Τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο των εκρήξεων σε οχήματα ιδιωτικής χρήσης αλλά και δημοσίας. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται κατά την διάρκεια κατάσβεσης ενώ το όχημα φλέγεται, πολλοί θα ρωτήσουν γιατί δεν γίνεται η έκρηξη κατά την διάρκεια καύσης του οχήματος;
Σε αυτή την περίπτωση μιλάμε όχι για εκρήξεις καυσίμων ή ελαστικών όπου συμβαίνουν και κατά την διάρκεια που καίγεται ένα όχημα, αλλά για βίαιη αντίδραση που μπορεί να εκδηλωθεί την στιγμή που οι πυροσβέστες ξεκινούν την κατάσβεση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αντίδραση μπορεί να εκδηλωθεί όταν το ήδη θερμό ή καιόμενο υλικό έρθει σε επαφή με το νερό, χωρίς όμως να υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό όριο μέσα στο οποίο αυτό θα συμβεί. Γιατί συμβαίνει όμως αυτό;
Μαγνήσιο και πυρκαγιές οχημάτων
Τα οχήματα από τους κατασκευαστές τους διαθέτουν ενσωματωμένα κομμάτια μαγνησίου, ενός υλικού που χρησιμοποιείται για μεγαλύτερη αντοχή και μικρότερο βάρος.
Το μαγνήσιο είναι το χημικό στοιχείο με ατομικό αριθμό δώδεκα (12) και χημικό σύμβολο Mg. Ο συνηθισμένος βαθμός οξείδωσης του είναι +2. Πρόκειται για ένα μέταλλο αλκαλικών γαιών, το όγδοο (8ο) κατά σειρά αφθονίας στο φλοιό της Γης.
Η κύρια εμπορική χρήση του είναι να σχηματίζει κράματα με αλουμίνιο (Al), που συχνά γι’ αυτό ονομάζονται «μαγνάλια» ή «μαγνήλια» (magnalium ή magnelium). Επειδή το μαγνήσιο έχει μικρότερη πυκνότητα από το αλουμίνιο (Al) τα κράματα αυτά είναι προικισμένα με σχετικά μεγάλη ελαφρύτητα και αντοχή.
Το μαγνήσιο ως υλικό, όταν έχει ήδη αναφλεγεί ή βρίσκεται σε πολύ υψηλή θερμοκρασία, μπορεί να αντιδράσει έντονα όταν έρθει σε επαφή με νερό. Η αντίδραση αυτή μπορεί να προκαλέσει παραγωγή εύφλεκτου υδρογόνου και θεαματική, βίαιη ενίσχυση της καύσης. Το μαγνήσιο ως υλικό κατασκευής χρησιμοποιείται συνήθως στο σύστημα κατεύθυνσης αλλά και ως εξάρτημα στην μηχανή του αυτοκίνητου. Αν και χρησιμοποιείται σε πολυτελή και ακριβά οχήματα έχει βρεθεί και σε αυτοκίνητα μεσαίας κατηγορίας οπότε ΠΟΤΕ μην αποκλείεται τον κίνδυνο αυτό.
Η θερμοκρασία που παράγεται κατά την αντίδραση του μαγνησίου με το νερό έχει καταγραφεί να είναι σε τέτοιο βαθμό, όπου έκαψε το εξωτερικό του επενδύτη σε επαγγελματία πυροσβέστη στην Αμερική. Ευτυχώς για το πυροσβέστη έφερε το σύνολο του προστατευτικού του εξοπλισμού και εκτός από την έκπληξη και την τρομάρα του έμεινε η σημαντική εμπειρία από την «συνάντηση» του με το μαγνήσιο!
