Αναπνευστικές συσκευές ανοικτού κυκλώματος (Α.Σ.Α.Κ.)

Το άρθρο αυτό το αφιερώνω σε έναν καλό φίλο, τον Ηλία Κατσουρίδη, που έφυγε νωρίς για τη γειτονιά των αγγέλων, αλλά προσέφερε τα μέγιστα στον τομέα της εκπαίδευσης, στην τεχνική ασφάλεια αλλά και στην πατρίδα, ως παλιός βάτραχος. Θα τον θυμόμαστε πάντα με αγάπη και σεβασμό.

Σκοπός του άρθρου είναι να ξεδιαλύνει την παραφιλολογία που επικρατεί ιδιαίτερα στις τάξεις των σωμάτων ασφαλείας, αλλά και στη βιομηχανία, αναφορικά με τη χρήση των αναπνευστικών συσκευών ανοικτού κυκλώματος και τις ιδιαιτερότητές τους, τόσο στην εργασία όσο και στη διάσωση.

Ξεκινώ με την ονομασία Αναπνευστικές Συσκευές Ανοικτού Κυκλώματος.

Ως αυτόνομη συσκευή είναι ένας εξοπλισμός ο οποίος μας δίνει τη δυνατότητα να υποστηρίξουμε το αναπνευστικό μας σύστημα χωρίς να εξαρτόμαστε από τον περιβάλλοντα αέρα και τους όποιους ρύπους επικρατούν τη δεδομένη στιγμή, καθώς ο αέρας που εισπνέουμε προέρχεται από μία φιάλη πεπιεσμένου αέρα.

Ο όρος ανοικτού κυκλώματος σημαίνει ότι εκπνέουμε τον αέρα που αναπνέουμε στο περιβάλλον, χωρίς να τον ανακυκλώνουμε.

Από τι αποτελείται μία Α.Σ.Α.Κ.

Μία Α.Σ.Α.Κ., ως όρος συντομίας για την Αναπνευστική Συσκευή Ανοικτού Κυκλώματος, αποτελείται από τα παρακάτω βασικά εξαρτήματα:

• Την πλάτη στήριξης με το πνευματικό σύστημα.
• Τον αεροπνεύμονα.
• Τη μάσκα ολοκλήρου προσώπου.
• Τη φιάλη πεπιεσμένου αέρα.

Κάθε εξάρτημα που αναφέρω παραπάνω πιστοποιείται χωριστά και όλα μαζί στη συνέχεια ως ενιαίο σύνολο.

Πλάτη στήριξης και πνευματικό σύστημα

Η πλάτη στήριξης αποτελείται από ένα πλαίσιο στο οποίο είναι εγκατεστημένα μηχανικά και πνευματικά εξαρτήματα αναγκαία για τη χρήση της Α.Σ.Α.Κ. Δεν θα αναφερθώ στις παλαιού τύπου πλάτες στήριξης, καθώς σήμερα δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να αναλύσουμε κατασκευές από χάλυβα ή ξύλο.

Οι νέες πλάτες στήριξης κατασκευάζονται από πολυμερή υλικά, όχι μόνο για ανθεκτικότερη χρήση σε δύσκολες εργασίες ή συμβάντα διάσωσης αλλά και για εξοικονόμηση βάρους, με σκοπό την αύξηση της εργονομίας για τον χρήστη. Ένας ακόμη πολύ σοβαρός λόγος για τη χρήση των υλικών αυτών είναι η ευκολία καθαρισμού και απολύμανσης από χημικά ή άλλα ρυπογόνα υλικά.

Πάνω στην πλάτη στήριξης τοποθετείται σε ασφαλή σημεία το πνευματικό σύστημα, το οποίο αποτελείται από τα παρακάτω εξαρτήματα:

• Κεντρικό μειωτήρα πίεσης
• Σωλήνα μέσης πίεσης που οδηγεί στον αεροπνεύμονα
• Σωλήνα υψηλής πίεσης που οδηγεί στο μανόμετρο ένδειξης υψηλής πίεσης
• Προαιρετικά, σωλήνα δευτερεύουσας εξόδου μέσης πίεσης ή και εισόδου μέσης πίεσης

Πέραν του πνευματικού συστήματος, η πλάτη στήριξης φέρει ιμάντες ώμου και ιμάντα μέσης. Στις νεότερες Α.Σ.Α.Κ., ο ιμάντας μέσης είναι πλήρως εργονομικός, περιστρεφόμενος σύμφωνα με την κίνηση του χρήστη σε οριζόντιο άξονα, αλλά και σε κάποια μοντέλα σε κάθετη θέση με μικρή γωνία κλίσης.

Η νέα τάση στις πλάτες στήριξης είναι και η αυξομειούμενη θέση ύψους, με σκοπό την καλύτερη εφαρμογή σε χρήστες διαφορετικού ύψους.

Οι πλάτες στήριξης διαθέτουν, σε μεγάλο ποσοστό και από πολλούς κατασκευαστές, χειρολαβές δεξιά και αριστερά για τη σωστή εργονομική χρήση κατά την ένδυση ή έκδυση της Α.Σ.Α.Κ.

