Πολλές φορές, λόγω της επαγγελματικής μου ιδιότητας, γίνομαι αποδέκτης τεχνικών και μη ερωτήσεων αναφορικά με τα μέσα ατομικής προστασίας. Σπανίως όμως ερωτώμαι αναφορικά με την ποιότητα αέρα των φιαλών αναπνευστικών συσκευών, που έχουν πεπιεσμένο ατμοσφαιρικό αέρα.
Οι περισσότεροι θεωρούν δεδομένο ότι ο αέρας που αναπνέουμε είναι στα σωστά όρια, γιατί κάποιος άλλος είναι υπεύθυνος και τον έχει ελέγξει. Είναι όμως έτσι;
Ας δούμε μερικούς μύθους που επικρατούν στη χώρα μας αναφορικά με την ποιότητα του αέρα για τις φιάλες αναπνευστικών συσκευών.
Μύθοι και πραγματικότητα για τον αέρα των φιαλών
1. «Ο αέρας μπορεί να αλλάζει όποτε θέλουμε, δεν χαλάει μέσα στη φιάλη»
Ο ατμοσφαιρικός αέρας εντός της φιάλης, βάσει οδηγιών του εκάστοτε κατασκευαστή, πρέπει να αντικαθίσταται κάθε 6 μήνες. Στην Εγκύκλιο 117 του Πυροσβεστικού Σώματος1 αναφέρεται αντικατάσταση κάθε 4 μήνες.
Το μέγιστο που μπορεί να παραμείνει αποθηκευμένος ο αέρας στις φιάλες αναφέρεται από καταδυτικά κέντρα έως και ένα έτος, αλλά ακόμη και εκεί η τάση είναι προς συντομότερα χρονικά διαστήματα.
2. «Οι φιάλες γεμίζουν με οξυγόνο και πρέπει να είναι πάντα γεμάτες στο 100%»
Όχι. Οι φιάλες των πυροσβεστών και των δυτών της αυτόνομης κατάδυσης δεν γεμίζουν με καθαρό οξυγόνο αλλά με πεπιεσμένο ατμοσφαιρικό αέρα κατάλληλης ποιότητας για αναπνοή.
Ο αέρας αυτός φυσικά περιέχει περίπου 21% οξυγόνο, αλλά δεν είναι καθαρό οξυγόνο, όπως αρκετοί πιστεύουν.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη λειτουργία του συγκεκριμένου εξοπλισμού μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο του FirePedia Αναπνευστικές συσκευές ανοικτού κυκλώματος (Α.Σ.Α.Κ.).
Η πλήρωση της φιάλης δεν παραμένει σχεδόν ποτέ στο 100% της αρχικής ένδειξης λόγω της διαφοράς θερμοκρασίας από τη στιγμή της πλήρωσης μέχρι την περίοδο ηρεμίας και ψύξης της φιάλης.
Από την ονομαστική τιμή της φιάλης σας πρέπει κατά τη χρήση της να μην υπάρχει έλλειψη μεγαλύτερη από 10%, ή να βρίσκεται τουλάχιστον στο 90% της ονομαστικής της τιμής.
Παράδειγμα φιάλης με ονομαστική τιμή 300 bar:
300 bar × 10% = 30 bar
Άρα, για να θεωρηθεί επιχειρησιακή με αυτό το κριτήριο, δεν πρέπει να παραλαμβάνεται με λιγότερο από 270 bar.
Κατά την προσωπική μου άποψη, εσφαλμένα αναφέρεται στην Εγκύκλιο 117 ότι μία φιάλη με 240 bar μπορεί να θεωρηθεί επιχειρησιακή.
3. «Οι αεροσυμπιεστές μπορούν να γεμίζουν όλων των ειδών τις φιάλες σε οποιαδήποτε πίεση»
Οι αεροσυμπιεστές ποικίλλουν σε τύπους, μεγέθη και δυνατότητες. Η μέγιστη πίεση που μπορεί να αναπτύξει ένας συμπιεστής δεν είναι το μοναδικό στοιχείο που καθορίζει ποιες φιάλες μπορεί να γεμίσει με ασφάλεια.
Ένας αεροσυμπιεστής ή μία εγκατάσταση με δυνατότητα παραγωγής αέρα έως 300 bar μπορεί να διαθέτει κατάλληλη διαμόρφωση ώστε να εξυπηρετεί τόσο φιάλες 200 bar όσο και 300 bar.
