Τα Μέσα Ατομικής Προστασίας αποτελούν το τελευταίο επίπεδο προστασίας στην ιεραρχία των μέτρων ελέγχου του κινδύνου. Όταν τα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα δεν επαρκούν για την πλήρη εξάλειψη ή τον περιορισμό της έκθεσης, ο εργαζόμενος βασίζεται στα ΜΑΠ. Για τον λόγο αυτό, ο εξοπλισμός πρέπει να διατηρείται σε κατάσταση που να εξασφαλίζει την προστασία για την οποία έχει σχεδιαστεί.
Κανένας εξοπλισμός δεν διατηρεί τις προστατευτικές του ιδιότητες για πάντα. Η φθορά μπορεί να προκύψει σταδιακά από τη χρήση, την ηλιακή ακτινοβολία, τη θερμοκρασία, την υγρασία, τις χημικές ουσίες, τη σκόνη, τις μηχανικές καταπονήσεις, αλλά και από λανθασμένη αποθήκευση ή συντήρηση.
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο χρονοδιάγραμμα αντικατάστασης που να ισχύει για όλα τα ΜΑΠ. Η πραγματική διάρκεια ζωής ενός προϊόντος εξαρτάται από το είδος του, τις συνθήκες στις οποίες χρησιμοποιείται, τη συχνότητα χρήσης, την κατάσταση στην οποία βρίσκεται και, κυρίως, τις οδηγίες του κατασκευαστή.
Γιατί δεν αρκεί η εξωτερική εμφάνιση
Ένα ΜΑΠ μπορεί να φαίνεται λειτουργικό και ταυτόχρονα να μην παρέχει πλέον το επίπεδο προστασίας για το οποίο έχει σχεδιαστεί.
Ένα κράνος μπορεί να έχει υποβαθμιστεί από την υπεριώδη ακτινοβολία χωρίς εμφανείς ρωγμές. Μια μάσκα μπορεί να μην εφαρμόζει ή να μη στεγανοποιεί πλέον σωστά στο πρόσωπο. Ένα ζευγάρι γάντια μπορεί να μην έχει ορατές οπές, αλλά το υλικό του να έχει υποστεί χημική υποβάθμιση.
Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει ένας πρόσθετος κίνδυνος: ο εργαζόμενος θεωρεί ότι προστατεύεται, ενώ στην πραγματικότητα η προστατευτική ικανότητα του εξοπλισμού έχει μειωθεί.
Η αντικατάσταση των ΜΑΠ δεν είναι απλώς θέμα συντήρησης εξοπλισμού. Είναι θέμα διαχείρισης κινδύνου.
Τι επηρεάζει τη διάρκεια ζωής ενός ΜΑΠ
Η συχνότητα χρήσης. Τα γάντια ενός εργαζομένου παραγωγής μπορεί να φθείρονται πολύ γρηγορότερα από έναν εξοπλισμό προστασίας από πτώση που χρησιμοποιείται περιστασιακά. Αντίστοιχα, ο εξοπλισμός πυροσβεστών υπόκειται σε εντελώς διαφορετικές καταπονήσεις λόγω της έντασης και του περιβάλλοντος χρήσης.
Το περιβάλλον. Υψηλές θερμοκρασίες, ηλιακή ακτινοβολία, χημικές ουσίες, υγρασία, λάδια, διαλύτες και σκόνη μπορούν να επιταχύνουν σημαντικά τη φθορά. Ένας εργαζόμενος σε εξωτερικές εργασίες δεν αντιμετωπίζει τις ίδιες συνθήκες με κάποιον που εργάζεται σε ελεγχόμενο εργαστηριακό περιβάλλον.
Η αποθήκευση. Η φθορά δεν σταματά όταν τελειώσει η βάρδια. Έκθεση στον ήλιο, υψηλές θερμοκρασίες, υγρασία, επαφή με χημικές ουσίες ή παρατεταμένη συμπίεση που προκαλεί παραμόρφωση μπορούν να μειώσουν τη διάρκεια ζωής του εξοπλισμού.
Ο καθαρισμός και η συντήρηση. Κάθε επαναχρησιμοποιούμενο ΜΑΠ πρέπει να καθαρίζεται και να συντηρείται με τον τρόπο που προβλέπεται για το συγκεκριμένο προϊόν. Ακατάλληλα καθαριστικά ή λανθασμένες διαδικασίες μπορούν να προκαλέσουν υποβάθμιση των υλικών και να μειώσουν την προστατευτική του ικανότητα.
Σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται
Ανεξάρτητα από το είδος του εξοπλισμού, ορισμένες ενδείξεις πρέπει να οδηγούν σε άμεσο έλεγχο και, όπου απαιτείται, σε αντικατάσταση:
- Ρωγμές, σκισίματα ή οπές
- Έντονη τριβή ή παραμόρφωση
- Σπασμένα ή χαμένα εξαρτήματα
- Αλλοίωση ή υποβάθμιση του υλικού
- Μειωμένη λειτουργικότητα
- Χημική, βιολογική ή άλλη επικίνδυνη μόλυνση
- Αδυναμία σωστής εφαρμογής
- Υπέρβαση της διάρκειας ζωής ή της ημερομηνίας απόσυρσης που ορίζει ο κατασκευαστής
Ανά κατηγορία εξοπλισμού
Κράνη ασφαλείας
Τα κράνη ασφαλείας δέχονται τόσο μηχανικές όσο και περιβαλλοντικές καταπονήσεις.
