των φιαλών και τροχήλατα συστήματα αναπνεύσιμου αέρα.
Σε μια μεγάλη και πολύωρη επιχείρηση, η συνεχής υποστήριξη του αναπνευστικού εξοπλισμού είναι απαραίτητη.
10. Το όχημα «διυλιστηρίων»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Για τις πυρκαγιές των πετροχημικών εγκαταστάσεων
Οι πυρκαγιές σε διυλιστήρια και μονάδες υδρογονανθράκων ανήκουν στις πιο απαιτητικές κατηγορίες βιομηχανικών συμβάντων.
Απαιτούν μεγάλες ποσότητες πυροσβεστικού μέσου, υψηλές παροχές και εξειδικευμένο εξοπλισμό.
Το όχημα «διυλιστηρίων» μεταφέρει μεγάλες ποσότητες αφρογόνου υλικού και διαθέτει αντλίες μεγάλης παροχής.
Είναι εξοπλισμένο για την παραγωγή και εφαρμογή αφρού πυρόσβεσης, ενώ διαθέτει επίσης συστήματα νερού και αφρού υψηλής παροχής για κατάσβεση, ψύξη και προστασία εκτεθειμένου εξοπλισμού, καθώς και για τον έλεγχο ατμών ή αερίων όπου αυτό προβλέπεται για τη συγκεκριμένη ουσία και την επιχειρησιακή τακτική.
Εδώ η επιχειρησιακή ισχύς συνδυάζεται με εξειδικευμένη τεχνογνωσία και αυστηρή τήρηση διαδικασιών ασφαλείας.
11. Το όχημα «σκόνης»
Φωτογραφία: Δημήτρης Φραγκιάς / greekfirevehicle.gr
Όταν το νερό δεν είναι η λύση
Το νερό είναι ίσως το πιο γνωστό πυροσβεστικό μέσο.
Δεν είναι όμως κατάλληλο για κάθε πυρκαγιά.
Το όχημα «σκόνης» μεταφέρει μεγάλες ποσότητες ξηράς χημικής σκόνης και χρησιμοποιείται σε ειδικά συμβάντα όπου η ξηρά χημική σκόνη αποτελεί κατάλληλο κατασβεστικό μέσο.
Τέτοιες εφαρμογές μπορεί να αφορούν πυρκαγιές εύφλεκτων υγρών και αερίων, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και διυλιστήρια.
Σε πυρκαγιά από διαρροή εύφλεκτου αερίου δεν επιχειρούμε κατάσβεση της φλόγας εάν δεν μπορεί να σταματήσει με ασφάλεια και η ίδια η διαρροή, καθώς διαφορετικά μπορεί να δημιουργηθεί μη αναφλεγμένο εύφλεκτο νέφος με κίνδυνο μεταγενέστερης ανάφλεξης ή έκρηξης.
Σε ηλεκτρικό εξοπλισμό υπό τάση, η παρουσία ηλεκτρικής τάσης αποτελεί πρόσθετο κίνδυνο και όχι ξεχωριστή κλάση πυρκαγιάς. Η επιλογή του κατασβεστικού μέσου πρέπει να γίνεται σύμφωνα με την πραγματική καύσιμη ύλη, τη σήμανση του μέσου και την εκτίμηση κινδύνου. Περισσότερα στο άρθρο του FirePedia «Από την Κλάση Ε στην Κλάση F».
Ένα ακόμη παράδειγμα που αποδεικνύει ότι η πυρόσβεση δεν είναι απλώς «ρίχνω νερό στη φωτιά».
Επίλογος
Έντεκα οχήματα, έντεκα διαφορετικές αποστολές
Από την καντίνα μέχρι το κινητό επιχειρησιακό κέντρο και από το καταδυτικό όχημα μέχρι το όχημα χημικών και το όχημα για σήραγγες, όλα έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την υποστήριξη της αποστολής του πυροσβέστη.
Κάθε όχημα έχει σχεδιαστεί για διαφορετικές συνθήκες και διαφορετικές ανάγκες. Άλλα μεταφέρουν ανθρώπους, άλλα εξοπλισμό, άλλα πυροσβεστικά μέσα και άλλα λειτουργούν ως κινητά κέντρα συντονισμού.
Όλα όμως υπάρχουν για έναν κοινό σκοπό: να δώσουν στον πυροσβέστη τα κατάλληλα εργαλεία τη στιγμή που θα τα χρειαστεί.
Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά αυτών των «παράξενων» πυροσβεστικών οχημάτων. Δεν είναι παράξενα επειδή είναι διαφορετικά. Είναι διαφορετικά επειδή διαφορετικές είναι και οι αποστολές που καλείται να αντιμετωπίσει το Πυροσβεστικό Σώμα.
Στη μνήμη του Δημήτρη Φραγκιά
Το φωτογραφικό υλικό του Δημήτρη Φραγκιά δεν αποτελεί απλώς μια συλλογή εικόνων.Αποτελεί ένα κομμάτι της ιστορίας της ελληνικής Πυροσβεστικής.
Η καταγραφή των οχημάτων, του εξοπλισμού και της εξέλιξής τους διατηρεί ζωντανή τη μνήμη ανθρώπων και μηχανών που υπηρέτησαν και συνεχίζουν να υπηρετούν έναν δύσκολο και απαιτητικό σκοπό.
Για τον Δημήτρη, που αγάπησε την Πυροσβεστική και φρόντισε να διασώσει την ιστορία της.