Αυτό εξαρτάται από:
- τις προβλεπόμενες εξόδους πλήρωσης,
- τις κατάλληλες συνδέσεις για 200 και 300 bar,
- τους μειωτές ή ρυθμιστές πίεσης όπου απαιτούνται,
- τις βαλβίδες και τις δικλείδες ασφαλείας,
- την προστασία από υπερπλήρωση,
- τις προδιαγραφές του κατασκευαστή της εγκατάστασης.
Οι διαφορετικές συνδέσεις και διατάξεις ασφαλείας έχουν σκοπό να αποτρέπουν τη λανθασμένη σύνδεση μιας φιάλης σε πίεση για την οποία δεν είναι κατασκευασμένη.
Σαφέστατα, οι συνήθεις αεροσυμπιεστές αναπνεύσιμου αέρα δεν χρησιμοποιούνται για την πλήρωση φιαλών καθαρού οξυγόνου, όπως αυτές που χρησιμοποιούνται σε ειδικές εφαρμογές αναπνευστικών συσκευών κλειστού κυκλώματος. Για την πλήρωση και μετάγγιση οξυγόνου απαιτείται κατάλληλος εξοπλισμός και ειδικές δικλείδες ασφαλείας.
4. «Αν ο αέρας της φιάλης δεν μυρίζει έστω και λίγο, κάτι πάει στραβά»
Αυτό κρατάει από τη δεκαετία του 1970, όταν παλαιότερες τεχνικές πρακτικές περιλάμβαναν ακόμη και την τοποθέτηση μικρής ποσότητας λαδιού στο εσωτερικό χαλύβδινων φιαλών για τον περιορισμό της διάβρωσης από την υγρασία.
Σήμερα, οποιαδήποτε φιάλη αέρα παρουσιάζει ασυνήθιστη ή δυσάρεστη οσμή θα πρέπει αμέσως να σας βάλει σε υποψίες.
Χωρίς να αποφασίσουμε μόνοι μας εάν η φιάλη έχει πρόβλημα ή όχι, καλό είναι να επικοινωνήσουμε με το τεχνικό τμήμα της υπηρεσίας ή της εταιρείας μας.
Ο αέρας μπορεί να παρουσιάζει οσμή λόγω μεγάλου χρόνου αποθήκευσης, κατά την πρώτη χρήση μιας νέας φιάλης ή λόγω παρουσίας ελαίου στο εσωτερικό της. Η παρουσία ελαίου είναι ιδιαίτερα σοβαρό εύρημα και απαιτεί τεχνική διερεύνηση.
Εν κατακλείδι, ο αέρας της φιάλης ΔΕΝ πρέπει να έχει δυσάρεστη ή αφύσικη οσμή. Η αίσθησή του πρέπει να προσεγγίζει αυτή του καθαρού αέρα που αναπνέουμε στο περιβάλλον.
5. «Στις φιάλες ανθρακονημάτων δεν χαλάει ο αέρας και μπορεί να παραμείνει πάνω από ένα χρόνο»
Οι σύνθετες φιάλες δεν εξαιρούνται από τους κανόνες που αφορούν την ποιότητα του αναπνεύσιμου αέρα, την ασφαλή πλήρωση και τους προβλεπόμενους ελέγχους.
Εδώ χρειάζεται να ξεκαθαρίσουμε και μία συχνή σύγχυση σχετικά με την κατασκευή των φιαλών:
- Type 1: εξ ολοκλήρου μεταλλική φιάλη.
- Type 2: μεταλλική φιάλη με ενίσχυση από σύνθετο υλικό κυρίως γύρω από το κυλινδρικό τμήμα. Το μεταλλικό σώμα εξακολουθεί να αποτελεί βασικό μέρος της αντοχής της φιάλης στην εσωτερική πίεση.
- Type 3: φιάλη με μεταλλικό εσωτερικό χιτώνα (liner), πλήρως περιτυλιγμένο με σύνθετο υλικό. Τόσο ο μεταλλικός εσωτερικός χιτώνας όσο και το σύνθετο περίβλημα συμβάλλουν στη μηχανική αντοχή της φιάλης.
- Type 4: πλήρως περιτυλιγμένη σύνθετη φιάλη με μη μεταλλικό εσωτερικό χιτώνα. Η κύρια μηχανική αντοχή στην πίεση παρέχεται από το σύνθετο περίβλημα και όχι από τον εσωτερικό χιτώνα.