Σε αρκετά μοντέλα νέας γενιάς, στους ιμάντες ώμων, όπου περνάει εκ δεξιών όπως τη φοράμε η σωλήνα μέσης πίεσης και εξ αριστερών η σωλήνα υψηλής πίεσης, υπάρχουν καλύμματα για την προστασία τους από θερμοκρασία ή φθορές.

Μανόμετρο υψηλής πίεσης

Το μανόμετρο υψηλής πίεσης περιλαμβάνεται στον εξοπλισμό της πλάτης και σκοπό έχει την ακριβή ένδειξη της υψηλής πίεσης που εναπομένει στη φιάλη πεπιεσμένου αέρα που έχουμε συνδέσει στην Α.Σ.Α.Κ. μας.

Αυτό επιτυγχάνεται με αναλογική ή ψηφιακή ένδειξη, η οποία είναι προσαρτημένη στην αριστερή μεριά της Α.Σ.Α.Κ. όπως τη φοράμε.

Στα αναλογικά μανόμετρα περιλαμβάνεται μία απεικόνιση από 0–350 bar, όπου το σημείο συναγερμού ξεκινά όταν ο δείκτης φτάσει στα 55–60 bar. Για αυτό και στα αναλογικά μανόμετρα υπάρχει κόκκινη περιοχή. Στα νέας γενιάς μανόμετρα η σφυρίχτρα ειδοποίησης χαμηλής πίεσης μπορεί να περιλαμβάνεται στο σώμα του μανομέτρου.

Συμβουλή: Πριν ξεκινήσουμε οποιαδήποτε ενέργεια με μία Α.Σ.Α.Κ., πάντα κοιτάμε την ένδειξη της πίεσης. Η πίεση της Α.Σ.Α.Κ. μας θα πρέπει να είναι τουλάχιστον στο 90% της ονομαστικής αξίας της φιάλης μας.

Παράδειγμα: φιάλη ονομαστικής πίεσης 300 bar → 270 bar για να είναι επιχειρησιακή.

Αεροπνεύμονας (LDV)

Σε αρκετές Α.Σ.Α.Κ. υπάρχει περίπτωση ο αεροπνεύμονας να βρίσκεται μόνιμα εγκατεστημένος, χωρίς τη δυνατότητα απόσπασής του μέσω ταχυσύνδεσμου.

Αυτά τα μοντέλα ή τύποι Α.Σ.Α.Κ. ΔΕΝ προτείνονται για διάσωση ή σώματα ασφαλείας, καθώς προορίζονται καθαρά και μόνο για εργασία. Εφόσον ο αεροπνεύμονας δεν αποσπάται μέσω ταχυσύνδεσμου, τότε η Α.Σ.Α.Κ. στερείται πολλών εφαρμογών και ειδικών συνδέσεων που απαιτούνται τόσο για τη διάσωση όσο και για την πυρόσβεση.

Ο αεροπνεύμονας στην ουσία είναι το δεύτερο στάδιο μείωσης της πίεσης, όπου αναλαμβάνει να μειώσει τη μέση πίεση, περίπου 6–9 bar, που έρχεται από τον μειωτήρα της Α.Σ.Α.Κ., σε περίπου 1,0–3,9 mbar.

Αυτή η πίεση διοχετεύεται απευθείας στην προσωπίδα ολοκλήρου προσώπου μέσω του διαμερίσματος της οματοθυρίδας και κατόπιν στο εσωτερικό μασκάκι, εφόσον εισπνεύσουμε τον αέρα που έχει γεμίσει τη μάσκα μας μέσω των βαλβίδων εισπνοής.

Όπως καταλάβατε, δεν μπορούμε να αναπνεύσουμε την υψηλή πίεση που υπάρχει μέσα σε μία φιάλη πεπιεσμένου αέρα.

Ο μειωτήρας της Α.Σ.Α.Κ. αναλαμβάνει να μειώσει την υψηλή πίεση που προέρχεται από τη φιάλη στα περίπου 7,2 bar, με εύρος μέσης πίεσης περίπου 6–9 bar, και χρειάζεται ετήσιο έλεγχο και ανά δεκαετία αντικατάσταση.

Όλοι οι αεροπνεύμονες χρειάζονται ετήσια στατική και δυναμική δοκιμή σε πιστοποιημένο εργαστήριο, καθώς και απολύμανση μετά τη χρήση.

Μάσκα ολοκλήρου προσώπου

Η μάσκα ολοκλήρου προσώπου αποτελείται περιληπτικά από τα παρακάτω εξαρτήματα:

• Κυρίως σώμα μάσκας από EPDM / Si (καουτσούκ ή σιλικόνη)
• Οματοθυρίδα από πολυκαρβονικό υλικό PC ή άλλα υλικά APEC/PMMA/Triplex – σημείο 6
• Εσωτερικό μασκάκι, το οποίο φέρει δύο βαλβίδες εισπνοής – σημεία 3 & 2
• Υποδοχέα συστήματος παροχής αέρα, ο οποίος φέρει φωνητική μεμβράνη και μία βαλβίδα εκπνοής – σημεία 4 & 7
• Κεφαλόδεμα πέντε σημείων ή εναλλακτικά σύστημα προσαρμογής αγκίστρων – σημεία 1 & 9
• Ιμάντα αυχένα – σημείο 8
• Προστασία θραύσης (φρένο) – σημείο 5. Στις νεότερες προσωπίδες είναι πλέον ενσωματωμένο στο πλαίσιο.

