Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται ευρέως σε κατοικίες, επαγγελματικούς χώρους και βιομηχανικές εγκαταστάσεις για θέρμανση, παραγωγή ζεστού νερού, μαγείρεμα και πολλές ακόμη εφαρμογές. Η ασφαλής χρήση του προϋποθέτει σωστή εγκατάσταση, τακτικό έλεγχο και γνώση των ενεργειών που πρέπει να γίνουν όταν υπάρχει υποψία διαρροής.
Είναι άχρωμο και στη φυσική του κατάσταση άοσμο. Για λόγους ασφαλείας προστίθεται στο φυσικό αέριο του δικτύου ειδική οσμητική ουσία, ώστε μια πιθανή διαρροή να μπορεί να γίνει αντιληπτή από τη χαρακτηριστική έντονη οσμή.
Διαρροή φυσικού αερίου και βασικοί κίνδυνοι
Τι είναι το φυσικό αέριο;
Το κύριο συστατικό του φυσικού αερίου είναι το μεθάνιο (CH4). Το μεθάνιο είναι ελαφρύτερο από τον αέρα και, όταν διαφεύγει μέσα σε έναν χώρο, έχει την τάση να κινείται προς τα υψηλότερα σημεία.
Δεν θεωρείται από μόνο του τοξικό αέριο. Σε μεγάλη συγκέντρωση όμως μπορεί να εκτοπίσει το οξυγόνο του αέρα και να δημιουργήσει επικίνδυνη ατμόσφαιρα, ιδιαίτερα σε κλειστούς ή ανεπαρκώς αεριζόμενους χώρους.
Πότε μπορεί να αναφλεγεί;
Το φυσικό αέριο είναι εξαιρετικά εύφλεκτο. Για το μεθάνιο, το κατώτερο όριο ευφλεξιμότητας βρίσκεται περίπου στο 5% κατ’ όγκο στον αέρα και το ανώτερο περίπου στο 15%. Οι ακριβείς τιμές μπορούν να διαφοροποιούνται ελαφρά ανάλογα με τη σύνθεση του φυσικού αερίου και τις συνθήκες.
Η θερμοκρασία αυτανάφλεξης του μεθανίου βρίσκεται περίπου στους 540°C.
Το φυσικό αέριο δεν γίνεται εκρηκτικό απλώς επειδή βρίσκεται υπό πίεση. Για να υπάρξει ανάφλεξη ή έκρηξη πρέπει να δημιουργηθεί κατάλληλη συγκέντρωση αερίου και αέρα και να υπάρξει πηγή ανάφλεξης.
Τι μπορεί να προκαλέσει μια διαρροή;
Μια διαρροή μπορεί να οφείλεται σε φθορά σωληνώσεων, αστοχία εξαρτήματος, βλάβη συσκευής, κακοτεχνία, λανθασμένη επέμβαση στην εγκατάσταση ή ζημιά στο δίκτυο.
Οι κυριότεροι κίνδυνοι είναι:
- Πυρκαγιά
- Ανάφλεξη εύφλεκτου νέφους
- Έκρηξη
- Σοβαρά εγκαύματα
- Εκτίναξη θραυσμάτων και καταστροφή δομικών στοιχείων
- Μείωση του διαθέσιμου οξυγόνου και κίνδυνος ασφυξίας σε κλειστό χώρο
Φυσικό αέριο και μονοξείδιο του άνθρακα
Η διαρροή φυσικού αερίου δεν πρέπει να συγχέεται με την παρουσία μονοξειδίου του άνθρακα (CO).
Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι ιδιαίτερα τοξικό, άχρωμο και άοσμο αέριο. Μπορεί να παραχθεί όταν μια συσκευή καύσης δεν λειτουργεί σωστά, όταν η καύση είναι ατελής ή όταν υπάρχει πρόβλημα στην απαγωγή των καυσαερίων.
Περισσότερες πληροφορίες υπάρχουν στο FirePedia στο άρθρο Αντλήσεις Ακαθάρτων Υδάτων και δηλητηρίαση από Μονοξείδιο.