Ανεξάρτητα λοιπόν από τον τύπο κατασκευής της φιάλης, η ποιότητα του αέρα που εισέρχεται σε αυτή πρέπει να πληροί τις αντίστοιχες απαιτήσεις.
6. «Αν ο αέρας έχει υγρασία άνω του φυσιολογικού, θα δημιουργήσει διάβρωση και πρόβλημα στην υγεία του χρήστη»
Εάν ο αέρας που χρησιμοποιήσαμε για την πλήρωση έχει υγρασία πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια, τότε σε βάθος χρόνου μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στον εξοπλισμό και, ανάλογα με τις συνθήκες, να επηρεάσει και τον χρήστη.
Σε φιάλες με μεταλλικό εσωτερικό σώμα ή μεταλλικό εσωτερικό χιτώνα, η παρουσία υγρασίας μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη εσωτερικής διάβρωσης.
Στις σύνθετες φιάλες με μεταλλικό εσωτερικό χιτώνα μπορεί επίσης να εμφανιστεί διάβρωση του μεταλλικού αυτού τμήματος. Αντίθετα, στις φιάλες Type 4, όπου ο εσωτερικός χιτώνας είναι μη μεταλλικός, ο συγκεκριμένος μηχανισμός διάβρωσης δεν αφορά τον ίδιο τον χιτώνα.
Παράλληλα, η υπερβολική υγρασία στον πεπιεσμένο αέρα μπορεί, σε χαμηλές θερμοκρασίες, να δημιουργήσει πάγο στον μειωτήρα ή στο κλείστρο, επηρεάζοντας την ομαλή παροχή αέρα προς τον χρήστη.
7. «Ο αέρας των φιαλών δεν περιλαμβάνει οξυγόνο»
Ο αέρας των φιαλών είναι στην ουσία ο αέρας που αναπνέουμε στο περιβάλλον και αποτελείται περίπου από 20,95% οξυγόνο, 0,04% διοξείδιο του άνθρακα, 0,93% αργό, 78,09% άζωτο και μικρότερες ποσότητες άλλων αερίων.
Για αυτό τον λόγο είναι σημαντικό να μην υπάρχουν ανεπιθύμητες μεταβολές ή ρύποι στον αναπνεύσιμο αέρα της φιάλης.
Το γεγονός ότι περιλαμβάνεται αυτή η ποσότητα οξυγόνου στον ατμοσφαιρικό αέρα δεν σημαίνει ότι οι φιάλες γεμίζουν με οξυγόνο.
8. «Ο αέρας των φιαλών των δυτών και των πυροσβεστών είναι διαφορετικός»
Ο αέρας που χρησιμοποιείται για αυτόνομη κατάδυση και ο αέρας που χρησιμοποιείται από πυροσβέστες στις αναπνευστικές συσκευές είναι αναπνεύσιμος πεπιεσμένος αέρας κατάλληλης ποιότητας.
Οι εφαρμογές, ο εξοπλισμός και οι πιέσεις των φιαλών μπορεί να διαφέρουν. Στην κατάδυση χρησιμοποιούνται επίσης, σε ειδικές περιπτώσεις, αναπνευστικά μίγματα αερίων για συγκεκριμένες εφαρμογές και μεγαλύτερα βάθη.
Ποιότητα αναπνεύσιμου αέρα και EN 12021
Αφού ξεκαθαρίσαμε κάποιους μύθους γύρω από τον αέρα και τις φιάλες, ας δούμε τι ισχύει στην Ευρώπη αναφορικά με την ποιότητα του αναπνεύσιμου αέρα.
Η ποιότητα του αναπνεύσιμου αέρα καλύπτεται από το Ευρωπαϊκό Πρότυπο EN 12021, όπου παρέχονται απαιτήσεις σχετικά με την ποιότητα των συμπιεσμένων αερίων που χρησιμοποιούνται σε αναπνευστικό εξοπλισμό.
Η έκδοση του 2014 αντικατέστησε την προηγούμενη έκδοση και μία από τις σημαντικές διαφοροποιήσεις ήταν ότι το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο για το μονοξείδιο του άνθρακα μειώθηκε από 15 ppm σε 5 ppm.
Σύμφωνα με το EN 12021, ο πεπιεσμένος αέρας που χρησιμοποιείται για αναπνευστικό εξοπλισμό δεν πρέπει να περιέχει μολυσματικές ουσίες σε επίπεδα που μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στην υγεία του τελικού χρήστη.