Όλες οι μάσκες ολοκλήρου προσώπου, θετικής ή κανονικής πίεσης, χρειάζονται απαραιτήτως καθαρισμό και απολύμανση μετά τη χρήση.

Ετήσιος έλεγχος συνιστάται ανεπιφύλακτα για την ελαχιστοποίηση των βλαβών και των αστοχιών τους και στα έξι χρόνια συνήθως, αναλόγως του κατασκευαστή, γενικό service.

Ανατομία μιας Α.Σ.Α.Κ.

Στο παρακάτω γράφημα μπορείτε να δείτε από τι αποτελείται μία Α.Σ.Α.Κ. και πώς αναφερόμαστε σε κάθε εξάρτημα.

Από το προσωπικό αρχείο του αρθρογράφου

• 1. Είσοδος κουμπωτού αεροπνεύμονα θετικής πίεσης
• 2. Εσωτερικό μασκάκι προσωπίδας με ζεύγος βαλβίδων εισπνοής
• 3. Σώμα μάσκας από EPDM (καουτσούκ)
• 4. Κεφαλόδεμα πέντε σημείων
• 5. Ιμάντας αυχένα
• 6. Βαλβίδα υπερπίεσης αεροπνεύμονα
• 6a. Διακόπτης παροχής αέρα αεροπνεύμονα
• 6b. Σωλήνα μέσης πίεσης αεροπνεύμονα
• 6c. Στόμιο κουμπωτής σύνδεσης αεροπνεύμονα
• 7. Ταχυσύνδεσμος μέσης πίεσης για αεροπνεύμονα
• 8. Ιμάντες ώμων Α.Σ.Α.Κ.
• 9. Πόρπη χαλάρωσης ιμάντα μέσης
• 10. Σωλήνες μέσης και υψηλής πίεσης εντός καναλιών
• 11. Μειωτήρας πίεσης
• 12. Πόρπη χαλάρωσης ιμάντα ώμων
• 13. Μανόμετρο πίεσης
• 14. Πόρπη ασφάλισης ζώνης μέσης
• 15. Σώμα φιάλης πεπιεσμένου αέρα από χάλυβα
• 16. Ετικέτα με ενδείξεις ασφαλείας
• 17. Τάπα εξόδου αέρα υψηλής πίεσης
• 18. Κλείστρο φιάλης αέρα
• 19. Ένδειξη τύπου αερίου
• 20. Λαιμός κλείστρου φιάλης

Πρότυπα και κανονιστικό πλαίσιο για τις Α.Σ.Α.Κ.

Εφόσον σας εξήγησα τα βασικά μέρη που αποτελούν μία Α.Σ.Α.Κ., θα πρέπει, πριν δούμε τον τρόπο χρήσης της και την αντιμετώπιση διαφόρων κοινών προβλημάτων, να επισημάνω τη σπουδαιότητα των Ευρωπαϊκών Προτύπων και του σχετικού κανονιστικού πλαισίου που διέπουν αυτόν τον εξοπλισμό.

Όπως ανέφερα παραπάνω, κάθε εξάρτημα της Α.Σ.Α.Κ. πιστοποιείται χωριστά και στο τέλος όλα τα εξαρτήματα μαζί ώστε να δοθεί μία ενιαία πιστοποίηση.

Αυτό το τονίζω, καθώς πολλοί χρήστες είτε στη βιομηχανία είτε στην Πυροσβεστική «ζευγάρωναν» εξαρτήματα από διαφορετικούς κατασκευαστές Α.Σ.Α.Κ. για να φτιάξουν μία λειτουργική.

Το φαινόμενο «Frankenstein» θα οδηγήσει με βεβαιότητα τον χρήστη που επέλεξε να κάνει αυτό το ζευγάρωμα εξαρτημάτων σε νομικές κυρώσεις, εάν συμβεί ατύχημα ή δυστύχημα προερχόμενο από αστοχία της Α.Σ.Α.Κ. εν ώρα καθήκοντος.

Στην παρακάτω φωτογραφία βλέπετε ένα παράδειγμα του τι ΔΕΝ πρέπει να κάνετε. Βεβαίως, η φιάλη πεπιεσμένου αέρα, εφόσον πληροί τις απαιτήσεις και την προδιαγραφή σύνδεσής της στην πλάτη στήριξης της Α.Σ.Α.Κ. (G5/8” 300 bar), δεν χρειάζεται να είναι του ίδιου κατασκευαστή όπως όλα τα εξαρτήματα.

Εάν, για παράδειγμα, κάνετε χρήση Α.Σ.Α.Κ. από την εταιρεία MSA, τότε η μάσκα ολοκλήρου προσώπου, ο αεροπνεύμονας και η πλάτη στήριξης, όλα, θα πρέπει να είναι του ίδιου κατασκευαστή με πιστοποίηση.

