Το φορητό μηχάνημα απινίδωσης ή Αυτόματος Εξωτερικός Απινιδωτής (AED) είναι μια φορητή συσκευή που αναλύει τον καρδιακό ρυθμό. Αν ανιχνεύσει απινιδώσιμο ρυθμό, όπως κοιλιακή μαρμαρυγή ή άσφυγμη κοιλιακή ταχυκαρδία, καθοδηγεί τον χρήστη και, ανάλογα με τον τύπο της συσκευής, χορηγεί ή προτείνει τη χορήγηση ηλεκτρικής απινίδωσης.
Επειδή είναι ιδιαίτερα μικρό σε μέγεθος και πολύ εύκολο και απλό στη χρήση του, πολλά από αυτά τα μηχανήματα έχουν τοποθετηθεί σε σημεία όπως ξενοδοχεία, υπουργεία, συνεδριακοί και εκθεσιακοί χώροι, γήπεδα, χώροι συναυλιών, πλοία, χώροι αθλοπαιδιών, χιονοδρομικά κέντρα, σχολεία, γυμναστήρια, εργοστάσια, ιδιωτικές εταιρείες, περιπολικά αστυνομίας, πυροσβεστικά οχήματα και οχήματα ναυαγοσωστών, με στόχο να αυξηθούν οι πιθανότητες άμεσης αντιμετώπισης ενός περιστατικού καρδιακής ανακοπής.
Σίγουρα θα σας κέντρισα το ενδιαφέρον τώρα αλλά πριν προχωρήσουμε σίγουρα θα σκέπτεστε “δεν έχω ανάγκη αυτό το μηχάνημα και σιγά μην πάθω ανακοπή”.
Σε καμία περίπτωση δεν θα ήθελα να πάθετε ανακοπή ούτε κατά διάνοια αλλά όπως λέει και ένα παλιό γνωμικό “εύχομαι για το καλύτερο, αλλά προετοιμάζομαι πάντα για το χειρότερο”. Σκοπός αυτού του άρθρου δεν είναι να σας φοβίσει αλλά να σας ενημερώσει για τις στατιστικές ασφαλείας που υπάρχουν σε δημόσια κτίρια και τις πιθανότητες που έχετε ως εργαζόμενος ή ως εργοδότης να τύχει ένα περιστατικό τέτοιο στο χώρο σας.
Ένα απλό παράδειγμα είναι όταν είχα μια ενδιαφέρουσα συζήτηση σε ένα πυροσβεστικό σταθμό των Αθηνών για τη θνησιμότητα των Πυροσβεστών στην Αμερική.
Στην ερώτησή μου προς τους συνάδελφους, ποια είναι η μεγαλύτερη αιτία θανάτου στους πυροσβέστες; έθεσα τις ακόλουθες ερωτήσεις:
- Ασφυξία από τους καπνούς;
- Καρδιακή ανακοπή;
- Τραύματα από κατάρρευση κτιρίων;
- Ηλεκτροπληξία;
- Εγκαύματα;
Φυσικά μου απάντησαν η ασφυξία λόγω καπνών ή τα εγκαύματα. Και όμως, τα καρδιαγγειακά συμβάντα παραμένουν μια από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου στους πυροσβέστες. Σύμφωνα με συγκεντρωτικά στοιχεία της U.S. Fire Administration για την περίοδο 1990-2024, περίπου το 40,3% των καταγεγραμμένων θανάτων πυροσβεστών εν υπηρεσία σχετίζονταν με καρδιαγγειακό συμβάν ή έμφραγμα.
Αλλά ας δούμε ψύχραιμα και αναλυτικά τι είναι η ξαφνική καρδιακή ανακοπή και σε ποιον μπορεί να συμβεί.
Η ξαφνική καρδιακή ανακοπή είναι η αιφνίδια διακοπή της αποτελεσματικής λειτουργίας της καρδιάς, με αποτέλεσμα το άτομο να μην ανταποκρίνεται και να μην αναπνέει φυσιολογικά. Δεν ταυτίζεται με την κοιλιακή μαρμαρυγή. Η κοιλιακή μαρμαρυγή (VF) και η άσφυγμη κοιλιακή ταχυκαρδία (pVT) είναι απινιδώσιμοι ρυθμοί, ενώ υπάρχουν και μη απινιδώσιμοι ρυθμοί.
Μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε, αν και ο κίνδυνος είναι αυξημένος σε άτομα με γνωστή καρδιαγγειακή νόσο ή άλλους σχετικούς παράγοντες κινδύνου.
Υπάρχουν ενδείξεις ή συμπτώματα για την ξαφνική καρδιακή ανακοπή; Η καρδιακή ανακοπή μπορεί να συμβεί χωρίς προειδοποίηση. Στην πράξη, το κρίσιμο είναι η άμεση αναγνώρισή της: άτομο που δεν ανταποκρίνεται και δεν αναπνέει φυσιολογικά αντιμετωπίζεται ως πιθανή καρδιακή ανακοπή και απαιτεί άμεση ενεργοποίηση των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης και έναρξη ΚΑΡΠΑ.
Η καρδιακή ανακοπή αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του European Resuscitation Council για το 2025, η ετήσια επίπτωση της εξωνοσοκομειακής καρδιακής ανακοπής που αντιμετωπίζεται από υπηρεσίες επείγουσας ιατρικής βοήθειας στην Ευρώπη είναι περίπου 55 περιστατικά ανά 100.000 κατοίκους, με σημαντικές διαφορές μεταξύ χωρών.
Η άμεση αναγνώριση, η κλήση στο 112 ή στο 166 (ΕΚΑΒ), η έναρξη ΚΑΡΠΑ και η πρώιμη χρήση Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή αποτελούν κρίσιμους κρίκους της αλυσίδας επιβίωσης.
Για αυτό λοιπόν είναι τόσο σημαντικό να μπορεί να αντιμετωπισθεί άμεσα ένα περιστατικό καρδιακής ανακοπής με έναν αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή.
Πώς δουλεύει ένας αυτόματος εξωτερικός απινιδωτής; Ας το αναλύσουμε όσο πιο απλά γίνεται. Ο ΑΕΑ αναλύει τον καρδιακό ρυθμό μέσω των αυτοκόλλητων ηλεκτροδίων που τοποθετούνται στο γυμνό στήθος του ατόμου. Αν εντοπίσει απινιδώσιμο ρυθμό, δίνει σαφείς οπτικές ή φωνητικές οδηγίες και, σε ημιαυτόματο μοντέλο, ζητά από τον χρήστη να πατήσει το πλήκτρο απινίδωσης. Σε πλήρως αυτόματο μοντέλο η εκφόρτιση πραγματοποιείται αυτόματα, αφού προηγηθεί προειδοποίηση ώστε να μην αγγίζει κανείς το άτομο. Αν ο ρυθμός δεν είναι απινιδώσιμος, δεν χορηγείται ηλεκτρική εκφόρτιση.
Η απινίδωση δεν σημαίνει ότι η καρδιακή λειτουργία επανέρχεται πάντα άμεσα ούτε ότι το άτομο ανακτά αμέσως τις αισθήσεις του. Σε καρδιακή ανακοπή το άτομο είναι χωρίς ανταπόκριση. Μετά από κάθε ανάλυση ή απινίδωση ακολουθούμε τις οδηγίες της συσκευής και συνεχίζουμε ΚΑΡΠΑ όταν μας ζητηθεί.
Ακόμη και αν το άτομο εμφανίσει σημεία ζωής, απαιτείται άμεση αξιολόγηση και φροντίδα από το ΕΚΑΒ και εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό.
Και φαντάζομαι ότι η επόμενη σας ερώτηση θα είναι:
Μπορεί ένας αυτόματος εξωτερικός απινιδωτής να επαναφέρει έναν ασθενή στον σωστό καρδιακό ρυθμό “ΠΑΝΤΑ”;
Όχι. Ο ΑΕΑ δεν μπορεί να ανατάξει κάθε καρδιακή ανακοπή. Απινίδωση χορηγείται μόνο όταν η συσκευή ανιχνεύσει απινιδώσιμο ρυθμό. Σε κάθε περιστατικό πρέπει να ειδοποιούνται άμεσα το 112 ή το 166 (ΕΚΑΒ), να ξεκινά ΚΑΡΠΑ και να χρησιμοποιείται ο ΑΕΑ όσο το δυνατόν νωρίτερα. Η χρήση ενός αυτόματου εξωτερικού απινιδωτή δεν αντικαθιστά την εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα.
Σε καμία περίπτωση, ακόμη και αν το άτομο εμφανίσει σημεία ζωής, δεν πρέπει να παραλείπεται η αξιολόγησή του από τις υπηρεσίες επείγουσας ιατρικής βοήθειας.