Αποσύρονται όταν παρατηρούνται ρωγμές, βαθιά χτυπήματα, παραμόρφωση, αλλοίωση ή ευθραυστότητα του κελύφους. Η παρατεταμένη έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να υποβαθμίσει τα υλικά χωρίς η μεταβολή αυτή να είναι πάντοτε εμφανής.
Ελέγχεται επίσης το εσωτερικό σύστημα ανάρτησης. Χαλαρωμένοι ή φθαρμένοι ιμάντες, σπασμένα εξαρτήματα ή αδυναμία σωστής ρύθμισης μπορεί να επηρεάσουν σημαντικά την προστασία.
Ένα κράνος δεν χρειάζεται αντικατάσταση μόνο ύστερα από εμφανώς σοβαρή κρούση. Η έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία, χημικές ουσίες και ακατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη.
Κατά τον έλεγχο είναι χρήσιμο να καταγράφεται όχι μόνο η ημερομηνία χορήγησης, αλλά και η σήμανση κατασκευής που φέρει το ίδιο το κράνος. Η μορφή της σήμανσης διαφέρει ανά κατασκευαστή και προϊόν, γι’ αυτό η ερμηνεία της γίνεται με βάση τις οδηγίες και τη σήμανση του συγκεκριμένου μοντέλου.
Στα κράνη πυροσβεστών οι απαιτήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες λόγω της έκθεσης σε θερμότητα, καπνό, χημικές ουσίες, μηχανικές κρούσεις και επαναλαμβανόμενη χρήση. Η διάρκεια ζωής τους δεν πρέπει να καθορίζεται με έναν γενικό αριθμό ετών, αλλά σύμφωνα με τις προδιαγραφές του συγκεκριμένου κατασκευαστή, το εφαρμοζόμενο πρότυπο, το ιστορικό χρήσης και την πραγματική κατάσταση του εξοπλισμού.
Από την εμπειρία επιθεωρήσεων σε χώρους εργασίας, ένα συχνό πρόβλημα είναι ότι κράνη παραμένουν σε χρήση χωρίς επαρκή καθαρισμό, συστηματικό έλεγχο ή σαφή καταγραφή της ημερομηνίας χορήγησης και του ιστορικού τους. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην εσωτερική επιμόλυνση, η οποία συχνά δεν είναι τόσο εμφανής όσο η εξωτερική φθορά.
Γυαλιά και προστασία ματιών
Η προστασία και η καθαρή ορατότητα πρέπει να συνυπάρχουν.
Έντονες χαράξεις στους φακούς, θόλωση, σπασμένος σκελετός ή εξαρτήματα που δεν επιτρέπουν σταθερή εφαρμογή αποτελούν λόγους αντικατάστασης. Ένας έντονα χαραγμένος φακός δεν είναι μόνο θέμα άνεσης. Η μειωμένη ορατότητα μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετο κίνδυνο κατά την εργασία.
Σε περιβάλλοντα με υγρασία, βροχή, αιωρούμενη σκόνη ή άλλες συνθήκες που μειώνουν σταθερά την ορατότητα, αξιολογείται αν το συγκεκριμένο μέσο εξακολουθεί να είναι κατάλληλο για την εργασία ή αν απαιτείται διαφορετικός τύπος προστασίας.
Γάντια
Τα γάντια ανήκουν στα ΜΑΠ με τη μεγαλύτερη καθημερινή καταπόνηση.
Αντικαθίστανται όταν παρουσιάζουν οπές, σκισίματα, έντονη φθορά, χαλάρωση ή παραμόρφωση του υλικού.
Στα γάντια προστασίας από χημικές ουσίες, η οπτική επιθεώρηση από μόνη της δεν είναι πάντοτε αρκετή. Διόγκωση, αλλαγή χρώματος, σκλήρυνση, μαλάκωμα ή άλλη μεταβολή του υλικού μπορεί να αποτελούν ένδειξη υποβάθμισης (degradation).
Χρειάζεται επίσης να διακρίνονται δύο διαφορετικοί μηχανισμοί. Η διαπέραση (permeation) είναι η διέλευση μιας χημικής ουσίας μέσα από το υλικό του γαντιού σε μοριακό επίπεδο και μπορεί να συμβαίνει χωρίς ορατή αλλοίωση. Η διείσδυση (penetration) αφορά τη διέλευση μέσω οπών, ατελειών, πόρων ή σημείων σύνδεσης του προϊόντος.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρόνος διαπέρασης (breakthrough time) του υλικού για τη συγκεκριμένη χημική ουσία. Ο χρόνος αυτός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένας γενικός «χρόνος ασφαλούς χρήσης» για κάθε πραγματική εργασία, επειδή η θερμοκρασία, η μηχανική καταπόνηση, η συγκέντρωση και άλλοι παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν την πραγματική απόδοση. Η επιλογή και η διάρκεια χρήσης βασίζονται στα δεδομένα του κατασκευαστή και στις πραγματικές συνθήκες έκθεσης.