Σημαντική διευκρίνιση: Το EN 12021 καθορίζει τις απαιτήσεις ποιότητας και τα επιτρεπόμενα όρια του αναπνεύσιμου αέρα. Δεν καθορίζει από μόνο του έναν ενιαίο πανευρωπαϊκό κανόνα ελέγχου ακριβώς κάθε έξι μήνες για κάθε εγκατάσταση.
Η συχνότητα με την οποία πραγματοποιούνται οι έλεγχοι ποιότητας πρέπει να προσδιορίζεται από τις εφαρμοζόμενες εθνικές απαιτήσεις, τις οδηγίες του κατασκευαστή, την αξιολόγηση κινδύνου και τις διαδικασίες της εκάστοτε υπηρεσίας ή επιχείρησης.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, εφαρμόζονται σε συγκεκριμένες χρήσεις έλεγχοι ποιότητας αναπνεύσιμου αέρα τουλάχιστον ανά τρεις μήνες.
Προσωπικά θα πρότεινα, πέρα από τον τακτικό έλεγχο της πηγής πλήρωσης, δειγματοληπτικό έλεγχο περίπου στο 10% των φιαλών που αποθηκεύει μία εταιρεία, ένας οργανισμός ή μία υπηρεσία, ανάλογα φυσικά με τη χρήση και την αξιολόγηση κινδύνου.
Ο αεροσυμπιεστής είναι η πηγή του αέρα
Ο πεπιεσμένος αέρας για την αναπνοή προέρχεται συνήθως από ένα σύστημα συμπιεστή αέρος, δηλαδή από έναν αεροσυμπιεστή, που είναι εγκατεστημένος ή λειτουργεί στον τόπο χρήσης της υπηρεσίας ή της εταιρείας.
Υπάρχουν διάφοροι παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα και την ασφάλεια αυτού του αέρα.
Παράγοντες που μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα
- Κατά την είσοδο του αέρα στον συμπιεστή μπορεί να αναρροφηθεί ατμοσφαιρική μόλυνση από τοπικές εργασίες, όπως ηλεκτροσυγκολλήσεις, ή ακόμη και καυσαέρια οχημάτων. Αποφύγετε η εισαγωγή αέρα να βρίσκεται κοντά σε γκαράζ, όρχους οχημάτων, καμινάδες ή άλλες πιθανές πηγές ρύπανσης.
- Δυσλειτουργίες του συμπιεστή μπορούν να οδηγήσουν σε παραγωγή αέρα με μη αποδεκτά επίπεδα ρύπων. Ελέγχετε τακτικά την ποιότητα του παραγόμενου αναπνεύσιμου αέρα.
- Τα φίλτρα των αεροσυμπιεστών χρειάζονται τακτική αντικατάσταση και μπορεί να επιβαρυνθούν περισσότερο από παράγοντες όπως υγρασία, θερμοκρασία και ποιότητα του εισερχόμενου αέρα.
- Μην αμελείτε τον προβλεπόμενο έλεγχο και τη συντήρηση του αεροσυμπιεστή σας από αρμόδιο τεχνικό, καθώς και τους απαιτούμενους ελέγχους ποιότητας του αναπνεύσιμου αέρα.
Εάν γεμίσετε τις φιάλες ατμοσφαιρικού αέρα της υπηρεσίας ή της εταιρείας σας σε εξωτερικό συνεργάτη, καλό είναι να ζητάτε πάντα το τελευταίο διαθέσιμο πιστοποιητικό ή αποτέλεσμα ελέγχου ποιότητας αέρα της εγκατάστασης πλήρωσης.
Μπορεί ο πεπιεσμένος αέρας της φιάλης να βλάψει την υγεία μου;
Υπάρχουν καταγεγραμμένα περιστατικά ζάλης, ατονίας ακόμη και απώλειας αισθήσεων μετά από χρήση φιάλης πεπιεσμένου αέρα σε αναπνευστική συσκευή.
Στο συγκεκριμένο άρθρο αναφερόμαστε σε περιπτώσεις όπου ο χρήστης εισπνέει ρύπους που υπάρχουν μέσα στον πεπιεσμένο αέρα της φιάλης, λόγω προβλήματος στην πλήρωση, στον συμπιεστή ή λόγω προϋπάρχουσας μόλυνσης της ίδιας της φιάλης.