Μετά από καρδιακή ανακοπή ή χρήση ΑΕΑ παραμένουμε μαζί με το άτομο, ακολουθούμε τις οδηγίες του τηλεφωνικού κέντρου έκτακτης ανάγκης και περιμένουμε το ΕΚΑΒ. Ο εξοπλισμός και τα καταγεγραμμένα δεδομένα του ΑΕΑ μπορούν να παραδοθούν στους επαγγελματίες υγείας για αξιολόγηση.
Τι γίνεται σε περίπτωση που το επεισόδιο δεν χρήζει απινίδωσης αλλά είναι μια λιποθυμία και εμείς μπερδευτούμε; Μπορεί να προκαλέσει κάποιο πρόβλημα ένας αυτόματος εξωτερικός απινιδωτής;
Ο ΑΕΑ είναι σχεδιασμένος ώστε να χορηγεί ή να προτείνει απινίδωση μόνο όταν αναγνωρίσει απινιδώσιμο καρδιακό ρυθμό. Σε μη απινιδώσιμο ρυθμό δεν χορηγείται ηλεκτρική εκφόρτιση και η συσκευή καθοδηγεί τον χρήστη να συνεχίσει την ΚΑΡΠΑ όταν αυτό απαιτείται. Ο ΑΕΑ πρέπει να χρησιμοποιείται σε άτομο που δεν ανταποκρίνεται και δεν αναπνέει φυσιολογικά.
Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες του European Resuscitation Council για το 2025, ο ΑΕΑ μπορεί να χρησιμοποιηθεί από οποιονδήποτε και δεν απαιτείται προηγούμενη εκπαίδευση για να ακολουθήσει κάποιος τις οδηγίες της συσκευής. Η εκπαίδευση στη Βασική Υποστήριξη Ζωής και στη χρήση ΑΕΑ παραμένει ιδιαίτερα σημαντική, ειδικά για οργανωμένους χώρους εργασίας.
Η ελληνική εγκύκλιος του 2007 προβλέπει εκπαιδευμένους ανανήπτες-διασώστες ως χρήστες του ΑΕΑ, ενώ παράλληλα αναφέρει ότι οποιοδήποτε άτομο προσφέρει άμεση βοήθεια καλής θέλησης σε θύμα καρδιακής ανακοπής, με ή χωρίς τη χρήση ΑΕΑ, ακόμη και αν δεν έχει εκπαιδευτεί κατάλληλα, δεν θεωρείται ένοχο.
Η πρακτική εκπαίδευση σε ΚΑΡΠΑ και ΑΕΑ συνιστάται να πραγματοποιείται μέσω αναγνωρισμένων προγραμμάτων Βασικής Υποστήριξης Ζωής, με επανεκπαίδευση ώστε οι γνώσεις και οι πρακτικές δεξιότητες να παραμένουν διαθέσιμες σε ένα πραγματικό περιστατικό.
Γενικά οι αυτόματοι εξωτερικοί απινιδωτές είναι σχεδιασμένοι για χρήση σε έκτακτες περιπτώσεις όπου απαιτείται άμεση αντιμετώπιση της καρδιακής ανακοπής. Η ΚΑΡΠΑ δεν πρέπει να καθυστερεί μέχρι να βρεθεί ο ΑΕΑ. Εάν ο διασώστης είναι εκπαιδευμένος και μπορεί να δώσει εμφυσήσεις, εφαρμόζει ΚΑΡΠΑ με αναλογία 30 θωρακικές συμπιέσεις προς 2 εμφυσήσεις. Εάν δεν είναι εκπαιδευμένος ή δεν μπορεί να πραγματοποιήσει εμφυσήσεις, εκτελεί συνεχείς θωρακικές συμπιέσεις ακολουθώντας τις οδηγίες του τηλεφωνικού κέντρου έκτακτης ανάγκης.
Αυτόματοι εξωτερικοί απινιδωτές βρίσκονται πλέον σε πολλούς δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους. Η αξία τους εξαρτάται όχι μόνο από την ύπαρξή τους αλλά και από την εύκολη, άμεση και εμφανώς σημασμένη πρόσβαση στη συσκευή.
Η σύγχρονη αντιμετώπιση της καρδιακής ανακοπής βασίζεται στην αλυσίδα επιβίωσης: έγκαιρη αναγνώριση και κλήση βοήθειας, άμεση ΚΑΡΠΑ, πρώιμη απινίδωση όταν ενδείκνυται και εξειδικευμένη ιατρική φροντίδα.
