Χημικές στολές προστασίας, πόσο πραγματικά μας προστατεύουν ; πόσο μας δυσκολεύουν ή κάνουν την ζωή μας πραγματικά εύκολη όταν πρέπει να διαχειριστούμε περιστατικά HazMat ή CBRNE;
Ας δούμε αναλυτικά κάποιες αλήθειες και κάποιους μύθους που συνοδεύουν αυτά τα μέσα ατομικής προστασίας. Πριν ξεκινήσουμε όμως να επισημάνω, ότι μέσα από την επαγγελματική μου ιδιότητα και την πολυετή ενασχόληση με τις χημικές στολές, η πλειονότητά των ανθρώπων στα σώματα ασφαλείας και την βιομηχανία, αγνοούν πολύ βασικούς κανόνες αλλά και διαδικασίες αναφορικά με αυτόν τον εξοπλισμό.
Ευελπιστώ αυτό το άρθρο να τους δώσει γρήγορα και εύπεπτα τις απαντήσεις που πολλές φορές τους προβληματίζουν και τους βάζουν σε διαδικασία διαμάχης μεταξύ τους, για το ποιος έχει δίκιο και ποιος έχει άδικο.
1. Οι στολές χημικής προστασίας μπορούν να φορεθούν για όση ώρα χρειαστεί αρκεί να έχει αναπνεύσιμο αέρα ο χρήστης.
Αυτός είναι ένας από τους βασικούς μύθους αναφορικά με την ποσότητα του αναπνεύσιμου αέρα που μπορεί κάποιος να έχει διαθέσιμη εντός μιας χημικής στολής. Ο χρόνος που έχει ένας χειριστής χημικής στολής στην διάθεση του, είναι περίπου 30 λεπτά της ώρας.
Αυτό δεν έχει να κάνει με την ποσότητα του αέρα, αλλά με την δυνατότητα του να αντέξει το μικρόκλιμα που παράγει η χημική του στολή. Οι χημικές στολές «full encapsulated» εφόσον στεγανοποιηθούν (τύπου 1Α) κρατάνε πάντα εσωτερικά μια πίεση της τάξης του 1 mbar και όλο φυσικά τον εκπνεόμενο αέρα της αναπνευστικής μας συσκευής.
Αυτό σημαίνει ότι ο αέρας εντός της στολής είναι υγρός , περιέχει μεγάλη ποσότητα διοξειδίου του άνθρακα και είναι ζεστός. Αν συνυπολογίσουμε την εξωτερική θερμοκρασία και η στολή που φοράει ο χρήστης δεν έχει την δυνατότητα κλιματισμού, τότε αντιλαμβανόμαστε ότι ο κάθε χειριστής χημικής στολής (που λειτουργεί αυτόνομα) έχει περιορισμό να επιχειρήσει περίπου 30 λεπτά.
Εξαίρεση αποτελεί η στολή χημικής προστασίας με κλιματισμό και σύνδεση εξωτερικής παροχής αέρα σύμφωνα με το ΕΝ 14593-1.
2. Υπάρχει δυνατότητα να διασώσεις χρήστη χημικής στολής σε περίπτωση λιποθυμίας αν τον τραβήξεις εκτός καυτής ζώνης;
Είναι πολύ υποκειμενικό αν θα διασωθεί κάποιος που έχει χάσει τις αισθήσεις του εντός χημικής στολής. Υπάρχουν πολλοί παράμετροι που πρέπει να ληφθούν υπόψιν. Ο χρήστης είναι εντός χημικής στολής και φέρει προσωπίδα ολοκλήρου προσώπου με σύνδεση αεροπνεύμονα και στατική θετική πίεση. Αυτό σημαίνει ότι αφενός δεν μπορούμε να ανοίξουμε την στολή καθώς θα τον εκθέσουμε στους επικίνδυνους εξωγενείς παράγοντες, αφετέρου χωρίς να έχουμε πρόσβαση στον αεραγωγό του, δεν μπορούμε να κάνουμε εκτίμηση.