Προσοχή: Αν υπάρχει υποψία ότι η φιάλη παρέχει μολυσμένο αέρα, η συγκεκριμένη φιάλη πρέπει να τεθεί άμεσα εκτός χρήσης, να επισημανθεί και να απομονωθεί για τεχνικό έλεγχο και διερεύνηση.
Αυξημένη υγρασία ή υδρατμοί H2O εντός της φιάλης
Τα αποτελέσματα σε αυτή την περίπτωση αφορούν περισσότερο τη φιάλη και μακροχρόνια μπορεί να επηρεάσουν και τον τελικό χρήστη.
Σε φιάλες όπου υπάρχει για μεγάλο διάστημα νερό εσωτερικά μπορεί να δημιουργηθεί διάβρωση των μεταλλικών επιφανειών, άλλοτε μικρού εύρους και άλλοτε ιδιαίτερα σοβαρή.
Η διάβρωση μπορεί να επηρεάσει επίσης το κάτω μέρος του κλείστρου της βαλβίδας και το πυροσυσσωματωμένο φίλτρο (sintered filter).
Παρότι οι υδρατμοί και το νερό δεν αποτελούν από μόνοι τους τον ίδιο τύπο τοξικού ρύπου όπως το CO ή το λάδι, η υπερβολική ποσότητα υγρασίας μπορεί να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στη λειτουργία της αναπνευστικής συσκευής. Ένας σημαντικός κίνδυνος είναι η δημιουργία πάγου στον μειωτήρα ή στο κλείστρο, με αποτέλεσμα να επηρεαστεί η ομαλή παροχή αέρα.
Κατάλοιπα συνθετικού ή απλού λαδιού εντός της φιάλης
Η ομίχλη λαδιού, γνωστή και ως Oil Mist, είναι ένας γενικός όρος για ένα αερόλυμα λαδιού όπως μπορεί να παραχθεί από έναν αεροσυμπιεστή που παρουσιάζει διαρροή ή από μόλυνση της γραμμής πλήρωσης αέρα.
Η ομίχλη λαδιού εντός της φιάλης μπορεί να έχει οσμή παρόμοια με καμένο λιπαντικό και δεν αποτελεί φυσικό συστατικό του αναπνεύσιμου αέρα.
Η εισπνοή αερολύματος λαδιού μπορεί να προκαλέσει σοβαρό ερεθισμό του αναπνευστικού και πνευμονική βλάβη. Συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν δύσπνοια, ζάλη, μειωμένη ανοχή στην άσκηση και αναπνευστική δυσχέρεια.
Πρώτες βοήθειες σε ύποπτη εισπνοή ρυπασμένου αέρα από τη φιάλη
Διακόψτε άμεσα την εισπνοή αέρα από την ύποπτη φιάλη.
Εάν ο χρήστης βρίσκεται ταυτόχρονα σε εξωτερικό περιβάλλον που απαιτεί αναπνευστική προστασία, δεν αφαιρεί τη μάσκα όσο παραμένει μέσα στην επικίνδυνη ατμόσφαιρα. Πρέπει να εξέλθει άμεσα σε ασφαλή περιοχή ή να εξασφαλιστεί άλλη ασφαλής παροχή αναπνεύσιμου αέρα, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες επιχειρησιακές διαδικασίες.
Μόλις βρεθεί σε ασφαλή ατμόσφαιρα, διακόπτεται η χρήση της ύποπτης αναπνευστικής συσκευής και ο πάσχων αναπνέει καθαρό αέρα.
Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια όταν υπάρχουν δύσπνοια, ζάλη, έντονος πονοκέφαλος, ναυτία, σύγχυση, πόνος στο στήθος, επιδείνωση της κατάστασης ή απώλεια συνείδησης.
Ελέγξτε αν ο πάσχων αναπνέει φυσιολογικά και εφαρμόστε τις προβλεπόμενες διαδικασίες πρώτων βοηθειών ή BLS σύμφωνα με την εκπαίδευσή σας.
Η ύποπτη φιάλη δεν ξαναχρησιμοποιείται ούτε επαναπληρώνεται απλώς. Απομονώνεται και αποστέλλεται για τεχνική διερεύνηση.