Για να αντιληφθούμε τη σπουδαιότητα των εξαρτημάτων ή παρελκομένων μιας Α.Σ.Α.Κ., θα πρέπει να γνωρίζουμε ότι το κάθε εξάρτημά της λαμβάνει πιστοποίηση βάσει των αντίστοιχων Ευρωπαϊκών Προτύπων και των κείμενων απαιτήσεων συμμόρφωσης.

• EN 137 Type 1 – Ευρωπαϊκό Πρότυπο για Α.Σ.Α.Κ. βιομηχανικής χρήσης.
• EN 137 Type 2 – Ευρωπαϊκό Πρότυπο για Α.Σ.Α.Κ. πυρόσβεσης, με πρόσθετες απαιτήσεις για τις συνθήκες πυρόσβεσης.
• EN 136 – Ευρωπαϊκό Πρότυπο για μάσκες ολοκλήρου προσώπου:
  • EN 136 Class 1: μάσκες ελαφριάς χρήσης (light duty).
  • EN 136 Class 2: μάσκες γενικής χρήσης (general duty).
  • EN 136 Class 3: μάσκες ειδικής χρήσης (special duty), με αυξημένες απαιτήσεις και εφαρμογές όπως η πυρόσβεση.
• EN 14593-1 – Ευρωπαϊκό Πρότυπο για αναπνευστικές συσκευές πεπιεσμένου αέρα με εξωτερική παροχή.
• EN 12245:2022 – Ευρωπαϊκό Πρότυπο που αφορά πλήρως περιτυλιγμένες σύνθετες φιάλες αερίων. Για άλλους τύπους φιαλών εφαρμόζονται τα αντίστοιχα πρότυπα κατασκευής και ελέγχου.
• Οδηγία 2014/68/ΕΕ – Ευρωπαϊκή Οδηγία για τον εξοπλισμό υπό πίεση.
• Κανονισμός (ΕΕ) 2016/425 – Ευρωπαϊκός Κανονισμός για τα Μέσα Ατομικής Προστασίας.

Ειδικές χρήσεις Α.Σ.Α.Κ.

Μία Α.Σ.Α.Κ. μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εργασία ή διάσωση αναλόγως του τύπου της. Πέραν αυτού, υπάρχουν και ειδικές διατάξεις εξοπλισμού που τις κατηγοριοποιούν για ειδικές χρήσεις. Τέτοιες εφαρμογές υπάρχουν, για παράδειγμα, στην Ε.Μ.Α.Κ. του Π.Σ., στην Ελληνική Αστυνομία, στις Ένοπλες Δυνάμεις κ.λπ.

• Α.Σ.Α.Κ. για χρήση με στολή χημικής προστασίας σε πολιτικό περιβάλλον, η οποία περιλαμβάνει πρόσθετο εξοπλισμό συνδέσεων:
  • Βαλβίδα σύνδεσης Airline, Υ για σύνδεση μονάδας ASV.
• Α.Σ.Α.Κ. για χρήση με στολή χημικής προστασίας σε στρατιωτικό περιβάλλον, η οποία περιλαμβάνει πρόσθετο εξοπλισμό συνδέσεων:
  • Βαλβίδα Υ για προαιρετική σύνδεση μονάδας ASV, ειδική σύνδεση για μονάδα PAPR, αεροπνεύμονας CBRN.
• Α.Σ.Α.Κ. για χρήση με εξωτερική παροχή αέρα σε βιομηχανικό περιβάλλον με στολή χημικής προστασίας, η οποία περιλαμβάνει πρόσθετο εξοπλισμό συνδέσεων:
  • Βαλβίδα σύνδεσης Airline, Υ για σύνδεση μονάδας ASV, ρυθμιστή παροχής l/min, αεροπνεύμονα H2S, ψυκτικό κολόμβιο (Comfort Vest).

Δευτερεύουσες παροχές αέρα και ειδικές συνδέσεις

Κάθε Α.Σ.Α.Κ., πέραν του τυπικού εξοπλισμού της, μπορεί να περιλαμβάνει δευτερεύουσες σωλήνες μέσης πίεσης παροχής αέρα διάσωσης ή και εισόδου πεπιεσμένου αέρα μέσης πίεσης, καθώς και συνδυασμούς αυτών.

• Δευτερεύουσα σωλήνα μέσης πίεσης παροχής αέρα με μονό ταχυσύνδεσμο τύπου CEJN/Parker.
• Δευτερεύουσα σωλήνα μέσης πίεσης παροχής και εισόδου αέρα με διπλό ταχυσύνδεσμο τύπου CEJN/Parker για τεχνική σύνδεσης Buddy Breathing.
• Δευτερεύουσα σωλήνα μέσης πίεσης παροχής αέρα με μονό ή διπλό ταχυσύνδεσμο τύπου CEJN/Parker, για παροχή αέρα σε δεύτερο άτομο αλλά και είσοδο από εξωτερική πηγή παροχής αέρα με βαλβίδα αυτόματης εναλλαγής τύπου A.S.V. (Auto Switchover Valve).
• Α.Σ.Α.Κ. με δευτερεύουσα σωλήνα μέσης πίεσης παροχής αέρα με μονό ή διπλό ταχυσύνδεσμο τύπου CEJN/Parker, για παροχή αέρα σε δεύτερο άτομο αλλά και είσοδο από εξωτερική πηγή παροχής αέρα με βαλβίδα αυτόματης εναλλαγής τύπου A.S.V.. Διαθέτει και τρίτη σωλήνα εξερχόμενη από τον μειωτήρα πίεσης για την άμεση πλήρωση της φιάλης, όπως έχει συνηθίσει να λέγεται, τύπου Quick Charge με ταχυσύνδεσμο Aeroquip® FD.