Στα γάντια προστασίας από κοπή, φθαρμένες ίνες, ανοιγμένες ραφές ή εκτεθειμένα προστατευτικά υλικά αποτελούν ένδειξη ότι απαιτείται αντικατάσταση.
Αναπνευστική προστασία
Μάσκες και προσωπίδες αναπνευστικής προστασίας
Οι μάσκες και οι προσωπίδες αποσύρονται όταν έχουν υποστεί ζημιά, έχουν μολυνθεί, παρουσιάζουν φθορά στους ιμάντες συγκράτησης ή δεν εφαρμόζουν πλέον σωστά.
Στις επαναχρησιμοποιούμενες μάσκες ολόκληρου ή ημίσεος προσώπου ελέγχονται συστηματικά το σώμα της μάσκας, η προσωπίδα, οι βαλβίδες, οι στεγανοποιήσεις, οι ιμάντες και τα υπόλοιπα εξαρτήματα.
Στις προσωπίδες στεγανής εφαρμογής, η σωστή εφαρμογή δεν κρίνεται μόνο οπτικά. Κατά την επιλογή του εξοπλισμού πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι το συγκεκριμένο μοντέλο και μέγεθος εφαρμόζει σωστά στον συγκεκριμένο χρήστη με κατάλληλη δοκιμή εφαρμογής (fit test). Παράλληλα, κάθε φορά που φοριέται η μάσκα πραγματοποιείται ο προβλεπόμενος έλεγχος στεγανότητας πριν από τη χρήση (user seal check). Ο έλεγχος στεγανότητας δεν υποκαθιστά τη δοκιμή εφαρμογής.
Τα φίλτρα αντικαθίστανται με βάση τον τύπο τους, το είδος του ρύπου, τη συγκέντρωση, το πρόγραμμα αλλαγής όπου απαιτείται και τα δεδομένα του κατασκευαστή.
Πρέπει επίσης να ελέγχεται η διάρκεια αποθήκευσης. Τα σφραγισμένα φίλτρα φέρουν καθορισμένη ημερομηνία λήξης ή τέλος διάρκειας αποθήκευσης υπό τις προβλεπόμενες συνθήκες. Μετά το άνοιγμα της συσκευασίας, ιδιαίτερα στα φίλτρα αερίων και ατμών, εφαρμόζονται οι περιορισμοί αποθήκευσης και χρήσης που ορίζει ο κατασκευαστής, καθώς η ωφέλιμη διάρκεια δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με την ημερομηνία λήξης της κλειστής συσκευασίας.
Η ανίχνευση οσμής από τον εργαζόμενο δεν αποτελεί αξιόπιστη μέθοδο για τον καθορισμό του χρόνου αντικατάστασης ενός φίλτρου αερίων ή ατμών. Η αλλαγή πρέπει να καθορίζεται πριν από την απώλεια της προστατευτικής ικανότητας του φίλτρου, με βάση την προβλεπόμενη διαδικασία και τα διαθέσιμα τεχνικά δεδομένα.
Αναπνευστικές συσκευές με ηλεκτρική υποβοήθηση (PAPR)
Οι συσκευές PAPR, Powered Air-Purifying Respirators, χρησιμοποιούν ηλεκτρικό κινητήρα για να αναρροφούν τον περιβάλλοντα αέρα μέσω κατάλληλου συστήματος φίλτρανσης και να τον παρέχουν στον χρήστη.
Η καταλληλότητά τους δεν μπορεί να καθορίζεται μόνο με έναν γενικό χαρακτηρισμό της συγκέντρωσης των ρύπων. Εξαρτάται από τον συγκεκριμένο κίνδυνο, τον τύπο και τη συγκέντρωση του ρύπου, το φίλτρο ή το φυσίγγιο που χρησιμοποιείται, τον απαιτούμενο παράγοντα προστασίας και τις προδιαγραφές της συγκεκριμένης συσκευής.
Τα PAPR δεν χρησιμοποιούνται σε ατμόσφαιρες με ανεπαρκές οξυγόνο, επειδή καθαρίζουν τον υπάρχοντα περιβάλλοντα αέρα και δεν παρέχουν ανεξάρτητη πηγή αναπνεύσιμου αέρα. Ο περιορισμός αυτός αποτυπώνεται στο ίδιο το πεδίο εφαρμογής των προτύπων: το EN 12941:2023 αναφέρει ρητά ότι δεν καλύπτει συσκευές σχεδιασμένες για χρήση σε συνθήκες όπου υπάρχει ή ενδέχεται να υπάρξει ανεπάρκεια οξυγόνου.
