Πλωτά Νοσοκομεία: Από την Αρχαιότητα έως τη Σύγχρονη Εποχή- Fire Rescue Pedia

U.S. Navy photo by Master at Arms 2nd Class Natalie Dymond (RELEASED)

Πλωτά νοσοκομεία υπήρξαν ενδεχομένως ήδη από την αρχαιότητα. Το αθηναϊκό ναυτικό διέθετε πλοίο με το όνομα «Θεραπεία», ενώ το ρωμαϊκό ναυτικό είχε ένα πλοίο αφιερωμένο στον Ασκληπιό· τα ονόματά τους υποδηλώνουν ότι ενδέχεται να λειτουργούσαν ως τα πρώτα πλωτά νοσοκομεία.

Κατά τον 17ο αιώνα, έγινε σύνηθες για τις ναυτικές μοίρες να συνοδεύονται από ειδικά σκάφη που παρείχαν περίθαλψη στους τραυματίες μετά από κάθε ναυμαχία.

Στις 8 Δεκεμβρίου 1798, το ακατάλληλο για μάχη HMS Victory διατάχθηκε να μετατραπεί σε πλωτό νοσοκομείο για τη φροντίδα Γάλλων και Ισπανών αιχμαλώτων πολέμου. Ένα άλλο πρώιμο παράδειγμα αποτελεί το USS Red Rover (1860s), το οποίο εξυπηρέτησε τραυματίες και των δύο πλευρών κατά τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο.

Τα πλωτά νοσοκομεία στους πολέμους

Κατά τη Μάχη της Τσουσίμα (1905), οι Ιάπωνες εντόπισαν το ρωσικό νοσοκομειακό πλοίο Orel, το οποίο, αν και φωτισμένο σύμφωνα με τους διεθνείς κανονισμούς, καταλήφθηκε ως λάφυρο.

Στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους, πολλά επιβατηγά πλοία μετατράπηκαν σε πλωτά νοσοκομεία. Ανάμεσά τους τα RMS Aquitania και HMHS Britannic. Το τελευταίο, αδελφό πλοίο του θρυλικού Titanic, επιτάχθηκε το 1915 από το Βρετανικό Ναυαρχείο και μετέφερε χιλιάδες τραυματίες από τα μέτωπα της Καλλίπολης, των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής.

Στις 21 Νοεμβρίου 1916, το Britannic βυθίστηκε στο Στενό της Κέας, έπειτα από πρόσκρουση σε νάρκη του γερμανικού υποβρυχίου U-73, μέσα σε μόλις 55 λεπτά.

Ένα άλλο τραγικό παράδειγμα αποτελεί το Wilhelm Gustloff, υπερωκεάνιο 25.000 τόνων, που χρησιμοποιήθηκε ως νοσοκομειακό πλοίο και αργότερα ως σκάφος υποστήριξης υποβρυχίων. Κατά τη μαζική εκκένωση του 1945, βυθίστηκε στη Βαλτική Θάλασσα, προκαλώντας τη μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία της ιστορίας, με χιλιάδες νεκρούς.

Η ελληνική εμπειρία

Στο Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό, τα πλωτά νοσοκομεία ήταν πάντοτε επίτακτα πλοία. Έφεραν λευκό χρώμα και ευδιάκριτους ερυθρούς σταυρούς στα πλευρά και στο κατάστρωμα, ώστε να είναι ορατά από ξηρά, θάλασσα και αέρα.

Τα πλοία αυτά δεν έφεραν πολεμικό εξοπλισμό και προστατεύονταν από τις διεθνείς συμβάσεις — ιδιαίτερα τη Συνθήκη της Γενεύης — ως «απυρόβλητα». Επίθεση εναντίον πλωτού νοσοκομείου θεωρείται έγκλημα πολέμου.

Το τελευταίο ελληνικό πλωτό νοσοκομείο ήταν το Ε/Γ Άδωνις, της γραμμής Πειραιάς–Χίος–Πειραιάς. Κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο (Αύγουστος 1974), μετασκευάστηκε και εξοπλίστηκε μέσα σε 7 ώρες και 45 λεπτά στο λιμάνι του Πειραιά, με τη συνεργασία κινητών συνεργείων του Τζάνειου Νοσοκομείου, του Θεραπευτηρίου «Ευαγγελισμός» και του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού.