Πριν εξηγήσω τι είναι όλα τα παραπάνω, να επισημάνω ότι στα άκρα κάθε σωλήνας μέσης ή υψηλής πίεσης περιλαμβάνονται ειδικοί ταχυσύνδεσμοι, όπου ο τελικός χρήστης πρέπει να γνωρίζει με ακρίβεια αν είναι μονής ή διπλής ασφάλισης και εάν είναι πιστοποιημένοι για εργασία ή διάσωση, όπως οι ταχυσύνδεσμοι τύπου LF/SF.

Παροχή αέρα για δεύτερο χρήστη

Όταν μία Α.Σ.Α.Κ., πέραν του τυπικού εξοπλισμού της, περιλαμβάνει μία σωλήνα παροχής πεπιεσμένου αέρα για δεύτερο χρήστη, αφορά διάσωση και θα πρέπει να έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

• Βιομηχανία: Σταθερή σύνδεση στον ιμάντα ζώνης και ταχυσύνδεσμο CEJN τύπου LF με δακτύλιο. Δυνατότητα σύνδεσης κουκούλας διάσωσης.
• Πυροσβεστική: Μη σταθερή σύνδεση στον ιμάντα ζώνης ή κατά προτίμηση στον ιμάντα ώμου στη δεξιά πλευρά, με ταχυσύνδεσμο CEJN τύπου LF με δακτύλιο. Δυνατότητα σύνδεσης δεύτερου αεροπνεύμονα ή κουκούλας διάσωσης.

Δευτερεύουσα σωλήνα εισόδου και εξόδου αέρα

Όταν μία Α.Σ.Α.Κ., πέραν του τυπικού εξοπλισμού της, περιλαμβάνει μία δευτερεύουσα σωλήνα με έξοδο και είσοδο πεπιεσμένου αέρα με διπλό ταχυσύνδεσμο τύπου CEJN/Parker, αφορά διάσωση και εργασία και θα πρέπει να έχει τα παρακάτω χαρακτηριστικά:

• Βιομηχανία: Σταθερή σύνδεση στον ιμάντα ζώνης με διπλό ταχυσύνδεσμο τύπου «Υ» CEJN/Parker για δυνατότητα:
  1. Σύνδεσης κουκούλας διάσωσης.
  2. Σύνδεσης Airline με ASV ή χωρίς για εργασία.
• Πυροσβεστική: Μη σταθερή σύνδεση στον ιμάντα ζώνης με διπλό ταχυσύνδεσμο τύπου «Υ» CEJN/Parker για δυνατότητα:
  1. Σύνδεσης δεύτερου αεροπνεύμονα.
  2. Σύνδεσης κουκούλας διάσωσης.
  3. Buddy breathing, εντός θήκης με σωλήνα μήκους ενός μέτρου.

Quick Charge – Aeroquip® FD17

Όταν μία Α.Σ.Α.Κ., πέραν του τυπικού εξοπλισμού της, περιλαμβάνει και τρίτη σωλήνα εξερχόμενη από τον μειωτήρα πίεσης για την άμεση πλήρωση της φιάλης, όπως έχει συνηθίσει να λέγεται, τύπου Quick Charge με ταχυσύνδεσμο Aeroquip® FD17, αφορά διαφυγή και εργασία.

Πιο αναλυτικά, ως παράδειγμα, σκεφτείτε μία πλατφόρμα παροχής υδρογονανθράκων, αερίων κ.λπ. στη μέση της θάλασσας, όπου όλοι οι εργαζόμενοι σε περίπτωση διαρροής αερίων έχουν μία Α.Σ.Α.Κ. η οποία διαθέτει, πέραν του τυπικού της εξοπλισμού, δύο ακόμη επιπλέον σωλήνες.

Η μία είναι μέσης πίεσης και η άλλη υψηλής πίεσης. Ενώ ο χρήστης αναπνέει κανονικά προσπαθώντας να διαφύγει από την πλατφόρμα, φθάνει στο σημείο συγκέντρωσης (Assembly Point) και ήδη η φιάλη του έχει σχεδόν αδειάσει.

Εκεί ακριβώς συνδέει τη σωλήνα μέσης πίεσης σε έναν μηχανισμό παροχής αέρα σταθερής εγκατάστασης, με σκοπό την παράκαμψη του αέρα που αναπνέει από τη φιάλη του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αναπνέει για όσο χρειάζεται από το σταθερό δίκτυο αέρα, αλλά η φιάλη παραμένει στην ίδια ποσότητα και δεν γεμίζει.

Όλα καλά μέχρι εδώ. Αν όμως χρειαστεί να μετακινηθεί και πάλι, φεύγοντας από την πηγή του, η φιάλη εξακολουθεί να είναι σχεδόν άδεια.