Επίσης, τα PAPR δεν αποτελούν επιλογή για είσοδο σε ατμόσφαιρες άμεσα επικίνδυνες για τη ζωή και την υγεία (IDLH). Σε τέτοιες συνθήκες απαιτείται κατάλληλη αναπνευστική συσκευή ανεξάρτητης ή παρεχόμενης παροχής αέρα, ανάλογα με την εκτίμηση κινδύνου και τις εφαρμοζόμενες απαιτήσεις. Τυχόν ειδικές εγκρίσεις συγκεκριμένων συσκευών για διαφυγή δεν πρέπει να συγχέονται με έγκριση εισόδου σε IDLH περιβάλλον.
Στα PAPR με προσωπίδα στεγανής εφαρμογής απαιτείται κατάλληλη δοκιμή εφαρμογής στον συγκεκριμένο χρήστη. Αντίθετα, συστήματα με μη στεγανή αναπνευστική διεπαφή, όπως ορισμένες κουκούλες ή κράνη, δεν βασίζονται σε στεγανοποίηση πάνω στο πρόσωπο και δεν αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο ως προς το fit test.
Πριν από κάθε χρήση ελέγχεται η λειτουργία της συσκευής και η προβλεπόμενη παροχή αέρα.
Εάν η ροή αέρα μειωθεί κάτω από το αποδεκτό επίπεδο ή παρουσιαστεί οποιαδήποτε ένδειξη δυσλειτουργίας, η χρήση διακόπτεται. Ο έλεγχος περιλαμβάνει τα φίλτρα, την μπαταρία, τον κινητήρα, τους σωλήνες και το συνολικό κύκλωμα αέρα.
Τα φίλτρα αντικαθίστανται σύμφωνα με το πρόγραμμα και τις τεχνικές απαιτήσεις του συγκεκριμένου συστήματος, τον τύπο του ρύπου και τις πραγματικές συνθήκες έκθεσης.
Η κατάσταση της μπαταρίας είναι επίσης κρίσιμη. Ανεπαρκής φόρτιση ή δυσλειτουργία μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια της προβλεπόμενης παροχής αέρα, γι’ αυτό η κατάσταση φόρτισης και οι σχετικές ενδείξεις ελέγχονται πριν από τη χρήση.
Αυτόνομες αναπνευστικές συσκευές (SCBA)
Οι αυτόνομες αναπνευστικές συσκευές ανοικτού κυκλώματος, Self-Contained Breathing Apparatus, χρησιμοποιούνται σε περιβάλλοντα όπου απαιτείται ανεξάρτητη παροχή αναπνεύσιμου αέρα, όπως σε επιχειρήσεις πυρόσβεσης, σε ατμόσφαιρες με υψηλή συγκέντρωση επικίνδυνων ουσιών ή σε περιβάλλοντα όπου η συγκέντρωση οξυγόνου ή των ρύπων δεν επιτρέπει τη χρήση αναπνευστικών συσκευών καθαρισμού του περιβάλλοντος αέρα.
Οι συσκευές ελέγχονται μετά από κάθε χρήση και περιοδικά σύμφωνα με τις απαιτήσεις του κατασκευαστή και τις εφαρμοζόμενες διαδικασίες.
Ο έλεγχος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την προσωπίδα, τις βαλβίδες, τις στεγανοποιήσεις, τους ιμάντες, τον μειωτήρα πίεσης, τα συστήματα προειδοποίησης και το σύστημα παροχής αέρα.
Η φιάλη ελέγχεται πριν από κάθε χρήση. Αν η πίεση βρίσκεται κάτω από το ελάχιστο όριο που καθορίζει ο κατασκευαστής ή η διαδικασία της υπηρεσίας, η συσκευή δεν χρησιμοποιείται μέχρι να αποκατασταθεί η προβλεπόμενη κατάσταση.
Παρακολουθούνται επίσης η ημερομηνία της τελευταίας περιοδικής επιθεώρησης, η επόμενη προβλεπόμενη ημερομηνία ελέγχου και η συνολική διάρκεια ζωής της φιάλης όπου αυτή είναι περιορισμένη.
Η περιοδική επανεξέταση περιλαμβάνει, ανάλογα με τον τύπο της φιάλης και τις εφαρμοζόμενες απαιτήσεις, οπτική επιθεώρηση και υδροστατική δοκιμή από αρμόδιο ή διαπιστευμένο φορέα. Δεν πρέπει να εφαρμόζεται ένας ενιαίος χρόνος σε όλες τις χαλύβδινες, αλουμινένιες και σύνθετες φιάλες χωρίς έλεγχο της σήμανσης, του τύπου και των οδηγιών τους.
Μετά από χρήση σε περιβάλλον με χημικούς, βιολογικούς ή άλλους επικίνδυνους ρύπους απαιτείται κατάλληλη απορρύπανση και καθαρισμός. Υπολείμματα ρύπων μπορεί να προκαλέσουν τόσο κίνδυνο για τον επόμενο χρήστη όσο και υποβάθμιση των υλικών της συσκευής.
Προστασία ακοής
Τα μέσα προστασίας της ακοής συχνά παραμένουν σε χρήση περισσότερο από όσο πρέπει, επειδή η φθορά τους δεν είναι πάντοτε εμφανής.