Οι σύγχρονες διεθνείς και ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες για την αναζωογόνηση υποστηρίζουν τα προγράμματα δημόσιας πρόσβασης σε ΑΕΑ και την εκπαίδευση των πολιτών στην ΚΑΡΠΑ και στη χρήση τους.
Η απόφαση εγκατάστασης ΑΕΑ σε έναν ιδιωτικό χώρο ή μια επιχείρηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη την εκτίμηση κινδύνου, τον αριθμό και το προφίλ των ατόμων που χρησιμοποιούν τον χώρο, τον χρόνο πρόσβασης των υπηρεσιών επείγουσας ιατρικής βοήθειας και τη δυνατότητα σωστής συντήρησης και άμεσης πρόσβασης στη συσκευή.
Τέλος θα πρέπει ανεξαρτήτως αν είμαστε υπεύθυνοι ασφάλειας, διαχειριστές πολυκατοικίας ή απλοί συγγενείς που ανησυχούν για τον δικό τους άνθρωπο να σκεφτούμε πριν αγοράσουμε ένα φορητό εξωτερικό απινιδωτή τα παρακάτω:
Είναι όλοι οι αυτόματοι εξωτερικοί απινιδωτές ίδιοι;
Όχι. Όλοι έχουν τον ίδιο βασικό σκοπό, αλλά παρουσιάζουν διαφορές σε χαρακτηριστικά όπως η αυτόματη ή ημιαυτόματη εκφόρτιση, η δυνατότητα παιδιατρικής χρήσης, ο βαθμός προστασίας από νερό και σκόνη, οι αυτοέλεγχοι λειτουργίας, η διάρκεια ζωής μπαταρίας και ηλεκτροδίων, η συνδεσιμότητα και η διαθέσιμη τεχνική υποστήριξη.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν παντού ακόμα και στην ύπαιθρο;
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολλά διαφορετικά περιβάλλοντα, όμως πρέπει πάντοτε να τηρούνται οι προδιαγραφές του κατασκευαστή σχετικά με τη θερμοκρασία λειτουργίας, την υγρασία, το νερό, τη σκόνη και τον βαθμό προστασίας (IP) της συγκεκριμένης συσκευής.
Μπορεί ο οποιοσδήποτε να αγοράσει έναν αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή;
Η προμήθεια ΑΕΑ από ιδιώτες ή επιχειρήσεις είναι δυνατή, όμως για την επιλογή και εγκατάστασή του πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η ισχύουσα ελληνική νομοθεσία, οι οδηγίες του κατασκευαστή, η διαθεσιμότητα αναλωσίμων και τεχνικής υποστήριξης, η συντήρηση της συσκευής και η εκπαίδευση των προσώπων που βρίσκονται στον χώρο.
Έχει ημερομηνία λήξης ο εξωτερικός φορητός απινιδωτής;
Ο ίδιος ο ΑΕΑ έχει προβλεπόμενη διάρκεια τεχνικής υποστήριξης και λειτουργικής ζωής ανάλογα με το μοντέλο και τον κατασκευαστή. Τα ηλεκτρόδια και οι μπαταρίες όμως έχουν συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης ή προβλεπόμενη διάρκεια ζωής και απαιτούν τακτικό έλεγχο και έγκαιρη αντικατάσταση. Κατά την αγορά πρέπει να ελέγχονται η εγγύηση, η διαθεσιμότητα ηλεκτροδίων και μπαταριών, το service, οι αυτοέλεγχοι της συσκευής και το συνολικό κόστος συντήρησης.
Πού προβλέπεται η εγκατάσταση Αυτόματων Εξωτερικών Απινιδωτών στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα, σχετικά κείμενα αποτελούν η Υ.Α. Υ4α/οικ.15576/2007 (ΦΕΚ 219/Β/22.2.2007) για τους κανόνες οργάνωσης συστήματος Καρδιοαναπνευστικής Αναζωογόνησης και η Εγκύκλιος Υ4α/οικ./22.8.2007 για τους κανόνες χρήσης Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή σε δημόσιους χώρους.
