Ιστορική απεικόνιση ενός τροχαίου συμβάντος παλαιάς εποχής (1920-1922)
Η εποχή μας δεν δικαιολογεί έλλειψη γνώσης στην οδική συμπεριφορά, στον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας, στην κυκλοφοριακή αγωγή, στην πρόληψη ενός τροχαίου συμβάντος ή στην αντιμετώπισή του σε περίπτωση που αυτό συμβεί.
Όποιος ισχυριστεί το αντίθετο, πλανάται πλάνην οικτράν. Όμως, τροχαία συμβάντα δυστυχώς θα εξακολουθήσουν να συμβαίνουν καθημερινά, για διάφορες αιτίες. Η ελαχιστοποίησή τους και η αποτελεσματική παροχή βοήθειας σε αυτά, είναι καθήκον όλων μας.
Ένα τροχαίο που συγκλόνισε την Ελλάδα
Στις 26 Φεβρουαρίου 2017 η χώρα μας συγκλονίστηκε από ένα φρικτό τροχαίο δυστύχημα στο 83ο χιλιόμετρο της Εθνικής Οδού Αθηνών–Λαμίας, κοντά στο Ύπατο Θηβών. Ένα αυτοκίνητο Porsche, έχοντας χάσει τον έλεγχο, εισήλθε με πολύ μεγάλη ταχύτητα στον χώρο στάθμευσης και προσέκρουσε σε σταθμευμένο όχημα. Τέσσερις άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους: οι δύο επιβαίνοντες της Porsche, μία 33χρονη γυναίκα και το τρίχρονο παιδί της που βρίσκονταν στο σταθμευμένο όχημα. Η σφοδρότητα της σύγκρουσης, η καταγραφή της από κάμερα ασφαλείας και οι σκηνές που ακολούθησαν συγκλόνισαν το πανελλήνιο.
Το πρώτο καταγεγραμμένο θανατηφόρο τροχαίο στην Ελλάδα
Στις 4 Μαρτίου 2026 συμπληρώθηκαν 119 χρόνια από το πρώτο ευρέως καταγεγραμμένο θανατηφόρο τροχαίο με αυτοκίνητο στην Ελλάδα, στις 4 Μαρτίου 1907, με θύμα μία γυναίκα πεζή. Συνέβη στη Λεωφόρο Συγγρού, στο ύψος του ΦΙΞ, και τα δημοσιεύματα της εποχής συνδέουν το συμβάν με την κίνηση των αυτοκινήτων του Πρίγκιπα Ανδρέα και του Βουλευτή Νικόλαου Σιμόπουλου, ο οποίος επιχείρησε να προσπεράσει το προπορευόμενο όχημα.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής εκείνης «ΕΣΤΙΑ», «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» και «ΚΑΙΡΟΙ», το πρώτο θανατηφόρο τροχαίο ατύχημα, συνέβη στις 4 Μαρτίου 1907, ημέρα Κυριακή της Αποκριάς, περί ώρα 11:30 επί της Λεωφόρου Συγγρού, μετά την Πύλη του Ανδριανού στο ύψος του εργοστασίου ΦΙΞ, υπό τις ακόλουθες συνθήκες:
“Ο πρίγκηψ Ανδρέας μετά της συζύγου του Αλίκης και του Υπασπιστού του Μεταξά, οδηγούσε το αυτοκίνητό του στη λεωφόρο Συγγρού για να μεταβεί στο Παλαιό Φάληρο και εκείθεν εις Πειραιά. Όπισθεν και σε απόσταση 30-40 μ. ακολουθούσε το αυτοκίνητο του Νικ. Σιμόπουλου Υπουργού, Βουλευτού Φθιώτιδος. Όταν τα δυο αυτοκίνητα ευρίσκοντο προ της γέφυρας και πλησίον του Ζυθοπωλείου Φιξ, ο Σιμόπουλος ηθέλησε να υπερβεί το αυτοκίνητο του πρίγκηπος, αυξάνων κατά τι την ταχύτητα του αυτοκινήτου του.