Τι κάνουμε όταν αντιληφθούμε διαρροή φυσικού αερίου;
Η χαρακτηριστική οσμή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πιθανή διαρροή μέχρι να διαπιστωθεί το αντίθετο.
Άμεσες ενέργειες
- Σβήστε τυχόν αναμμένο τσιγάρο ή άλλη ανοικτή φλόγα.
- Μην ανάψετε σπίρτο, αναπτήρα ή άλλη πηγή φλόγας.
- Ανοίξτε πόρτες και παράθυρα για φυσικό αερισμό, εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια.
- Κλείστε την κεντρική βάνα παροχής φυσικού αερίου, εφόσον γνωρίζετε τη θέση της και μπορείτε να την προσεγγίσετε χωρίς κίνδυνο.
- Απομακρύνετε τους ανθρώπους από τον χώρο.
- Εάν η οσμή είναι έντονη, ακούγεται διαφυγή αερίου ή η κατάσταση δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ασφάλεια, εγκαταλείψτε το κτίριο.
- Επικοινωνήστε με την αρμόδια υπηρεσία άμεσης επέμβασης ή το 112 από ασφαλές σημείο.
Μην χρησιμοποιήσετε τηλέφωνο μέσα στον χώρο όπου υπάρχει πιθανή διαρροή. Η κλήση στις αρμόδιες υπηρεσίες πρέπει να γίνεται από ασφαλές σημείο.
Τι δεν πρέπει να κάνουμε;
- Μην χρησιμοποιήσετε σπίρτα, αναπτήρα, τσιγάρο ή άλλη φλόγα.
- Μην ανάψετε ή σβήσετε τα φώτα.
- Μην χρησιμοποιήσετε ηλεκτρικούς διακόπτες ή πρίζες.
- Μην ενεργοποιήσετε ή απενεργοποιήσετε ηλεκτρικές ή ηλεκτρονικές συσκευές.
- Μην χρησιμοποιήσετε ηλεκτρικό κουδούνι.
- Μην καλέσετε ανελκυστήρα.
- Μην χρησιμοποιήσετε κινητό ή σταθερό τηλέφωνο μέσα στον ύποπτο χώρο.
- Μην χειριστείτε τις ασφάλειες του ηλεκτρικού πίνακα.
- Μην ενεργοποιήσετε κοινό ηλεκτρικό φακό μέσα στην πιθανώς επικίνδυνη ατμόσφαιρα.
- Μην επιχειρήσετε να εντοπίσετε τη διαρροή χρησιμοποιώντας φλόγα.
Ένας ηλεκτρικός σπινθήρας μπορεί να είναι πολύ μικρός και να μην είναι ορατός. Αν η συγκέντρωση του φυσικού αερίου βρίσκεται μέσα στα όρια ευφλεξιμότητας, ακόμη και μια μικρή πηγή ανάφλεξης μπορεί να είναι αρκετή για να προκαλέσει ανάφλεξη.
Μεγάλη συγκέντρωση φυσικού αερίου σε κλειστό χώρο
Μεγάλη ποσότητα φυσικού αερίου μέσα σε κλειστό χώρο μπορεί να εκτοπίσει μέρος του αέρα και να μειώσει την περιεκτικότητα σε οξυγόνο.
Η έλλειψη οξυγόνου μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο, ζάλη, αδυναμία, σύγχυση, δυσκολία στον συντονισμό των κινήσεων, απώλεια συνείδησης και, σε σοβαρές περιπτώσεις, ασφυξία.
Εάν υπάρχει άνθρωπος χωρίς τις αισθήσεις του μέσα σε χώρο όπου υπάρχει πιθανή υψηλή συγκέντρωση φυσικού αερίου, μην εισέλθετε εάν δεν γνωρίζετε ότι η ατμόσφαιρα είναι ασφαλής και δεν διαθέτετε την κατάλληλη προστασία. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να δημιουργηθεί δεύτερο θύμα.
Η είσοδος επαγγελματιών σε άγνωστη ή επικίνδυνη ατμόσφαιρα απαιτεί κατάλληλες μετρήσεις, εξοπλισμό προστασίας και συγκεκριμένες διαδικασίες ασφαλείας.