Εκτός αυτού, ο μόνος τρόπος να σύρεις / τραβήξεις κάποιον από καυτή ζώνη είναι με ιμάντα ή ζώνη κάτω από τίς μασχάλες της στολής του ή στην καλύτερη περίπτωση να χρησιμοποιήσεις τους κρίκους τύπου «D» που υπάρχουν δεξιά και αριστερά για ασφάλεια. Όπως ανέφερα παραπάνω είναι πραγματικά υποκειμενικό καθώς ο «διασώστης» του χειριστή χημικής στολής, θα πρέπει να σκεφτεί τι τον σκοτώνει εκείνη την στιγμή! Το τοξικό περιβάλλον ; η αδυναμία αναπνοής; το εσωτερικό τραύμα ; κλπ.…
Συνοψίζοντας λοιπόν ΝΑΙ, υπάρχει δυνατότητα να σώσεις έναν χειριστή χημικής στολής αλλά εξαρτάται από το επίπεδο εκπαίδευσης των διασωστών, τον ειδικό εξοπλισμό που διαθέτουν και τις αντίστοιχες συνθήκες που θα επικρατούν την δεδομένη στιγμή στο χώρο.
3. Η χημική στολή πλέον μπορεί να ανοίξει από μέσα δε χρειάζεται να την σκίσεις.
Είναι αλήθεια, οι νέες χημικές στολές προστασίας διαθέτουν διπλή θηλειά στο φερμουάρ τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Αυτό δίδει την δυνατότητα σε ένα καλά εκπαιδευμένο χρήστη να ανοίξει με ψυχραιμία την στολή του από μέσα σε περίπου 3 λεπτά.
Τα παλαιότερα χρόνια όλα τα έμπειρα στελέχη της Ε.Μ.Α.Κ, έβαζαν πάντα ένα σουγιά με κορδόνι εσωτερικά στην τσέπη του παντελονιού τους για να μπορούν σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης να σκίσουν την στολή από μέσα. Το κορδόνι χρησίμευε να μην σου πέσει ο σουγιάς εντός της χημικής στολής καθώς δεν υπάρχει μετά δυνατότητα να τον πιάσεις.
Ως περίπτωση έκτακτης ανάγκης, ορίζεται η διαδικασία που ο αέρας της Α.Σ.Α.Κ. του χρήστη της χημικής στολής, έχει τελειώσει και αυτός δεν βρίσκεται στην θερμή ή ψυχρή ζώνη για να τον βοηθήσει κάποιος. Επίσης πολλές φορές το συνδύαζαν με ένα ύφασμα για το ξεθόλωμα της οματοθυρίδας εσωτερικά, αλλά πλέον οι περισσότερες χημικές στολές εφόσον ζητηθεί φέρουν αντιθαμβωτική μεμβράνη εσωτερικά.
4. Αν η χημική στολή τρυπηθεί δεν μπορεί να μπει αέρας μολυσμένος μέσα γιατί έχει εσωτερική υπερπίεση.
Μύθος και δυστυχώς παραπέμπει και σε άγνοια περί χημικών στολών προστασίας σε όσους το διαδίδουν. Μια χημική στολή προστασίας εφόσον διατρηθεί, είναι ευάλωτη τόσο στους υγρούς παράγοντες όσο και στα αέρια. Κατά την διάρκεια της κίνησης του χρήστη μεταβάλλεται η εσωτερική πίεση της στολής (εφόσον υπάρχει τρύπα) με αποτέλεσμα να είναι πλέον η στολή μη κατάλληλη για προστασία. Ένα άνοιγμα στολής (τρύπα ή σκίσιμο) μεγαλύτερο των 20 χιλιοστών (2cm) δεν μπορεί να επισκευαστεί και καθιστά μια χημική στολή ακατάλληλη για επιχείρηση.
Κάθε στολή χημικής προστασίας φέρει μια ή δύο βαλβίδες ανακούφισης με σκοπό την απομάκρυνση του ζεστού αέρα εκτός της χημικής στολής μέσω των ανεπίστροφων βαλβίδων που διαθέτουν, μια τρύπα στην στολή ΔΕΝ λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο.
5. Στις χημικές στολές είναι υποχρεωτικό να φοράμε κράνος.