Η οδός ήτο ελεύθερη από πεζούς και το αυτοκίνητο του Σιμόπουλου αφού προσπέρασε το προπορευόμενο, κατέλαβε το δεξιό της οδού και έβαινε κανονικώς επί της λεωφόρου. Ξαφνικά μία γυναίκα ευρισκόμενη με ένα παιδί επί του πεζοδρομίου εισήλθε επί της λεωφόρου και ευρέθη αντιμέτωπη με το αυτοκίνητο του Σιμόπουλου. Αυτός βλέποντας τον προφανή κίνδυνο ηθέλησε δι’ ελιγμών ν’ αποφύγει την μετά της γυναικός σύγκρουση, πλην όμως η άτυχη γυναίκα φοβηθείσα δεν εσταμάτησε αλλά έτρεξε να περάσει στο απέναντι πεζοδρόμιο με αποτέλεσμα το αυτοκίνητο να την ρίξει επί του εδάφους και να περάσει από το σώμα της. Φαίνεται ότι πάνω από το σώμα της άτυχης γυναίκας διήλθε και το αυτοκίνητο του πρίγκηπος Ανδρέου, παρά το γεγονός ότι προσπάθησε να ανακόψει την ταχύτητά του. Ούτω, το πρώτο τροχαίο ατύχημα στην Αθήνα, είχε διαπραχθεί.”
Το πρώτο θύμα ήτο η άτυχη γυναίκα Ευφροσύνη Βαμβακά, ηλικίας 25 ετών, καταγόμενη από το Αργοστόλι της Κεφαλληνίας, σύζυγος του σανδαλοποιού Θεοδώρου, μητέρα δύο ανήλικων τέκνων”.
Μετά την τέλεση του δυστυχήματος έγιναν οι ακόλουθες ενέργειες, όπως τις περιέγραψαν οι εφημερίδες της εποχής.
“Ο βασιλεύς όταν επληροφορήθη υπό του πρίγκηπος Ανδρέου, το γεγονός, έδωσε εντολή σ’ αυτόν να τεθεί στην διάθεση του Εισαγγελέως και του Ανακριτή, καλώντας αμέσως στα ανάκτορα τον Διευθυντήν της Αστυνομίας κ. Δαμηλάτην εις τον οποίον συνέστησε να ενεργήσει αυστηρότατες ανακρίσεις για την ανακάλυψη της αληθείας και εύρεσιν του αληθούς ενόχου. Επίσης τον βασιλέα ενημέρωσε περί των πραγματικών περιστατικών και ο βουλευτής Νικ. Σιμόπουλος, όστις ετέθη στην διάθεση της δικαιοσύνης. Οι ανακρίσεις άρχισαν αμέσως. Η υπόθεση ανετέθη στον τακτικό ανακριτή κ. Λογοθέτη ο οποίος παρισταμένου και του Εισαγγελέως κ. Λυκουρέζου εξήτασε στο εισαγγελικό κατάστημα, τον υπασπιστή του πρίγκηπος Ανδρέου, κ. Μεταξάν, τον σύζυγον της φονευθείσης γυναικός Θεοδ. Βαμβακά και άλλους.
Ο εισαγγελεύς και ο Ανακριτής μετέβησαν στη συνέχεια στον τόπον του δυστυχήματος και ανέκριναν γείτονας τινάς. Ο κ. Λογοθέτης θα λάβη στη συνέχεια κατάθεση του πρίγκηπος Ανδρέου και θα εξετάσει στη συνέχεια τον Νικ. Σιμόπουλον, υποβάλλοντας την δικογραφίαν στον Εισαγγελέα, όστις θα ασκήσει στην συνέχεια ποινικήν δίωξη για φόνο εξ αμελείας…”
Η πραγματογνωμοσύνη που προηγήθηκε της τότε Αστυνομίας κατέληξε σε ένα ανόητο, αυθαίρετο όσο και προκλητικό συμπέρασμα (για την σημερινή γνώση). Σύμφωνα με την εφημερίδα ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ, ως αίτιο του ατυχήματος χαρακτηρίστηκε ο αέρας, διότι σύμφωνα πάντα με τους ειδικούς της εποχής «. . . το αυτοκίνητο … διήλθε πολύ πλησίον της σπευδούσης προς την αυτήν πλευράν γυναικός, το αναπτυχθέν ρεύμα αέρος, το οποίον κατά τους ειδικούς είναι ικανόν να καταρρίψη πέντε ανθρώπους, άμα τη διέλευση τούτου, συνεπήρε την άτυχη και την έρριψε αναίσθητον! . . .». Ένα βασιλικό στεφάνι του Πρίγκιπα Ανδρέα και 20 Δραχμές της εποχής εκείνης, ήταν η γενναιόδωρη αποζημίωση της οικογένειας της παθούσης.