Ελληνικές τραγωδίες σε πλωτά νοσοκομεία

Ανδρος: Επίτακτο πλωτό νοσοκομείο 185 κλινών, βυθίστηκε στο Λουτράκι στις 24 Απριλίου 1941 από αεροπορική επιδρομή, παρότι έφερε ευδιάκριτα τα διακριτικά του Ερυθρού Σταυρού.
Αττική: Πλωτό νοσοκομείο 362 κλινών, βυθίστηκε από γερμανική αεροπορική επιδρομή τη νύχτα 11–12 Απριλίου 1941, κοντά στον Καφηρέα. Μετέφερε 11 ασθενείς στρατιώτες, 28 νοσοκόμες, 17 στρατιωτικούς γιατρούς και πλήρωμα 110 ατόμων. Συνολικά 50 άνθρωποι χάθηκαν, ανάμεσά τους και ο κυβερνήτης, Πλοίαρχος Δημήτριος Μελετόπουλος.

Έσπερος Ι: Βυθίστηκε στις 21 Απριλίου 1941, έξω από το Μεσολόγγι, επίσης από γερμανική αεροπορική επίθεση.

Για περισσότερα στοιχεία σχετικά με τα ελληνικά πλωτά νοσοκομεία:
👉 perialos.blogspot.gr/2012/08/blog-post.html
👉 thessbomb.blogspot.gr/2013/10/1940.html

Από τον Ψυχρό Πόλεμο έως σήμερα

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Μεγάλη Βρετανία προσπάθησε να σχεδιάσει το HMY Britannia ως πλοίο-νοσοκομείο, αλλά τελικά το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε λόγω τεχνικών περιορισμών.

Κατά τη δεκαετία του 1980, η Σοβιετική Ένωση ανέπτυξε το Lun-class Ekranoplan, το οποίο επρόκειτο να λειτουργήσει ως κινητό νοσοκομείο ταχείας ανάπτυξης, ικανό να επιχειρεί με ταχύτητα 297 κόμβων (550 χλμ/ώρα). Το πρόγραμμα σταμάτησε πριν ολοκληρωθεί.

Ορισμένα πλωτά νοσοκομεία, όπως το SS Hope και το Esperanza del Mar, ανήκουν σε πολιτικούς και μη κυβερνητικούς φορείς, χωρίς στρατιωτική υπαγωγή. Ενδεικτικά, το MV Africa Mercy αποτελεί το μεγαλύτερο μη κυβερνητικό πλωτό νοσοκομείο στον κόσμο.

Σήμερα πλωτά νοσοκομεία διαθέτουν η Βραζιλία, Κίνα, Ινδονησία, Περού, Ρωσία, Ισπανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Νοσοκομεία επί πολεμικών πλοίων

Τα μεγάλα πολεμικά πλοία — όπως αεροπλανοφόρα και αμφίβια αποβατικά — διαθέτουν πλέον ενσωματωμένα νοσοκομεία επί του σκάφους. Αυτά εξυπηρετούν το πλήρωμα και τις αμφίβιες δυνάμεις, καθώς και αποστολές ανθρωπιστικής ανακούφισης.

Δεν χαρακτηρίζονται όμως ως «πλωτά νοσοκομεία», καθώς φέρουν οπλισμό και δεν υπάγονται στην προστασία του διεθνούς δικαίου.

Ενδεικτικά παραδείγματα:

ΗΠΑ: USS George Washington, USS George H.W. Bush (Nimitz-class)
Ηνωμένο Βασίλειο: RFA Argus
Γαλλία: Mistral-class
Αργεντινή: ARA Almirante Irízar (Icebreaker)
Ρωσία: παράγωγο σχεδίασης Mistral
Ισπανία: ESPS Juan Carlos I
Αυστραλία: Canberra-class LHD

Ο ελληνικός “Προμηθέας”

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στο ΠΓΥ «Προμηθέας» (Α-374) του Πολεμικού Ναυτικού, το οποίο διαθέτει πλήρεις ιατρικές εγκαταστάσεις και δυνατότητες παροχής νοσοκομειακής φροντίδας εν πλω, συνεχίζοντας την παράδοση των πλωτών νοσοκομείων με σύγχρονα μέσα.

Από τα αρχαία πλοία του Ασκληπιού έως τα υπερσύγχρονα πλωτά νοσοκομεία των μεγάλων ναυτικών δυνάμεων, η ιστορία των θαλάσσιων νοσοκομείων αποδεικνύει τη διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου για περίθαλψη, ακόμη και εν μέσω πολέμου.
Στις θάλασσες του κόσμου, τα λευκά πλοία με τους κόκκινους σταυρούς παραμένουν σύμβολα ανθρωπισμού και ελπίδας.