Τα επαναχρησιμοποιούμενα ωτοβύσματα αντικαθίστανται όταν δεν διατηρούν το σχήμα τους, έχουν υποστεί ζημιά, έχουν υποβαθμιστεί ή δεν επιτυγχάνουν πλέον σωστή εφαρμογή.
Στις ωτοασπίδες με κελύφη ελέγχονται τα μαξιλαράκια στεγανοποίησης, το αφρώδες υλικό, ο σκελετός και η πίεση εφαρμογής. Η σωστή εφαρμογή είναι καθοριστική για την πραγματική εξασθένηση του θορύβου.
Υποδήματα ασφαλείας
Η κατάσταση ενός υποδήματος ασφαλείας δεν αξιολογείται μόνο από την εξωτερική του εμφάνιση.
Έντονα φθαρμένη σόλα, αποκόλληση, ρωγμές στο επάνω μέρος, έκθεση του προστατευτικού δακτύλων ή σημαντική απώλεια στήριξης αποτελούν ενδείξεις ότι απαιτείται αντικατάσταση.
Η φθορά της σόλας μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αντιολισθητική ικανότητα του υποδήματος και να αυξήσει τον κίνδυνο ολίσθησης ή πτώσης.
Λαμβάνεται υπόψη και η εσωτερική κατάσταση, ιδιαίτερα όταν το υπόδημα χρησιμοποιείται πολλές ώρες καθημερινά. Παραμορφώσεις, σημαντική φθορά της εσωτερικής στήριξης ή ζημιές που επηρεάζουν τη σταθερότητα και την άνεση μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετη καταπόνηση στον εργαζόμενο.
Εξοπλισμός προστασίας από πτώση
Οι ζώνες ασφαλείας, οι ιμάντες, τα σχοινιά, οι απορροφητές ενέργειας, οι σύνδεσμοι και τα σχετικά εξαρτήματα απαιτούν ιδιαίτερα αυστηρό έλεγχο. Για περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τον έλεγχο και την τεκμηρίωση, υπάρχει στο FirePedia αναλυτικός οδηγός για τη συντήρηση και τον έλεγχο εξοπλισμού για εργασίες σε ύψος και περιορισμένους χώρους.
Φθαρμένοι ή κομμένοι ιμάντες, κατεστραμμένες ραφές, εγκαύματα, χημική μόλυνση, παραμόρφωση μεταλλικών εξαρτημάτων και διάβρωση αποτελούν λόγους άμεσης απόσυρσης μέχρι να γίνει η προβλεπόμενη αξιολόγηση.
Εξοπλισμός που έχει εμπλακεί σε πραγματική πτώση δεν επιστρέφει αυτόματα σε χρήση επειδή εξωτερικά φαίνεται άθικτος. Αποσύρεται από τη χρήση και αξιολογείται σύμφωνα με τις διαδικασίες του κατασκευαστή. Σε πολλές περιπτώσεις προβλέπεται οριστική απόσυρση συγκεκριμένων εξαρτημάτων μετά την ενεργοποίησή τους.
Η περιοδική εξέταση πρέπει να είναι τεκμηριωμένη και να πραγματοποιείται από αρμόδιο πρόσωπο για τον συγκεκριμένο εξοπλισμό. Το EN 365 προβλέπει ότι οι οδηγίες περιοδικής εξέτασης πρέπει να περιλαμβάνουν σύσταση ώστε το διάστημα μεταξύ των περιοδικών εξετάσεων να μην υπερβαίνει τους 12 μήνες, λαμβάνοντας υπόψη τη νομοθεσία, το είδος του εξοπλισμού, τη συχνότητα χρήσης και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Σε βαριά χρήση ή δυσμενές περιβάλλον μπορεί να απαιτούνται συχνότεροι έλεγχοι.
Για υφασμάτινα στοιχεία, σχοινιά και άλλα εξαρτήματα πρέπει να ελέγχεται και η μέγιστη διάρκεια ζωής που έχει ορίσει ο κατασκευαστής από την ημερομηνία κατασκευής, ακόμη και όταν ο εξοπλισμός έχει χρησιμοποιηθεί ελάχιστα.
Προϊόντα μίας χρήσης
Μάσκες, γάντια, προστατευτικές φόρμες, καλύμματα υποδημάτων και άλλα αναλώσιμα μέσα έχουν σχεδιαστεί για περιορισμένο κύκλο χρήσης.
Αντικαθίστανται μετά από μόλυνση, σημαντική έκθεση, εμφανή φθορά ή στο τέλος της χρήσης που προβλέπεται από τον κατασκευαστή.
Η επαναχρησιμοποίηση ενός προϊόντος πέρα από τον προβλεπόμενο τρόπο χρήσης του μπορεί να μειώσει σημαντικά την παρεχόμενη προστασία.
Προστατευτική ενδυμασία
Η προστατευτική ενδυμασία μπορεί να αφορά προστασία από θερμικούς κινδύνους, φλόγα, χημικές ουσίες, βιολογικούς παράγοντες ή μηχανικούς κινδύνους.