Αλήθεια είναι, ελάχιστοι όμως γνωρίζουν για ποιους λόγους η Ευρωπαϊκή νομοθεσία (ΕΝ 943-2:2019) επιβάλει την χρήση του κράνους, εντός των χημικών στολών προστασίας.
Ένας από τους προφανείς λόγους που χρειάζεται το κράνος είναι η προστασία της κεφαλής μας από πτώσεις αντικείμενων καθώς η χημική στολή δεν έχει κατασκευαστεί για αυτό το λόγο. Φαντασθείτε να εισέρχεστε σε παλαιό κτίριο στην Αθήνα για έλεγχο επικίνδυνων ουσιών και να σας πέσουν οι σοβάδες στο κεφάλι (καθόλου απίθανο).
Δεύτερος λόγος είναι η ατομική μας προστασία από πτώση λόγω ολίσθησης των μποτών που φοράμε ή των διαφόρων υγρών στο πάτωμα. Ο κυριότερος λόγος όμως είναι η σωστή τοποθέτηση της κουκούλας της χημικής στολής στο σώμα καθώς το κυριότερο μέρος του βάρους της ακουμπάει στο κράνος με αποτέλεσμα να έχουμε μειωμένη επαφή του υλικού της στολής τόσο στους ώμους όσο και σε άλλα επίμαχα σημεία.
6. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες μπορείς να μπεις σε χημική στολή και με σορτσάκι αντί για παντελόνι.
Η αλήθεια είναι ότι μπορείς και δεν σου επιβάλει κάποιος να φοράς στολή ολόσωμη, όμως υπάρχει μια παγίδα… κάθε κατασκευαστής εντός των οδηγιών χρήσης, προτείνει ανεπιφύλακτα στους χρήστες να φορούν μακριά μανίκια και παντελόνι βραδυφλεγές εντός της χημικής στολής, για να έχουν προστασία στο μέγιστο σε περίπτωση που βρεθούν κοντά σε μια έκρηξη πυρκαγιάς στιγμιαία (4 δευτερόλεπτα).
Αυτό ως προδιαγραφή καλύπτεται στις νέες χημικές στολές…ΕΚΤΟΣ και αν ο χρήστης έχει εισέρθει με σορτσάκι και κοντομάνικο, τότε ο καθείς αναλαμβάνει τις ευθύνες του.
7. Στην χημική στολή μπορείς να γράψεις με μαρκαδόρο νούμερα ή γράμματα.
Η αλήθεια το 2021 είναι κάπου στην μέση. Αν κάνουμε χρήση οιοδήποτε μαρκαδόρου ο οποίος περιέχει ως σύνθεση υλικού την Μεθανόλη, η οποία έχει δυνατότητα διαπερατότητάς των υλικών κάποιων στολών σε περίπου 480 λεπτά, τότε θα την καταστρέψουμε.
Αυτό σημαίνει ότι εκεί που θα γράψουμε με μαρκαδόρο η στολή «αδυνατίζει» (permeation) προσφέροντας δίοδο εισόδου σε χημικά στα οποία μπορεί να εκτεθούμε. Προτείνω εφόσον η χημική στολή σας δεν έχει αριθμούς (καλό είναι όταν παραγγέλνετε χημικές στολές προστασίας να ζητάτε από το εργοστάσιο την εκτύπωση) να κάνετε χρήση είτε ειδικών μαρκαδόρων που δεν καταστρέφουν τις χημικές στολές ή ακόμα καλύτερα χρήση λωρίδων ταινίας τύπου Chemtape, φτιάχνοντας τα νούμερα 1 ή το 2 με λατινικούς χαρακτήρες στην πλάτη της στολής.
8. Η αποθήκευση των στολών επηρεάζει την διάρκεια ζωής τους ;
Η αποθήκευση των χημικών στολών με τον σωστό και ενδεικνυόμενο τρόπο του εκάστοτέ κατασκευαστή παρατείνει το χρόνο ζωής τους στην αναγραφόμενη διάρκεια ζωής που αναφέρεται στο εγχειρίδιο χρήσης.