Σχετικές πληροφορίες υπάρχουν στο FirePedia στο άρθρο Αντιμετώπιση Τοξικών, Εκρηκτικών και Ασφυξιογόνων Αερίων σε Εργασιακούς Χώρους.
Πρόληψη, ανίχνευση και συντήρηση
Φυσικό αέριο και υγραέριο δεν συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο
Το φυσικό αέριο δεν πρέπει να συγχέεται με το υγραέριο, δηλαδή κυρίως το προπάνιο και το βουτάνιο.
Το μεθάνιο είναι ελαφρύτερο από τον αέρα και τείνει να κινηθεί προς τα υψηλότερα σημεία. Το προπάνιο και το βουτάνιο είναι βαρύτερα από τον αέρα και μπορούν να συγκεντρωθούν χαμηλά, σε δάπεδα, υπόγεια, φρεάτια και άλλα χαμηλά σημεία.
Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία στην εκτίμηση του κινδύνου μιας διαρροής και στη σωστή θέση των συστημάτων ανίχνευσης.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το υγραέριο μπορείτε να διαβάσετε τον οδηγό του FirePedia Ασφαλής χειρισμός του υγραερίου.
Ανιχνευτές φυσικού αερίου και μονοξειδίου του άνθρακα
Ένα σωστά επιλεγμένο σύστημα ανίχνευσης μπορεί να προσφέρει έγκαιρη προειδοποίηση όταν δημιουργηθεί επικίνδυνη συγκέντρωση αερίου.
Ένας ανιχνευτής μονοξειδίου του άνθρακα δεν ανιχνεύει απαραίτητα φυσικό αέριο. Αντίστοιχα, ένας ανιχνευτής μεθανίου δεν αντικαθιστά τον ανιχνευτή CO. Υπάρχουν συσκευές με περισσότερους από έναν αισθητήρες, όμως πρέπει να ελέγχονται τα τεχνικά χαρακτηριστικά κάθε συσκευής.
Επειδή το μεθάνιο είναι ελαφρύτερο από τον αέρα, οι αισθητήρες φυσικού αερίου τοποθετούνται συνήθως σε υψηλότερο σημείο. Η ακριβής θέση πρέπει να καθορίζεται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και τις απαιτήσεις της εγκατάστασης.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ανίχνευση αερίων μπορείτε να διαβάσετε στο FirePedia το άρθρο Ανίχνευση Αερίων FGDS και η σημασία της για τη βιομηχανία.
Ο ανιχνευτής αποτελεί πρόσθετο μέτρο προστασίας. Δεν αντικαθιστά τη σωστή εγκατάσταση, τον αερισμό, τη συντήρηση και τους προβλεπόμενους τεχνικούς ελέγχους.
Συντήρηση της εγκατάστασης φυσικού αερίου
Η ασφαλής λειτουργία μιας εγκατάστασης δεν περιορίζεται στον λέβητα ή στον καυστήρα. Περιλαμβάνει τις σωληνώσεις, τις συνδέσεις, τις βάνες, τις συσκευές, τα ανοίγματα αερισμού και την ασφαλή απαγωγή των καυσαερίων.
Οι εργασίες συντήρησης, επισκευής και τεχνικού ελέγχου πρέπει να πραγματοποιούνται από το κατάλληλο αδειοδοτημένο προσωπικό.
- Έλεγχος της κατάστασης των σωληνώσεων και των συνδέσεων
- Έλεγχος της σωστής λειτουργίας των συσκευών και του καυστήρα
- Έλεγχος των διατάξεων ασφαλείας
- Έλεγχος του αερισμού του χώρου
- Έλεγχος της απαγωγής των καυσαερίων
- Διατήρηση των προβλεπόμενων ανοιγμάτων αερισμού ελεύθερων από εμπόδια
- Άμεση αντιμετώπιση οποιασδήποτε φθοράς ή μη φυσιολογικής λειτουργίας
Επανέλεγχος στεγανότητας
Σύμφωνα με τον Τεχνικό Κανονισμό Εσωτερικών Εγκαταστάσεων Φυσικού Αερίου με πίεση λειτουργίας έως και 500 mbar, Υ.Α. Δ3/Α/οικ.6598/2012, ΦΕΚ Β΄ 976/28.03.2012, προβλέπεται επανέλεγχος στεγανότητας των σωληνώσεων ανά τέσσερα έτη και έκδοση του αντίστοιχου πιστοποιητικού από αρμόδιο αδειοδοτημένο επαγγελματία.