Αυξημένη παρουσία μονοξειδίου του άνθρακα στον αέρα της φιάλης
Τα συμπτώματα της δηλητηρίασης από μονοξείδιο του άνθρακα (CO) αρχίζουν συνήθως με πονοκέφαλο και μπορεί να εξελιχθούν σε δύσπνοια, προκάρδιο άλγος, ναυτία, εμετό, διαταραχές της κρίσης και της όρασης, κόπωση, σύγχυση, σπασμούς, κώμα, αναπνευστική και κυκλοφορική ανεπάρκεια και τελικά θάνατο.
Στην περίπτωση που εξετάζουμε εδώ, το CO έχει εισέλθει στον αναπνεύσιμο αέρα της φιάλης και ο χρήστης το εισπνέει μέσω της αναπνευστικής συσκευής.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ανίχνευση CO και άλλων επικίνδυνων αερίων μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο του FirePedia Φορητά όργανα ανίχνευσης αερίων.
Πρώτες βοήθειες σε ύποπτη εισπνοή CO από τον αέρα της φιάλης
Διακόψτε άμεσα τη χρήση της ύποπτης φιάλης και, μόλις ο χρήστης βρεθεί σε ασφαλή ατμόσφαιρα, αφαιρέστε την αναπνευστική συσκευή.
Καλέστε άμεσα ιατρική βοήθεια.
Ελέγξτε αναπνοή και επίπεδο συνείδησης και εφαρμόστε τις προβλεπόμενες διαδικασίες πρώτων βοηθειών σύμφωνα με την εκπαίδευσή σας.
Σε πιθανή δηλητηρίαση από CO, η χορήγηση υψηλής συγκέντρωσης οξυγόνου αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης και πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό σύμφωνα με τα εφαρμοζόμενα πρωτόκολλα.
Προσοχή: Ένα κοινό παλμικό οξύμετρο μπορεί να εμφανίσει παραπλανητικά φυσιολογική τιμή SpO2 σε δηλητηρίαση από μονοξείδιο του άνθρακα. Μία καλή ένδειξη SpO2 δεν αποκλείει δηλητηρίαση από CO.
Για την ειδική εκτίμηση της καρβοξυαιμοσφαιρίνης απαιτείται κατάλληλος εξοπλισμός CO-oximetry και ιατρική αξιολόγηση.
Η φιάλη που θεωρείται πιθανή πηγή της έκθεσης πρέπει να απομονωθεί και να ελεγχθεί, μαζί με την εγκατάσταση ή την πηγή από την οποία πραγματοποιήθηκε η πλήρωσή της.
Αυξημένη παρουσία διοξειδίου του άνθρακα στον αέρα της φιάλης
Είναι μία σπανιότερη περίπτωση, αλλά πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ως πιθανό ενδεχόμενο μόλυνσης του αναπνεύσιμου αέρα με υπερβολικά επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα.
Σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να εμφανιστούν υπνηλία, πονοκέφαλος, ζάλη, ανησυχία, κόπωση, δυσφορία και αυξημένος καρδιακός ρυθμός. Σε πολύ υψηλότερες συγκεντρώσεις μπορεί να προκληθεί απώλεια συνείδησης, κώμα και να τεθεί σε κίνδυνο η ζωή του χρήστη.
Πρώτες βοήθειες σε ύποπτη εισπνοή αυξημένου CO2 από τη φιάλη
Διακόψτε άμεσα την παροχή από την ύποπτη φιάλη.
Εάν ο χρήστης βρίσκεται σε περιβάλλον που απαιτεί αναπνευστική προστασία, δεν αφαιρεί τη μάσκα μέχρι να βρεθεί σε ασφαλή ατμόσφαιρα ή να εξασφαλιστεί ασφαλής εναλλακτική παροχή αναπνεύσιμου αέρα.
Μόλις βρεθεί σε ασφαλή χώρο, διακόπτεται η χρήση της αναπνευστικής συσκευής, ελέγχεται η αναπνοή και η κατάσταση του πάσχοντα και ζητείται ιατρική βοήθεια όταν υπάρχουν συμπτώματα.
Η ύποπτη φιάλη απομονώνεται και αποστέλλεται για έλεγχο.
Για περισσότερες πληροφορίες γύρω από επικίνδυνες ατμόσφαιρες μπορείτε να δείτε επίσης το άρθρο Αντιμετώπιση Τοξικών, Εκρηκτικών και Ασφυξιογόνων αερίων σε εργασιακούς χώρους.
Σας ανέφερα παραπάνω ορισμένους από τους σημαντικότερους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την αναπνοή σας ενώ έχετε φορέσει μία Αναπνευστική Συσκευή Ανοικτού Κυκλώματος (Α.Σ.Α.Κ.).