Αυτό σημαίνει ότι αν η χημική στολή σας λέει, «διάρκεια ζωής 10 χρόνια» αυτό είναι κάτω από πολλές προϋποθέσεις που οι περισσότεροι χρήστες αγνοούν. Για να έχει μια χημική στολή προστασίας την μέγιστη διάρκεια ο χρήστης θα πρέπει να την συντηρεί , καθαρίζει, απολυμαίνει και αποθηκεύει σύμφωνα με τους κανόνες του κατασκευαστή.
Αυτό βεβαίως είναι κάτι, που στην Ελλάδα εφαρμόζουν μόνο δύο μεγάλες εταιρίες στον ιδιωτικό τομέα και καμία στο δημόσιο.
Σε πολλά εγχειρίδια χρήσης κατασκευαστών αν διαβάσετε θα δείτε ότι ο χρόνος ζωής που δηλώνεται, είναι κάτω από προϋποθέσεις που οι χρήστες πρέπει να τηρούν. Αν η στολή π.χ. δεν αποθηκευτεί όπως πρέπει εντός της θήκης της σωστά διπλωμένη και με όλους τους κανόνες, υπάρχει περίπτωση να καταστραφεί από την κακή αποθήκευση. Σας συνιστώ να διαβάσετε με προσοχή ξανά, τα εγχειρίδιά χρήσης των στολών σας.
9. Η στολή χημικής προστασίας με κάλτσες είναι καλύτερη από αυτή με ενσωματωμένες τις μπότες.
Δεν τίθεται θέμα καλύτερης ή χειρότερης καθώς εφόσον τηρηθεί η διαδικασία της σωστής ένδυσης προσφέρουν και οι δύο στολές την ίδια προστασία. Το μυστικό είναι αφενός το λογιστικό κομμάτι και αφετέρου η ταχύτητά ένδυσης του χειριστή. Ο μέσος χρόνος ένδυσης ενός έμπειρου χειριστή χημικής στολής με καλό βοηθό είναι περίπου στα 15 λεπτά. Να επισημάνω πάντα ότι αναφέρομαι σε ομάδες εκτάκτου ανάγκης και όχι στην βιομηχανία για απλά περιστατικά επιθεώρησης.
Το λογιστικό κομμάτι έχει να κάνει με την αγορά, π.χ. προμήθεια δέκα (10) στολών χημικής προστασίας για τριάντα (30) άτομα. Ο διαχειριστής υλικού υπολογίζοντας τα έξοδα κρίνει ότι αν αγοράσει δέκα (10) στολές με κάλτσες (χωρίς ενσωματωμένες μπότες) και τριάντα (30) ζεύγη μπότες χωριστά, τότε γλυτώνει τα έξοδα των επιπλέον στολών καθώς κάθε στολή μπορεί να φορεθεί από διαφορετικά ύψη χρηστών και σωματότυπους (εφόσον διαθέτει ιμάντα καβάλου).
Αυτό που ο εκάστοτε διαχειριστής όμως πρέπει να σκεφτεί είναι ότι ο χειριστής χημικής στολής με κάλτσες θα πρέπει να δαπανήσει κατά την ένδυση το διπλάσιο χρόνο να ετοιμαστεί, καθώς απαιτείται επιπλέον εξοπλισμός και χρόνος εφαρμογής του από τον ίδιο και τον βοηθό του. Συνοψίζοντας ΔΕΝ προτείνω τις χημικές στολές με κάλτσα για ομάδες εκτάκτων αναγκών. (Πυροσβεστική, Στρατός και Σώματα Ασφαλείας).
10. Η χημική στολή προστασίας πρέπει να συνδυάζεται πάντα με την ίδιο κατασκευαστή αναπνευστικών συσκευών που φοράει ο χρήστης της χημικής στολής.
Είναι το ιδανικό αλλά όχι πάντα αυτό που βλέπουμε. Δυστυχώς λόγω διαφορετικών προμηθειών τόσο του δημοσίου όσο και του ιδιωτικού τομέα σε διαγωνισμούς, αυτά τα δύο είδη ΔΕΝ ομαδοποιούνται, με αποτέλεσμα πολλές φορές την μερική ασυμβατότητα. Το βέλτιστο θα ήταν σε μια προμήθεια χημικών στολών προστασίας να ζητείται και η αναπνευστική συσκευή από τον ίδιο προμηθευτή ή εναλλακτικά να αποδεικνύεται μέσω πιστοποιητικών από τον κατασκευαστή της στολής ότι είναι συμβατή με Α.Σ.Α.Κ άλλων κατασκευαστών και ποιών.