Άμεση επέμβαση και χρήσιμα τηλέφωνα
Enaon EDA
Για έκτακτα περιστατικά στο δίκτυο διανομής της Enaon EDA λειτουργεί ο ενιαίος αριθμός Άμεσης Επέμβασης:
800 118 7878
Χωρίς χρέωση, 24 ώρες το 24ωρο, όλες τις ημέρες του έτους.
HENGAS
Για τις περιοχές δικτύου που διαχειρίζεται η HENGAS λειτουργεί η Υπηρεσία Άμεσης Επέμβασης:
11343
Αριθμοί έκτακτης ανάγκης
112, Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης
199, Πυροσβεστικό Σώμα
Συχνές ερωτήσεις
Τι κάνω αν μυρίζει αέριο μέσα στο σπίτι;
Αποφεύγετε οποιαδήποτε ενέργεια μπορεί να δημιουργήσει φλόγα ή σπινθήρα, ανοίγετε πόρτες και παράθυρα εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια, κλείνετε την παροχή αερίου αν είναι ασφαλές να την προσεγγίσετε και απομακρύνεστε από τον χώρο. Η επικοινωνία με τις αρμόδιες υπηρεσίες γίνεται από ασφαλές σημείο.
Μπορώ να ανάψω το φως για να δω τι συμβαίνει;
Όχι. Η ενεργοποίηση ή απενεργοποίηση ενός ηλεκτρικού διακόπτη μπορεί να δημιουργήσει σπινθήρα.
Το φυσικό αέριο ανεβαίνει ή κατεβαίνει;
Το φυσικό αέριο αποτελείται κυρίως από μεθάνιο, το οποίο είναι ελαφρύτερο από τον αέρα και έχει την τάση να κινείται προς τα υψηλότερα σημεία ενός χώρου.
Ένας ανιχνευτής CO ανιχνεύει και διαρροή φυσικού αερίου;
Όχι απαραίτητα. Ο αισθητήρας μονοξειδίου του άνθρακα και ο αισθητήρας μεθανίου προορίζονται για διαφορετικά αέρια. Πρέπει να ελέγχεται η τεχνική προδιαγραφή της συσκευής.
Αν σταματήσει να μυρίζει το αέριο, είναι ασφαλές να ξαναμπώ;
Όχι απαραίτητα. Η απουσία έντονης οσμής δεν αποδεικνύει ότι η ατμόσφαιρα είναι ασφαλής ή ότι η βλάβη έχει αποκατασταθεί. Σε σοβαρό ή αβέβαιο περιστατικό πρέπει να προηγηθεί ο κατάλληλος τεχνικός έλεγχος.
Άρθρο του Ζαφειρίου Χ. Στέφανου
Ζαφείριος Χ. Στέφανος
NaTech Disaster Specialist
Vlt Fire Warrant Officer at Hellenic Fire Service
Instructor in Marine Safety and Security
Master and Rescue Diver (SSI), Rope Rescue (IRATA – ITRA), EMT (PHTLS, BLS, AFPS)
Πηγές και τεχνικές αναφορές
- Enaon EDA, οδηγίες σε περίπτωση οσμής φυσικού αερίου
- Enaon EDA, ενιαίος αριθμός Άμεσης Επέμβασης 800 118 7878
- HENGAS, ασφάλεια και ορθή χρήση φυσικού αερίου
- Υ.Α. Δ3/Α/οικ.6598/2012, ΦΕΚ Β΄ 976/28.03.2012, Τεχνικός Κανονισμός Εσωτερικών Εγκαταστάσεων Φυσικού Αερίου
Τελευταίος έλεγχος και επικαιροποίηση: 25 Αυγούστου 2026