Στα παρακάτω βίντεο, θα δείτε αρκετά παραδείγματα αρκετά εντυπωσιακά χωρίς ευτυχώς να υπάρχουν θύματα. Το γεγονός όμως ότι το 30% των Ελλήνων πυροσβεστών σε αστικές πυρκαγιές που αφορούν οχήματα ΔΕΝ φέρουν τον απαιτούμενο προβλεπόμενο πυροσβεστικό εξοπλισμό προσδίδει μεγάλο κίνδυνο τόσο για τους ιδίους που επιχειρούν όσο και για τους παρευρισκόμενους που θα τύχει να είναι πλησίον.
Η σημασία των Μέσων Ατομικής Προστασίας
Μπορεί να σας φαίνεται γελοίο ένας πυροσβέστης με πλήρη Μέσα Ατομικής Προστασίας και αναπνευστική συσκευή σε πυρκαγιά οχήματος, αλλά όταν θα συμβεί σε εσάς η έκρηξη θα είναι αργά για να αναθεωρήσετε τις απόψεις σας περί Μέσων Ατομικής Προστασίας.
Κίνδυνοι εκρήξεων και εκτόξευσης εξαρτημάτων
Οι εκρήξεις που λαμβάνουν χώρα σε μια πυρκαγιά οχήματος δεν είναι λίγες , σε αυτές μπορούν να συμβάλλουν με διαφορετικό τρόπο εκτόνωσης και βαθμό βιαιότητας στην έκρηξη οι παρακάτω παράγοντες :
Ελαστικά Οχήματος
Σύνηθες φαινόμενο έκρηξης η οποία εκτονώνεται εμπρός και πίσω από τα ελαστικά και είναι μικρής ισχύος. Είναι αρκετή όμως για να σας τρομάξει και φυσικά να σας τραυματίσει στα πόδια αν δεν φοράτε τις μπότες πυρόσβεσης αλλά κάνα παπουτσάκι μοδάτο που φαίνεται κάτω από το παντελόνι ή τον επενδύτη ως υπηρεσιακό άρβυλο. Η καλύτερη θέση άμυνας είναι κοιτώντας την ζάντα του ελαστικού.
Αμορτισέρ Οχήματος
Σπανίως δημιουργούν μεγάλη έκρηξη αλλά όπως λένε «φύλαγε τα ρούχα σου να έχεις τα μισά!»
Προφυλακτήρες Οχήματος
Αφορά ορισμένους τύπους και κατασκευές οχημάτων που στο εσωτερικό τους μπορεί να φέρουν ειδικά αντιστηρίγματα τύπου αμορτισέρ για την απόσβεση της σύγκρουσης τα οποία περιέχουν άζωτο και στην πυρκαγιά εκτοξεύονται με δύναμη μέχρι και τα 15 περίπου μέτρα. Η καλύτερη θέση «επίθεσης» για το όχημα εφόσον η φωτιά είναι στην μηχανή είναι σε 45 μοίρες γωνία έτσι ώστε αν υπάρχει πιθανότητα εκτόξευσης του προφυλακτήρα να μην σας χτυπήσει.
Στο παρακάτω βίντεο ο πυροσβέστης που θα δείτε, τραυματίζεται και νοσηλεύτηκε με (19) δέκα εννέα κατάγματα στο δεξί του πόδι και ήταν τυχερός που δεν ήταν σκυμμένος κατά την στιγμή της σύγκρουσης του με το προφυλακτήρα. Το όχημα που θα δείτε είναι Volvo.
Μπαταρίες οχήματος
Αν και προσωπικά έχω δει μικρής έντασης έκρηξη από την μπαταρία του οχήματος έχουν καταγραφεί περιστατικά όπου η διαρροή των υγρών της μπαταρίας έκανε μεγαλύτερη ζημιά στους πυροσβέστες από την έκρηξη …άλλος ένα λόγος για κράνος με ζελατίνα (οματοθυρίδα) κατεβασμένη.