Αυτό είναι πολύ σημαντικό επειδή δεν νοείται να εισέλθεις σε χημική στολή προστασίας τύπου (1Α) χωρίς αναπνευστική συσκευή. Επίσης δεν προβλέπεται ένας άνθρωπος να εκπαιδευτεί στην χρήση της χημικής στολής χωρίς πρωτύτερα να έχει άριστες γνώσεις στις αναπνευστικές συσκευές. Μια οποιαδήποτε αστοχία ή βλάβη σε μια αναπνευστική συσκευή μπορεί να διορθωθεί σε ένα πεδίο όπου ο χρήστης την φοράει εξωτερικά της στολής του, στην περίπτωση της χημικής στολής που φέρεται εσωτερικά η Α.Σ.Α.Κ., είναι ελάχιστα τα πράγματα που μπορεί να κάνει δυστυχώς.
Ο συνδυασμός της Α.Σ.Α.Κ με την χημική στολή πρέπει να σχεδιάζεται προσεκτικά όχι μόνο για τις άμεσες ανάγκες των χρηστών στην υπηρεσία ή οργανισμό που επιχειρούν, αλλά και για τις μελλοντικές ανάγκες που θα προκύψουν με δεδομένο ότι πλέον οι χημικές στολές έχουν διάρκεια ζωής 15 χρόνια.
Η ασυμβατότητα μπορεί να παρουσιαστεί τόσο στους ταχυσύνδεσμους σύνδεσης μεταξύ της Α.Σ.Α.Κ και της χημικής στολής για παράκαμψη της Α.Σ.Α.Κ. εφόσον χρησιμοποιηθεί εξωτερική πηγή αέρα, όσο και για τον κλιματισμό της στολής εφόσον υπάρχει τέτοια ανάγκη.
11. Η ενδοεπικοινωνία των χρηστών μπορεί να γίνει με την χρήση φορητών πομποδεκτών ;
Η χρήση φορητών πομποδεκτών εντός των χημικών στολών υφίσταται από πολλές υπηρεσίες και έχει δοκιμαστεί για πολλά χρόνια αποδεικνύοντας καλές και κακές πρακτικές λόγω της εξέλιξης της τεχνολογίας. Εντός των χημικών στολών έχουν δοκιμαστεί , μικρομεγάφωνα, λαρυγγόφωνα, μικρόφωνα κεφαλής οστικής αγωγιμότητας (bone conduction mic), ακόμα και πατέντες Ελληνικής φύσης που είχαν ως αποτέλεσμα να δημιουργηθούν συναρπαστικές ιστορίες μεταξύ αστείου και σοβαρού.
Ο πιο σύνηθες τρόπος επικοινωνίας ήταν αυτός του μικρομεγάφωνου όπου ο χρήστης θα έπρεπε να βγάλει το χέρι του από το μανίκι της χημικής στολής εσωτερικά και να πιάσει το μικρομεγάφωνο με σκοπό την επικοινωνία του με τον αξιωματικό σκηνής. Αρκετές υπηρεσίες του ιδιωτικού αλλά πλέον και του δημόσιου τομέα έχουν προμηθευτεί νέας γενιάς προσωπίδες ολοκλήρου προσώπου όπου συμπεριλαμβάνεται ως σύστημα ειδικός πομποδέκτης πάνω στην προσωπίδα που δίνει την δυνατότητα της ενδοεπικοινωνίας αλλά και της επικοινωνίας μέσω σύνδεσης με εξωτερικό πομποδέκτη και μηχανισμό PTT (press to talk) για την ασφαλή και ευκρινή διαβίβαση των δεδομένων του χρήστη προς το αξιωματικό σκηνής.