Εδώ ακριβώς μπαίνει η λογική του Quick Charge, όπου η λεγόμενη τρίτη σωλήνα συνδέεται στην ίδια εγκατάσταση αλλά σε άλλη παροχή, από όπου παίρνει αέρα σε υψηλή πίεση.

Ο αέρας παρακάμπτει τον μειωτήρα της Α.Σ.Α.Κ. και γεμίζει τη φιάλη του χρήστη σε περίπου ένα λεπτό. Η συγκεκριμένη εφαρμογή υπάρχει στην Ελλάδα σε μεγάλες εταιρείες διανομής καυσίμων και αερίων.

A.S.V. – Auto Switchover Valve

Η τεχνολογία σύνδεσης A.S.V. αφορά μία ειδική διάταξη βαλβίδας η οποία μπορεί να εναλλάσσει την παροχή πεπιεσμένου αέρα μέσης πίεσης μεταξύ φιάλης χρήστη και εξωτερικής πηγής αέρα.

Όταν αυτή η αυτόματη βαλβίδα εναλλαγής είναι εξοπλισμένη με σφυρίχτρα, ειδοποιεί τον χρήστη σε περίπτωση πτώσης της μέσης πίεσης κάτω από 4,5 bar, ώστε να σταματήσει την εργασία του και να αποχωρήσει με την Α.Σ.Α.Κ. του σε ασφαλές σημείο.

Το A.S.V. φέρει πιστοποίηση EN 14593-1:2018. Όλα τα συστήματα A.S.V. πρέπει να αντικαθίστανται ανά εξαετία.

Προσοχή! Δεν συστήνω σε καμία περίπτωση τη χρήση εξωτερικής πηγής πεπιεσμένου αέρα σε Α.Σ.Α.Κ. χωρίς τη χρήση ενδιάμεσης βαλβίδας τύπου A.S.V. με σφυρίχτρα.

Σε αντίθετη περίπτωση, εάν ο χρήστης μετά από αστοχία του εξοπλισμού εξωτερικής πηγής αέρα συνεχίσει να αναπνέει, η παροχή αέρα θα γίνεται αδιάλειπτα από την Α.Σ.Α.Κ. του, με αποτέλεσμα, αν συμβεί κάτι, να μην έχει τον απαιτούμενο χρόνο για τη διαφυγή του από τον χώρο εργασίας.

Για την Πυροσβεστική και τα σώματα ασφαλείας, όταν μιλάμε για επιχειρήσεις διάσωσης, δεν προτείνεται η χρήση εξωτερικής πηγής αέρα, καθώς θα πρέπει να είναι εντελώς αυτόνομοι και χωρίς αγκιστρώσεις από άλλες σωλήνες.

Αν όμως η επιχείρηση διάσωσης αφορά παραμονή εντός περιορισμένου χώρου, τότε θα πρέπει να συζητηθεί μεταξύ των διασωστών η χρήση Airline με A.S.V., σύμφωνα με το σχέδιο διάσωσης και το πλάνο εκτίμησης κινδύνου (Risk Assessment Plan).

Αναπνοή μέσω συναδέλφου – Buddy Breathing

Η τεχνική αυτή έχει παρεξηγηθεί ιδιαιτέρως στους κύκλους των πυροσβεστών, καθώς η λανθασμένη χρήση εξοπλισμού και τεχνικών οδηγεί πολλές φορές σε αστοχίες.

Όταν έχουμε έναν ταχυσύνδεσμο τύπου «Υ» ως δεύτερη σωλήνα σύνδεσης στην Α.Σ.Α.Κ. μας, τότε πρέπει να αναλογιστούμε τα παρακάτω:

• Αφορά εργασία ή διάσωση;
• Έχει το απαιτούμενο μήκος η σωλήνα για να τη χρησιμοποιήσω για την τεχνική Buddy Breathing;
• Ο συνάδελφός μου έχει τον ίδιο τύπο ταχυσύνδεσμου στο δικό του «Υ»;

Συμβουλή: Εφόσον εφαρμόσετε τον παραπάνω συνδυασμό, πρέπει να αποχωρήσετε άμεσα από το συμβάν, καθώς οι Α.Σ.Α.Κ. σας πλέον μετατράπηκαν σε συσκευές διαφυγής.

Εφόσον έχετε μία Α.Σ.Α.Κ. με εξοπλισμό Buddy Breathing, τότε αυτός θα πρέπει να είναι μέσα σε σακίδιο φύλαξης στη ζώνη μέσης σας και η σωλήνα να έχει προέκταση περίπου ένα μέτρο.

Ενώνοντας τους ταχυσύνδεσμους αποκαθίσταται η παροχή αέρα και στους δύο χρήστες από τη φιάλη με τη μεγαλύτερη πίεση.

Προσοχή! Συνιστάται η άμεση αποχώρηση μετά την τεχνική αυτή → ΔΙΑΦΥΓΗ.

Όπως ανέφερα και παραπάνω, δεν είναι δυνατόν να μάθετε όλες τις τεχνικές και τις ιδιαιτερότητες του εξοπλισμού από ένα άρθρο, διαβάζοντας στο διαδίκτυο ή σε ένα περιοδικό.