Σκισίματα, βλάβες στις ραφές ή στα συστήματα κλεισίματος, μόνιμη παραμόρφωση, χημική μόλυνση ή άλλη υποβάθμιση των προστατευτικών ιδιοτήτων αποτελούν ενδείξεις ότι το ένδυμα πρέπει να αξιολογηθεί και, όπου απαιτείται, να αντικατασταθεί.
Για ειδικότερα ζητήματα διάρκειας ζωής, αποθήκευσης και ελέγχου σε χημικές στολές προστασίας, οι απαιτήσεις είναι ακόμη πιο εξειδικευμένες και πρέπει να εξετάζονται για το συγκεκριμένο υλικό και μοντέλο.
Στα ενδύματα υψηλής ορατότητας χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στο φθορίζον υλικό και στις ανακλαστικές λωρίδες. Έντονη εξασθένιση του χρώματος ή φθορά των ανακλαστικών στοιχείων μπορεί να μειώσει σημαντικά την ορατότητα του εργαζομένου.
Συναφής εξοπλισμός ασφάλειας: ανιχνευτές αερίων
Οι φορητοί ανιχνευτές αερίων δεν αποτελούν ΜΑΠ με τη στενή έννοια της σχετικής νομοθεσίας. Αποτελούν όμως κρίσιμο εξοπλισμό ασφάλειας και χρησιμοποιούνται συχνά παράλληλα με τα ΜΑΠ, ιδιαίτερα σε περιορισμένους χώρους και σε εργασίες όπου ενδέχεται να υπάρχουν επικίνδυνες ατμόσφαιρες.
Οι ανιχνευτές ελέγχονται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και το πρόγραμμα που έχει καθοριστεί για τον συγκεκριμένο εξοπλισμό.
Πριν από τη χρήση επιβεβαιώνεται ότι η συσκευή λειτουργεί σωστά, διαθέτει επαρκή φόρτιση και ανταποκρίνεται όπως προβλέπεται. Η δοκιμή απόκρισης (bump test) εκθέτει τον ανιχνευτή σε γνωστή συγκέντρωση κατάλληλου αερίου δοκιμής ώστε να επιβεβαιωθούν η απόκριση των αισθητήρων και οι συναγερμοί. Πραγματοποιείται πριν από τη χρήση με τη συχνότητα που καθορίζει ο κατασκευαστής και η διαδικασία της επιχείρησης.
Η πλήρης βαθμονόμηση είναι διαφορετική διαδικασία και πραγματοποιείται στα καθορισμένα διαστήματα, καθώς και όταν ο ανιχνευτής αποτυγχάνει στον προβλεπόμενο έλεγχο ή όταν αυτό απαιτείται από τις οδηγίες του κατασκευαστή.
Συσκευή που δεν ανταποκρίνεται σωστά σε γνωστή συγκέντρωση αερίου, παρουσιάζει δυσλειτουργία αισθητήρα ή οθόνης, εμφανίζει σφάλμα βαθμονόμησης ή έχει ξεπεράσει τα προβλεπόμενα όρια συντήρησης δεν χρησιμοποιείται μέχρι να ελεγχθεί και να αποκατασταθεί.
Ένας ανιχνευτής που δίνει λανθασμένη ένδειξη μπορεί να δημιουργήσει ψευδή αίσθηση ασφάλειας, ιδιαίτερα σε εργασίες υψηλού κινδύνου.
Οργανωμένο σύστημα ελέγχου
Μια επιχείρηση δεν πρέπει να περιμένει να εμφανιστεί σοβαρή βλάβη για να αποφασίσει ότι ένα ΜΑΠ χρειάζεται αντικατάσταση.
Ένα αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης περιλαμβάνει:
- Έλεγχο από τον εργαζόμενο πριν από κάθε χρήση, όπου αυτό απαιτείται
- Περιοδικούς ελέγχους από αρμόδιο πρόσωπο
- Ειδικούς ελέγχους για εξοπλισμό υψηλού κινδύνου
- Καταγραφή ημερομηνίας κατασκευής, όπου είναι διαθέσιμη και σχετική
- Καταγραφή της ημερομηνίας χορήγησης
- Καταγραφή επιθεωρήσεων και συντήρησης
- Καταγραφή επισκευών όπου επιτρέπονται
- Καταγραφή της ημερομηνίας απόσυρσης
- Επαρκές απόθεμα κατάλληλου εξοπλισμού αντικατάστασης
- Εξωτερικό εξειδικευμένο έλεγχο, όπου αυτό κρίνεται σκόπιμο με βάση το είδος του εξοπλισμού και το επίπεδο κινδύνου
Οι οδηγίες του κατασκευαστή λαμβάνονται πάντοτε υπόψη σε θέματα διάρκειας ζωής, αποθήκευσης, καθαρισμού, συντήρησης και επιθεώρησης.
Εξίσου σημαντικό είναι οι εργαζόμενοι να γνωρίζουν πώς χρησιμοποιείται σωστά κάθε ΜΑΠ, πώς πραγματοποιείται ο έλεγχος πριν από τη χρήση και ποια σημάδια δείχνουν ότι ο εξοπλισμός πρέπει να αποσυρθεί.