Η εγκύκλιος αναφέρει δημόσιες υπηρεσίες, ιδιωτικές επιχειρήσεις και οργανισμούς όπου συχνάζει μεγάλος αριθμός προσώπων, όπως αεροδρόμια, λιμάνια, υπουργεία, δικαστήρια, σωφρονιστικά καταστήματα, δημόσιες υπηρεσίες, αεροπλάνα, πλοία, αθλητικά κέντρα, ξενοδοχεία, σχολεία, εμπορικά κέντρα, σταθμούς λεωφορείων και σιδηροδρομικούς σταθμούς, καθώς και χώρους όπου η άμεση πρόσβαση ιατρικής βοήθειας και απαραίτητου εξοπλισμού είναι δυσχερής ή αδύνατη.
Ως κριτήρια εγκατάστασης αναφέρονται, μεταξύ άλλων, η πιθανότητα εμφάνισης περιστατικού καρδιακής ανακοπής, χώροι όπου κυκλοφορούν περισσότερα από 250 άτομα ηλικίας άνω των 60 ετών επί περίπου 16 ώρες ημερησίως και χώροι όπου έχουν συμβεί περισσότερα από ένα επεισόδια καρδιακής ανακοπής κατά τα προηγούμενα δύο χρόνια.
Η θέση του ΑΕΑ πρέπει να είναι εμφανής και γρήγορα προσβάσιμη. Η ελληνική εγκύκλιος του 2007 αναφέρει πρόσβαση με περπάτημα περίπου 1 έως 1,5 λεπτού, ενώ οι κατευθυντήριες οδηγίες ERC 2025 συστήνουν οι ΑΕΑ δημόσιας πρόσβασης να βρίσκονται σε εμφανείς και εύκολα προσβάσιμες θέσεις, κατά προτίμηση σε ξεκλείδωτα ερμάρια ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις.
Κλείνω αυτό το άρθρο με κάτι που ειπώθηκε από έναν συνάδελφο μου στην Αμερική “Εύχομαι μια μέρα τα AED’s να χρησιμοποιούνται ευρέως σαν τους πυροσβεστήρες. Είναι πολύ απλό, αυτές οι συσκευές σώζουν ζωές και με αυτό το σκεπτικό είναι ευθύνη μας να υπάρχουν Αυτόματοι Εξωτερικοί Απινιδωτές παντού”
Βιβλιογραφία – Πηγές:
- European Resuscitation Council (ERC), Guidelines 2025 – Adult Basic Life Support
- European Resuscitation Council (ERC), Guidelines 2025 – Epidemiology in Resuscitation
- U.S. Fire Administration – Firefighter Fatalities in the United States
- Υ.Α. Υ4α/οικ.15576/2007, ΦΕΚ 219/Β/22.2.2007
- Εγκύκλιος Υ4α/οικ./22.8.2007 – Κανόνες Χρήσης Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή σε Δημόσιους Χώρους
Νομοθεσία
- Υ.Α. Υ4α/οικ.15576/2007 (ΦΕΚ 219/Β/22.2.2007): Κανόνες οργάνωσης συστήματος Καρδιοαναπνευστικής Αναζωογόνησης (ΚΑΑ).
- Εγκύκλιος Υ4α/οικ./22.8.2007: Κανόνες Χρήσης Αυτόματου Εξωτερικού Απινιδωτή ή Απινιδωτή σε Δημόσιους Χώρους.
Ποιος μπορεί να τον χρησιμοποιήσει;
Η ελληνική εγκύκλιος ορίζει ως χρήστη του ΑΕΑ τον ανανήπτη που έχει εκπαιδευτεί στη Βασική Καρδιοαναπνευστική Αναζωογόνηση και στον Αυτόματο Εξωτερικό Απινιδισμό και εφαρμόζει τις οδηγίες του κατασκευαστή.
- Η ίδια εγκύκλιος αναφέρει ότι οποιοδήποτε άτομο προσφέρει άμεση βοήθεια σε ένδειξη καλής θέλησης σε θύμα καρδιακής ανακοπής, με ή χωρίς τη χρήση ΑΕΑ, ακόμη και αν δεν έχει εκπαιδευτεί κατάλληλα, δεν θεωρείται ένοχο.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες του European Resuscitation Council για το 2025 αναφέρουν ότι οποιοσδήποτε μπορεί να χρησιμοποιήσει έναν ΑΕΑ και ότι δεν απαιτείται προηγούμενη εκπαίδευση για τη χρήση της συσκευής, ενώ η εκπαίδευση στην ΚΑΡΠΑ και στον ΑΕΑ εξακολουθεί να συνιστάται έντονα.
Τελευταία ενημέρωση: 24 Αυγούστου 2026