Κατά αυτό τον τρόπο όλοι οι πομποδέκτες παλιοί ή καινούργιοι τύπου, VHF – UHF – PMR – DMR – TETRA κλπ. μπορούν όλοι να συνδυαστούν με τα συστήματα αυτά στην προσωπίδα της Αναπνευστικής συσκευής και οι χρήστες να διαβιβάζουν με την μέγιστη ευκρίνεια και ασφάλεια.
12. Αν η στολή χημικής προστασίας λήξει μπορεί να φορεθεί και μετά με ασφάλεια…
Κάθε στολή χημικής προστασίας από την κατασκευή της, έχει ένα όριο ζωής το οποίο μπορεί να φτάσει εφόσον ο χειριστής-κάτοχος της ακολουθεί πιστά τις οδηγίες χρήσης, καθαρισμού απολύμανσης και αποθήκευσης. Εφόσον η στολή φθάσει στο όριο ζωής της (δεκαετία) για παράδειγμα, “κατασκευής 2010” και έχουμε 2021, τότε η στολή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ΜΟΝΟ ως εκπαιδευτική.
Εφόσον ο κάθε χρήστης ή η αντίστοιχη υπηρεσία ή οργανισμός, αποφασίσει να θέσει σε χρήση αυτό το μέσο ατομικής προστασίας ακόμα και αν έχει φθάσει στο όριο της ζωής του, η ευθύνη είναι αποκλειστικά αυτών που λαμβάνουν την απόφαση για οποιαδήποτε τυχόν ατύχημα ή πρόβλημα δημιουργηθεί κατά την διάρκεια του συμβάντος στον χειριστή της χημικής στολής.
Έχω ακούσει πολλούς να λένε ότι αν η στολή περάσει το “τεστ στεγανότητας” (διαδικασία που κάνουν μόνο πιστοποιημένοι τεχνικοί με διόγκωση της στολής ) τότε η στολή χημικής προστασίας είναι εντάξει για χρήση ακόμα και αν έχει λήξει. Αυτό είναι μεγάλο λάθος και μπορεί να οδηγήσει σε πολλά προβλήματα καθώς τα όποια τεστ γίνονται σε ιδανικές συνθήκες ΔΕΝ εξασφαλίζουν την αντοχή του υλικού σε διάτρηση και την στεγανότητά της στολής σε διαπερατότητά χημικών από την στιγμή που έχει λήξει.
13. Δεν βάζουμε ποτέ γόνατο στο πεδίο του συμβάντος…
Κλείνοντας, να σχολιάσω ότι είναι μια μεγάλη αλήθεια η οποία έχει συζητηθεί πολύ ως θέμα, αναφορικά με το αν ένας χειριστής χημικής στολής μπορεί να γονατίσει μέσα στο πεδίο του συμβάντος.
Κάθε χημική στολή προστασίας έχει διαφορετικά επίπεδα προστασίας και στρώσεων ως υλικό. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε τριών στρωμάτων υλικά στολών έως και πέντε στρωμάτων. Το εξωτερικό στρώμα είναι αυτό που βλέπουμε, το οποίο εάν γονατίσουμε αυτό που θα συμβεί είναι να εφαρμόσουμε όλο το βάρος μας στο συγκεκριμένο σημείο (επιγονατίδα) αδυνατίζοντας ουσιαστικά την αντοχή του υλικού στην διαπερατότητα του συγκεκριμένου χημικού που έχει μολύνει το έδαφος. Λόγω της διαπερατότητας το χημικό θα περάσει ευκολότερα και γρηγορότερα εντός της χημικής στολής δημιουργώντας ποικίλα προβλήματα στο χρήστη που δεν μπορώ να αναλύσω σε αυτό το μικρό άρθρο.
Καλό είναι να θυμόμαστε ως ανταποκριτές εκτάκτου ανάγκης, ότι η χημική στολή προστασίας μας είναι ο μοναδικός φραγμός μεταξύ ζωής και θανάτου σε ένα συμβάν, του δικού μας θανάτου. Για αυτό πρέπει να την μεταχειριζόμαστε με την δέουσα προσοχή και σεβασμό καθώς όταν θα την χρειαστούμε δεν πρέπει να μας προδώσει.