Απαιτείται χρόνος, τριβή και επιμονή με το αντικείμενο αυτό για να μπορέσετε να το κάνετε κτήμα σας.

Αναπνευστικός εξοπλισμός σε περιορισμένους χώρους

Τον τελευταίο καιρό δέχομαι πολλές ερωτήσεις αναφορικά με τη χρήση εξοπλισμού παροχής αναπνοής εντός περιορισμένων χώρων C.S.E.

Θα απαντήσω λοιπόν ότι η χρήση συσκευών παροχής αέρα εντός περιορισμένων χώρων αφορά την είσοδο εργαζομένων με συσκευές τύπου E.E.B.D. των 10 ή 15 λεπτών.

Εάν αναφερόμαστε σε ομάδα διάσωσης, τότε τα πράγματα αλλάζουν εντελώς, καθώς οι διασώστες πρέπει να γνωρίζουν άψογα όλες τις τεχνικές διάσωσης με Α.Σ.Α.Κ. και τη χρήση εξοπλισμού τύπου A.S.V., Airline, R.P.S. (Rescue Protection System) και E.E.B.D. (Emergency Escape Breathing Devices), αλλά και τους συνδυασμούς όλων αυτών.

Η πρότασή μου είναι σεμινάρια διά ζώσης, με πιστοποιημένους εκπαιδευτές στο αντικείμενο των αναπνευστικών συσκευών, καθώς μία αστοχία ή χρήση λάθος εξοπλισμού μπορεί να κοστίσει μία ανθρώπινη ζωή.

Λάθη και συνήθεις αστοχίες στις Α.Σ.Α.Κ.

1. Ενώ έχουμε κλείσει την παροχή αέρα από τη φιάλη της Α.Σ.Α.Κ. και έχουμε βεβαιωθεί ότι το κλείστρο της φιάλης είναι κλειστό, δεν είναι δυνατόν να ξεβιδώσουμε τη φιάλη από τον μειωτήρα της πλάτης της Α.Σ.Α.Κ.
   • Ελέγξτε για εγκλωβισμένη πίεση εντός του κυκλώματος υψηλής πίεσης της Α.Σ.Α.Κ. Αν υπάρχει πίεση, θα δείχνει το μανόμετρο κάποια ένδειξη. Αποσυμπιέστε μέσω του αεροπνεύμονα και ξαναδοκιμάστε.
   • Ελέγξτε εάν ο κοχλίας σύσφιξης του μειωτήρα έχει τερματίσει με υπερβολική δύναμη. Σε αυτή την περίπτωση και εφόσον δεν υπάρχει εγκλωβισμένη πίεση εντός της Α.Σ.Α.Κ., εφαρμόστε ένα μαλακό ύφασμα στον κοχλία σύσφιξης και προσπαθήστε με απαλές περιστροφικές κινήσεις να χαλαρώσετε τη σύνδεση. Εάν δεν επιτυγχάνεται με τις πρώτες δύο προσπάθειες, ώστε να μη δημιουργήσετε φθορά, απευθυνθείτε στο Service Center της Α.Σ.Α.Κ.
2. Το μανόμετρο υψηλής πίεσης περιλαμβάνει τη σφυρίχτρα ειδοποίησης, αλλά αυτή δεν ακούγεται όταν η πίεση έχει πέσει κάτω από 55 bar.
   • Ελέγξτε για σκουπίδια ή άλλα υλικά εντός της οπής της σφυρίχτρας. Μην χρησιμοποιήσετε αντικείμενα για να την καθαρίσετε μόνοι σας, καθώς μπορεί να κάνετε μεγαλύτερη ζημιά. Απευθυνθείτε στο Service Center της Α.Σ.Α.Κ.
   • Ελέγξτε αν το μανόμετρο ακουμπά στον ιμάντα στήθους στην περιοχή της σφυρίχτρας. Στην περίπτωση που η σφυρίχτρα βρίσκεται στον μειωτήρα, απευθυνθείτε στο Service Center της Α.Σ.Α.Κ.
3. Η μάσκα ολοκλήρου προσώπου έχει διαρροή λόγω θετικής πίεσης.
   • Εφαρμόστε σωστά το κεφαλόδεμα πέντε σημείων, τραβώντας τους ιμάντες πρόσδεσης παράλληλα με το κεφάλι σας και δημιουργώντας καλή σφράγιση στο πρόσωπό σας. Όχι γένια.
   • Προσαρμόστε σωστά τη θέση του συνδέσμου S-fix ή αγκίστρου για κράνη με υποδοχέα μάσκας στις προβλεπόμενες θέσεις επί του κράνους ασφαλείας.
   • Ελέγξτε τη βαλβίδα εκπνοής αν είναι στη θέση της ή αν λόγω φθοράς ή ακαθαρσιών δεν στεγανοποιεί.
   • Ελέγξτε τη συμβατότητα και τη σωστή προσαρμογή του αεροπνεύμονα στη μάσκα.
4. Η Α.Σ.Α.Κ. έχει ενεργοποιηθεί κανονικά, αλλά σε κάθε εισπνοή μέσω της μάσκας ακούγεται ένα σφύριγμα.
   • Βεβαιωθείτε ότι το κλείστρο της φιάλης έχει ανοίξει εντελώς, μέχρι τέρμα. Στην περίπτωση που ο χρήστης έχει περιστρέψει μόνο μία φορά το κλείστρο, το σύστημα δημιουργεί αυτόν τον συριγμό, καθώς ο αέρας δεν επαρκεί.
   • Ελέγξτε εάν υπάρχει η απαιτούμενη πίεση στην Α.Σ.Α.Κ. σας. Εάν όλα είναι καλά, τότε η σφυρίχτρα της Α.Σ.Α.Κ. σας πιθανόν έχει απορυθμιστεί από κάποιο χτύπημα ή λόγω παλαιότητας. Απευθυνθείτε στο Service Center της Α.Σ.Α.Κ.
5. Ακούγεται έντονη διαρροή πίεσης από τη μάσκα.
   • Βεβαιωθείτε ότι ο αεροπνεύμονας έχει τοποθετηθεί σωστά και δεν συντρέχουν οι λόγοι όπως στην περίπτωση 3 παραπάνω.
   • Ελέγξτε την Α.Σ.Α.Κ. σας αλλάζοντας μόνο την προσωπίδα, για να δείτε αν το πρόβλημα δημιουργείται από εκεί. Αν η δεύτερη προσωπίδα λειτουργεί κανονικά, σημαίνει ότι πιθανόν υπάρχει βλάβη στην πρώτη προσωπίδα. Απευθυνθείτε στο Service Center της Α.Σ.Α.Κ.
   • Ελέγξτε την Α.Σ.Α.Κ. σας αλλάζοντας μόνο τον αεροπνεύμονα για να δείτε αν το πρόβλημα δημιουργείται από εκεί. Αν ο δεύτερος αεροπνεύμονας λειτουργεί κανονικά, τότε ο πρώτος έχει πιθανόν ελεύθερη ροή (free flow) λόγω βλάβης. Απευθυνθείτε στο Service Center της Α.Σ.Α.Κ.
6. Ακούγεται διαρροή πίεσης από την πλάτη της Α.Σ.Α.Κ.
   • Βεβαιωθείτε ότι ο μειωτήρας πίεσης στο σημείο σύνδεσης διαθέτει τον δακτύλιο στεγανότητας υψηλής πίεσης, ελαστικό παρέμβυσμα ή O-ring. Εάν απουσιάζει ή έχει φθορά, αντικαταστήστε τον άμεσα με γνήσιο ανταλλακτικό του κατασκευαστή.
   • Ελέγξτε όπως παραπάνω και, αν είναι όλα καλά, τοποθετήστε το χέρι σας κοντά στον μειωτήρα πίεσης ώστε να αισθανθείτε τη διαρροή μέσω της πίεσης που διαφεύγει. Αν είναι από το σώμα του μειωτήρα, υπάρχουν πολλές διαφορετικές εξηγήσεις. Θα πρέπει όμως να απευθυνθείτε στο Service Center της Α.Σ.Α.Κ.