Η εκπαίδευση δεν πρέπει να περιορίζεται σε μια τυπική υπογραφή σε ένα έντυπο. Πρέπει να οδηγεί σε πραγματική γνώση του εξοπλισμού και των περιορισμών του.
Λάθη που συχνά συναντάμε
Ένα από τα συχνότερα λάθη είναι η λογική «θα το αλλάξουμε όταν χαλάσει».
Σε εξοπλισμό ασφαλείας, η πλήρης αστοχία δεν μπορεί να αποτελεί το σημείο στο οποίο ξεκινά η διαδικασία αντικατάστασης.
Άλλα συνηθισμένα προβλήματα είναι:
- Παράβλεψη μικρών φθορών που δείχνουν προοδευτική υποβάθμιση
- Χρήση προϊόντων πέρα από τον επιτρεπόμενο χρόνο ζωής
- Ανεπαρκές απόθεμα ανταλλακτικών ή ΜΑΠ
- Ασυνεπείς επιθεωρήσεις
- Λανθασμένη αποθήκευση
- Ελλιπής καθαρισμός και συντήρηση
- Αγνόηση των οδηγιών του κατασκευαστή
- Απουσία καταγραφής του ιστορικού του εξοπλισμού
Όταν μια επιχείρηση δεν διαθέτει επαρκές απόθεμα ΜΑΠ, υπάρχει ο κίνδυνος ένας εργαζόμενος να συνεχίσει να χρησιμοποιεί φθαρμένο ή ακατάλληλο εξοπλισμό επειδή δεν υπάρχει άμεσα διαθέσιμη αντικατάσταση.
Αυτός είναι ένας κίνδυνος που μπορεί και πρέπει να προλαμβάνεται οργανωτικά.
Νομοθεσία
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2016/425 καθορίζει τις απαιτήσεις που αφορούν τον σχεδιασμό, την κατασκευή, τη συμμόρφωση και τη διάθεση των Μέσων Ατομικής Προστασίας στην αγορά.
Για τη χρήση των ΜΑΠ από τους εργαζομένους εφαρμόζεται η Οδηγία 89/656/ΕΟΚ, όπως έχει τροποποιηθεί, μεταξύ άλλων, με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1832.
Στην Ελλάδα, ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για τη χρήση των ΜΑΠ κατά την εργασία αποτελεί το Π.Δ. 396/1994, ΦΕΚ Α’ 220/19.12.1994, όπως ισχύει. Τα Παραρτήματα Ι, ΙΙ και ΙΙΙ του διατάγματος τροποποιήθηκαν με το Π.Δ. 34/2022, ΦΕΚ Α’ 93/13.5.2022, για την προσαρμογή στην Οδηγία (ΕΕ) 2019/1832.
Το άρθρο 587 του Π.Δ. 62/2025 καταργεί ρητά το Π.Δ. 80/2022, δηλαδή τον προϊσχύσαντα Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου, και δεν περιλαμβάνει το Π.Δ. 396/1994 στις καταργούμενες διατάξεις.
Για το γενικότερο πλαίσιο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία εφαρμόζεται πλέον ο Κώδικας Εργατικού Δικαίου, Π.Δ. 62/2025, ΦΕΚ Α’ 121/11.7.2025, όπως ισχύει. Κατά την εφαρμογή συγκεκριμένης υποχρέωσης χρειάζεται έλεγχος της ισχύουσας κωδικοποιημένης μορφής και των ειδικότερων διατάξεων που αφορούν τον εξοπλισμό και τη συγκεκριμένη εργασία.
Τελευταίος έλεγχος νομοθετικών αναφορών: 25 Αυγούστου 2026.
Συγκεντρωμένες και επικαιροποιημένες παραπομπές υπάρχουν στη σελίδα του FirePedia για τη Νομοθεσία και τους Κανονισμούς Ασφάλειας.
Κατά την επιλογή και την προμήθεια ΜΑΠ ελέγχεται ότι ο εξοπλισμός είναι κατάλληλος για τον συγκεκριμένο κίνδυνο και τη συγκεκριμένη εργασία, συμμορφώνεται με τις εφαρμοζόμενες απαιτήσεις, διαθέτει την προβλεπόμενη σήμανση CE και συνοδεύεται από τις απαιτούμενες πληροφορίες και οδηγίες του κατασκευαστή.
Η ύπαρξη σήμανσης CE από μόνη της δεν σημαίνει ότι ένα ΜΑΠ είναι κατάλληλο για κάθε χρήση. Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στην εκτίμηση κινδύνου και στις πραγματικές συνθήκες εργασίας.
Σημείωση για τα ατυχήματα
Σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος, κατά τη διερεύνησή του εξετάζονται οι συνθήκες που οδήγησαν στο περιστατικό, τα μέτρα πρόληψης που είχαν ληφθεί και, όπου σχετίζεται με το συμβάν, η κατάσταση και η καταλληλότητα των Μέσων Ατομικής Προστασίας.