Στον παρακάτω πίνακα μπορείτε να δείτε τα επιτρεπόμενα όρια για τους υδρατμούς νερού, την ομίχλη λαδιού, το μονοξείδιο και το διοξείδιο του άνθρακα.
* Μέγιστες συγκεντρώσεις και όρια σύμφωνα με τις αντίστοιχες απαιτήσεις του EN 12021 και τις συνθήκες αναφοράς του προτύπου.
Λάθη κατά τη μέτρηση ποιότητας αέρα
Ο χειριστής του ειδικού μηχανήματος μέτρησης ποιότητας αέρα πρέπει να γνωρίζει πολύ καλά τη λειτουργία του συγκεκριμένου συστήματος μέτρησης και το EN 12021.
Τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούν ειδικά φιαλίδια μέτρησης για συγκεκριμένους παράγοντες, με μεγάλη ακρίβεια όταν ο χειριστής ακολουθεί πιστά τις οδηγίες του κατασκευαστή.
Κατά τις εκπαιδεύσεις που πραγματοποιώ διαπιστώνω αρκετές φορές ότι οι φιάλες βρίσκονται σε κάθετη θέση κατά τη μέτρηση και όχι σε οριζόντια θέση. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κατάλοιπα υγρασίας που έχουν συγκεντρωθεί στον πυθμένα της φιάλης να μην αντιπροσωπεύονται σωστά στη δειγματοληψία.
Ένα ακόμη λάθος είναι η παράλειψη ελέγχου της ροής αέρα από τον μειωτήρα της συσκευής μέτρησης προς τα φιαλίδια.
Τα φιαλίδια μέτρησης (tubes) πρέπει να φωτογραφίζονται μετά τη μέτρηση πάνω σε λευκό χαρτί και, όπου είναι δυνατόν, δίπλα σε αχρησιμοποίητα φιαλίδια ώστε να φαίνονται καθαρά η ένδειξη και τα αποτελέσματα.
Η ανάγνωση πρέπει να γίνεται στον χρόνο και με τον τρόπο που ορίζει ο κατασκευαστής. Η έκθεση των φιαλιδίων στον ήλιο ή η ανάγνωση αρκετά λεπτά αργότερα μπορεί να επηρεάσει το αποτέλεσμα.
Ένας ελεγμένος αεροσυμπιεστής δεν σημαίνει ότι κάθε φιάλη είναι καθαρή
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη ή παραλείψεις που έχω εντοπίσει σε πολλές κρατικές υπηρεσίες και ιδιωτικές εταιρείες είναι η πεποίθηση ότι οι φιάλες τους είναι καθαρές επειδή γέμισαν σε έναν αεροσυμπιεστή ο οποίος είχε πιστοποιητικό ποιότητας αέρα.
Θα σας περιγράψω το παρακάτω παράδειγμα πρακτικά για να γίνει καλύτερα κατανοητό.
Ο χρήστης «Αντώνης» παραπονείται για κακή ποιότητα αέρα και οσμή καμένου ελαστικού κατά τη διάρκεια άσκησης με τις αναπνευστικές συσκευές.
Ο «Βαγγέλης», υπεύθυνος του εξοπλισμού, ελέγχει τη φιάλη και βάσει του σειριακού αριθμού προκύπτει ότι έχει γεμίσει από τον αεροσυμπιεστή καταστήματος «Air Compressors», εκτός της υπηρεσίας του.
Ο «Βαγγέλης» ενημερώνει τον κάτοχο του αεροσυμπιεστή ότι η ποιότητα αέρα της φιάλης φαίνεται κακή και ζητά να γίνει έλεγχος. Ο έλεγχος της φιάλης δείχνει παρουσία λαδιού πάνω από τα επιτρεπόμενα επίπεδα.
Ο κάτοχος του αεροσυμπιεστή «Air Compressors» όμως έχει πιστοποιητικό ποιότητας αέρα σε ισχύ και τα αποτελέσματα επαναληπτικού ελέγχου του συγκεκριμένου αεροσυμπιεστή είναι εξαιρετικά. Τι έχει συμβεί;
Ο «Βαγγέλης» είχε γεμίσει παλαιότερα τις φιάλες από αεροσυμπιεστή μη πιστοποιημένο και ελλιπώς συντηρημένο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη συσσώρευση λαδιού στο εσωτερικό της φιάλης.