Σας εύχομαι καλή εργασία και ασφαλείς επιχειρήσεις πυρόσβεσης και διάσωσης για όλους και όλες που χρησιμοποιούν αυτόν τον εξοπλισμό. Και μην ξεχνάτε: Safety First!

Μην αμελείτε την τακτική συντήρηση του εξοπλισμού ασφαλείας σας.

Η Α.Σ.Α.Κ. σας είναι η μόνη διαχωριστική γραμμή μεταξύ ζωής και θανάτου όταν ξεκινάτε μία εργασία ή μία διάσωση.

Απευθυνθείτε στα κατά τόπους εξουσιοδοτημένα και πιστοποιημένα Service Center για ετήσιο έλεγχο και προληπτική διάγνωση.

Τελευταίος έλεγχος και επικαιροποίηση: 25 Αυγούστου 2026

Παραπομπές και βιβλιογραφία

• EN 137 – Respiratory protective devices – Self-contained open-circuit compressed air breathing apparatus with full face mask.
• EN 136 – Respiratory protective devices – Full face masks.
• EN 14593-1 – Respiratory protective devices – Compressed air line breathing devices with demand valve.
• EN 12245:2022 – Gas cylinders – Fully wrapped composite cylinders.
• Οδηγία 2014/68/ΕΕ – Εξοπλισμός υπό πίεση.
• Κανονισμός (ΕΕ) 2016/425 – Μέσα Ατομικής Προστασίας.
• Dräger – τεχνικά εγχειρίδια και οδηγίες χρήσης αναπνευστικών συσκευών και συστημάτων ASV.
• MSA – τεχνικά εγχειρίδια και οδηγίες χρήσης SCBA.
• 3M Scott – τεχνικές οδηγίες αναπνευστικών συσκευών.
• European Commission – νομοθεσία και κανονιστικό πλαίσσιο Μέσων Ατομικής Προστασίας και εξοπλισμού υπό πίεση.
• U.S. Fire Administration – τεχνική πληροφόρηση για αναπνευστική προστασία πυροσβεστών.
• NFPA – πρότυπα και τεχνική τεκμηρίωση σχετική με SCBA και αναπνευστική προστασία.