Η ύπαρξη κατάλληλων ΜΑΠ, η σωστή χορήγησή τους, η εκπαίδευση των εργαζομένων, η συντήρηση, οι έλεγχοι και η σχετική τεκμηρίωση μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά στοιχεία κατά την αξιολόγηση των συνθηκών του ατυχήματος και της συμμόρφωσης της επιχείρησης με τις υποχρεώσεις της.
Για τον λόγο αυτό, θεωρώ ιδιαίτερα χρήσιμο να πραγματοποιείται σε τακτική βάση οργανωμένος έλεγχος των ΜΑΠ της επιχείρησης και, όπου το επίπεδο κινδύνου ή η πολυπλοκότητα του εξοπλισμού το δικαιολογεί, να εξετάζεται και η αξιολόγηση από εξωτερικό εξειδικευμένο συνεργάτη.
Ένας τέτοιος έλεγχος μπορεί να καταγράφει τη διαθεσιμότητα, την κατάσταση, το είδος, την καταλληλότητα, τον τρόπο χρήσης και τις ανάγκες αντικατάστασης του εξοπλισμού, παρέχοντας στην επιχείρηση μια σαφή εικόνα για την πραγματική κατάσταση των ΜΑΠ που χρησιμοποιούνται.
Τελικά
Η διαχείριση των ΜΑΠ δεν τελειώνει με την αγορά και τη χορήγησή τους.
Χρειάζεται ένα οργανωμένο σύστημα ελέγχου, συντήρησης και έγκαιρης αντικατάστασης, ώστε το ΜΑΠ που χρησιμοποιεί ο εργαζόμενος να παρέχει πραγματικά την προστασία για την οποία έχει επιλεγεί.
Ο στόχος είναι απλός: ο εξοπλισμός να αντικαθίσταται πριν η φθορά ή η υποβάθμισή του μειώσει την ασφάλεια του εργαζομένου.
| Άρθρο του Ιωάννη Σ. Ρέτσιου | |
|
Ο Ιωάννης Σ. Ρέτσιος είναι σύμβουλος Health & Safety και εκπαιδευτής μέσων ατομικής προστασίας, με περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας πεδίου. Εξειδικεύεται στον εξοπλισμό και στις λύσεις αντιμετώπισης περιστατικών με επικίνδυνα υλικά (Haz.Mat) και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης C.B.R.N.e., παρέχοντας τεχνική υποστήριξη και εκπαίδευση σε οργανισμούς και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε απαιτητικά περιβάλλοντα. |
Βιβλιογραφία και πηγές
Νομοθεσία
- Κανονισμός (ΕΕ) 2016/425 για τα Μέσα Ατομικής Προστασίας.
- Οδηγία 89/656/ΕΟΚ για τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά τη χρησιμοποίηση από τους εργαζομένους εξοπλισμών ατομικής προστασίας κατά την εργασία, όπως τροποποιήθηκε.
- Οδηγία (ΕΕ) 2019/1832 της Επιτροπής.
- Π.Δ. 396/1994, ΦΕΚ Α’ 220/19.12.1994, όπως ισχύει.
- Π.Δ. 34/2022, ΦΕΚ Α’ 93/13.5.2022.
- Π.Δ. 62/2025, Κώδικας Εργατικού Δικαίου, ΦΕΚ Α’ 121/11.7.2025, όπως ισχύει.
Πρότυπα
- EN 397:2025 + AC:2025, Industrial protective helmets.
- EN 443:2008, Helmets for firefighting in buildings and other structures.
- EN ISO 16321-1:2022+A1:2025, Eye and face protection for occupational use, Part 1: General requirements.
- EN ISO 374-1:2016+A1:2018, Protective gloves against dangerous chemicals and micro-organisms, Terminology and performance requirements for chemical risks.
- EN 352-1:2020, Hearing protectors, General requirements, Part 1: Ear-muffs.
- EN 352-2:2020, Hearing protectors, General requirements, Part 2: Ear-plugs.
- EN ISO 20345:2022+A1:2024, Personal protective equipment, Safety footwear.
- EN ISO 20471:2013+A1:2016, High visibility clothing, Test methods and requirements.
- EN 365:2004, Personal protective equipment against falls from a height, General requirements for instructions for use, maintenance, periodic examination, repair, marking and packaging.
- EN 529:2005, Respiratory protective devices, Recommendations for selection, use, care and maintenance.
- EN 12941:2023, Respiratory protective devices, Powered filtering devices incorporating a loose fitting respiratory interface, Requirements, testing, marking.
- EN 12942:2023, Respiratory protective devices, Powered filtering devices incorporating full face masks, half masks or quarter masks, Requirements, testing, marking.
- EN 137:2006, Respiratory protective devices, Self-contained open-circuit compressed air breathing apparatus with full face mask, Requirements, testing, marking.
- EN 14387:2021, Respiratory protective devices, Gas filter(s) and combined filter(s), Requirements, testing, marking.
- EN 60079-29-2:2015, Explosive atmospheres, Gas detectors, Selection, installation, use and maintenance of detectors for flammable gases and oxygen.
- EN 45544-4:2016, Workplace atmospheres, Electrical apparatus used for the direct detection and direct concentration measurement of toxic gases and vapours, Guide for selection, installation, use and maintenance.