Η φιάλη δεν χρησιμοποιήθηκε στην πράξη και, μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, εκκενώθηκε στον περιβάλλοντα χώρο ώστε να πάει για επαναπλήρωση.
Αυτή τη φορά ο «Βαγγέλης» επέλεξε τον σωστό αεροσυμπιεστή «Air Compressors» για την πλήρωση των φιαλών του.
Αυτό που δεν γνώριζε ήταν ότι λάδι που έχει εισέλθει στο εσωτερικό μιας φιάλης δεν είναι βέβαιο ότι απομακρύνεται απλώς με την εκκένωση του αέρα. Κατάλοιπα μπορούν να παραμείνουν στις εσωτερικές επιφάνειες της φιάλης.
Αυτό δεν μπορεί να το γνωρίζει αυτομάτως το κατάστημα ή ο χειριστής του νέου αεροσυμπιεστή, καθώς είναι υπεύθυνος για την ποιότητα του αέρα που παράγει η δική του εγκατάσταση και όχι για την προηγούμενη κατάσταση κάθε φιάλης που του προσκομίζεται.
Τι γίνεται αν μία φιάλη έχει μολυνθεί με λάδι;
Για να μπορέσει μία φιάλη που έχει μολυνθεί με λάδι να επανέλθει σε χρήση, πρέπει να αποσταλεί σε κατάλληλο και αρμόδιο τεχνικό συνεργείο ώστε να αξιολογηθεί και να πραγματοποιηθούν οι απαιτούμενες εργασίες για τον συγκεκριμένο τύπο φιάλης.
Οι εργασίες μπορεί να περιλαμβάνουν:
- καταγραφή του υλικού με τον σειριακό αριθμό,
- οπτικό έλεγχο,
- αποσυναρμολόγηση και έλεγχο του κλείστρου και του φίλτρου της φιάλης,
- έλεγχο του εσωτερικού της φιάλης με κατάλληλο εξοπλισμό ή ενδοσκοπική κάμερα,
- εργασίες καθαρισμού του εσωτερικού της φιάλης,
- έλεγχο για το αν απαιτείται υδροστατική ή άλλη προβλεπόμενη δοκιμή,
- συναρμολόγηση σύμφωνα με τις προβλεπόμενες διαδικασίες,
- πλήρωση με κατάλληλης ποιότητας αναπνεύσιμο αέρα,
- τεχνικό δελτίο εργασιών και τα απαιτούμενα πιστοποιητικά όπου προβλέπονται.
Συμπέρασμα
Κλείνοντας αυτό το άρθρο θέλω να επισημάνω ότι, όταν δεν γνωρίζουμε κάτι, δεν πρέπει να επιμένουμε στην άποψή μας όταν μία εσφαλμένη απόφαση μπορεί να προκαλέσει ζημία ή ακόμη και θάνατο σε τρίτους.
Προτείνω πάντα να συμβουλεύεστε τους κατά τόπους αρμόδιους τεχνικούς και τους αντιπροσώπους των κατασκευαστών του εξοπλισμού που διαθέτετε. Δεν είναι δυνατόν ένας τεχνικός ασφαλείας ή ένας υπεύθυνος γραφείου κίνησης να τα γνωρίζει όλα. Δεν θέλουμε παντογνώστες σε αυτές τις θέσεις, αλλά ορθά σκεπτόμενους επαγγελματίες με γνώμονα την ασφάλεια του προσωπικού και των εγκαταστάσεων.
Τελευταίος έλεγχος και επικαιροποίηση: 25 Αυγούστου 2026
Παραπομπές και βιβλιογραφία
- Πυροσβεστικό Σώμα – Εγκύκλιος 117
- EN 12021:2014 – Respiratory equipment – Compressed gases for breathing apparatus.
- ISO 11119 series – Gas cylinders of composite construction.
- BAUER Compressors – τεχνικές οδηγίες για συστήματα πλήρωσης αναπνεύσιμου αέρα και εγκαταστάσεις 200/300 bar.
- UK Health and Safety Executive (HSE) – guidance για την ποιότητα supplied breathing air.
- NIOSH – Oil mist, Pocket Guide to Chemical Hazards
- CDC – Clinical Guidance for Carbon Monoxide Poisoning
Σημείωση: Το άρθρο θα ανανεώνεται όποτε κρίνεται απαραίτητο από τον αρθρογράφο.