Ηλεκτρικά και υβριδικά οχήματα
Στα ηλεκτρικά και υβριδικά οχήματα υπάρχει ένας επιπλέον παράγοντας που πρέπει πλέον να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη, η μπαταρία υψηλής τάσης. Σε περίπτωση σοβαρής βλάβης ή πυρκαγιάς μιας μπαταρίας ιόντων λιθίου μπορεί να εκδηλωθεί το φαινόμενο thermal runaway, με έντονη παραγωγή θερμότητας και αερίων, ενώ υπάρχει και πιθανότητα επανάφλεξης ακόμη και μετά την αρχική κατάσβεση.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: το γεγονός ότι ένα όχημα είναι ηλεκτρικό δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται η χρήση νερού. Όταν η μπαταρία υψηλής τάσης εμπλέκεται στην πυρκαγιά, σύγχρονοι οδηγοί αντιμετώπισης κατασκευαστών προβλέπουν τη χρήση μεγάλης και παρατεταμένης ποσότητας νερού για την κατάσβεση και κυρίως την ψύξη της μπαταρίας. Η ακριβής τακτική πρέπει πάντοτε να προσαρμόζεται στο συγκεκριμένο όχημα και στις συνθήκες του συμβάντος.
Αερόσακοι ασφαλείας
Έχουν καταγραφεί αρκετές περιπτώσεις αλλά καμία σε βίντεο που να αφορά την έκρηξη του αερόσακου μετά από φωτιά, παρόλα αυτά σας παραθέτω το παρακάτω βίντεο που είναι 100% πραγματικό και ο πυροσβέστης όσο και αν σας φαίνεται παράξενο νοσηλεύτηκε με ελαφρά κατάγματα και μώλωπες από την εκτόνωση του αερόσακου.
Rescue Sheet και Emergency Response Guide
Για τα σύγχρονα οχήματα και ιδιαίτερα για ηλεκτρικά, υβριδικά ή οχήματα εναλλακτικών καυσίμων, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η αναζήτηση του Rescue Sheet ή του Emergency Response Guide του συγκεκριμένου μοντέλου, καθώς εκεί αποτυπώνονται κρίσιμα στοιχεία όπως η θέση της μπαταρίας υψηλής τάσης, των καλωδίων, των αερόσακων, των προεντατήρων και άλλων επικίνδυνων εξαρτημάτων. Η δομή των πληροφοριών αυτών καλύπτεται, μεταξύ άλλων, από τα ISO 17840-1:2022 και ISO 17840-3:2019.
Αν και έχει βγει ειδική εγκύκλιος από το Αρχηγείο του Πυροσβεστικού Σώματος αναφορικά με τα Μ.Α.Π ενώ ένα καλό ποσοστό πυροσβεστών έχουν συμμορφωθεί με αυτήν, δυστυχως δεν απουσιάζουν και αυτοί που δεν συμμορφώνονται, με αποτέλεσμα συχνά πυκνά να έχουμε μικροτραυματισμούς και άλλες φορές στην καλύτερη περίπτωση, γκρίνια στο Πυροσβεστικό Σταθμό μετά το συμβάν.
Εν κατακλείδι
Εν κατακλείδι όπως έχω πει και έχω γράψει και στο παρελθόν, «το να λαμβάνετε τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας δεν σας κάνει αυτόματα δειλούς ή υποχόνδριους πυροσβέστες αλλά πυροσβέστες ορθά σκεπτόμενους με προοπτική να παρέχετε την καλύτερη δυνατή βοήθεια στους συμπολίτες μας, με την εξασφάλιση όμως πρώτα της δικής σας σωματικής ακεραιότητας.»
Βιβλιογραφία – Πηγές
- NOAA CAMEO Chemicals – Magnesium
- ISO 17840-1:2022 – Rescue sheet for passenger cars and light commercial vehicles
- ISO 17840-3:2019 – Emergency response guide template
- NHTSA – Emergency Response Guides & Rescue Sheets
- Audi Emergency Response Guide 2025 – High-voltage vehicle fire response
- Fire Engineering
- FireRescue1
- YouTube – εκπαιδευτικό οπτικό υλικό των βίντεο που παρατίθενται στο άρθρο
Τελευταία τεχνική αναθεώρηση: Αύγουστος 2026.