Εκείνη την εποχή στην Αθήνα, κυκλοφορούσαν μόλις επτά αυτοκίνητα.
119 χρόνια μετά, πόσα έχουν αλλάξει και πόσα έχουν μείνει ίδια; Το σίγουρο είναι ένα. Η νοοτροπία του Έλληνα όσον αφορά την οδηγική συμπεριφορά ή την κυκλοφοριακή αγωγή γενικότερα, είναι πολλά χρόνια πίσω και πολύ προβληματική.
Τροχαία συμβάντα και οδική ασφάλεια
Από τις αρχές του 19ου αιώνα εκατομμύρια ζωές έχουν χαθεί σε τροχαία συμβάντα σε όλο τον κόσμο, ενώ χρόνο με τον χρόνο ο αριθμός των νεκρών, των τραυματιών και των μονίμων αναπήρων αυξάνεται δραματικά στις αναπτυσσόμενες χώρες.
|
Σημείωση FirePedia – Επικαιροποίηση 2026
Τα τροχαία συμβάντα αποτελούν μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα δημόσιας υγείας παγκοσμίως. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου 1,16 εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο στους δρόμους και ακόμη 20 έως 50 εκατομμύρια υφίστανται μη θανατηφόρους τραυματισμούς, πολλοί από τους οποίους οδηγούν σε αναπηρία. Περίπου 92% των θανάτων καταγράφεται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. |
Οι τρεις κυριότεροι παράγοντες που ευθύνονται για τα τροχαία συμβάντα είναι ο άνθρωπος, το όχημα και το άμεσο οδικό περιβάλλον. Βεβαίως, ο άνθρωπος έχει ποσοστό ευθύνης μεγαλύτερο του 90%.
|
Σημείωση FirePedia – Επικαιροποίηση 2026
Η σύγχρονη προσέγγιση στην οδική ασφάλεια δεν αποδίδει τα τροχαία συμβάντα σε έναν μόνο παράγοντα ούτε θεωρεί τεχνικά επαρκή τη γενίκευση ότι «ο άνθρωπος ευθύνεται για περισσότερο από το 90%». Η προσέγγιση Safe System αναγνωρίζει ότι οι άνθρωποι κάνουν λάθη και ότι το σύστημα μεταφορών πρέπει να είναι σχεδιασμένο ώστε αυτά τα λάθη να μη μετατρέπονται σε θάνατο ή σοβαρό τραυματισμό. Η ασφάλεια εξαρτάται ταυτόχρονα από ασφαλείς χρήστες, ασφαλείς ταχύτητες, ασφαλή οχήματα, ασφαλείς δρόμους και οδικά περιβάλλοντα, καθώς και αποτελεσματική φροντίδα μετά το συμβάν. |
Στην Ελλάδα, όπου η παραβατικότητα, η διαφθορά δημοσίων λειτουργών, η ατιμωρησία, η χαλαρότητα θεσμών και η αδιαφορία στις στοιχειώδεις υποχρεώσεις έχουν εδραιωθεί στην καθημερινότητά μας, έχουν ως αποτέλεσμα ακόμη και τα τροχαία συμβάντα να πολλαπλασιάζονται δραματικά με ολέθριες συνέπειες. Πρέπει λοιπόν οι ευσυνείδητοι πολίτες με συνέπεια και σοβαρότητα να αφυπνιστούν και κινητοποιηθούν δυναμικά ώστε να επιτευχθεί ελαχιστοποίηση και στο αναπόφευκτο, αποτελεσματική αντιμετώπιση.
|
Σημείωση FirePedia – Επικαιροποίηση 2026
Στην Ελλάδα, η οδική ασφάλεια εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Σύμφωνα με τα οριστικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 καταγράφηκαν 11.000 οδικά τροχαία ατυχήματα με σωματικές βλάβες, 664 νεκροί και 568 βαριά τραυματίες. Σε σχέση με το 2023 οι νεκροί αυξήθηκαν κατά 2,8%, ενώ σε σύγκριση με το 2015 είχαν μειωθεί κατά 16,3%. Η εικόνα επομένως δεν είναι μία απλή συνεχής «δραματική αύξηση», αλλά ένα επίμονο πρόβλημα που απαιτεί συστηματική πρόληψη, εφαρμογή των κανόνων, ασφαλέστερο οδικό περιβάλλον, ασφαλή οχήματα, υπεύθυνη συμπεριφορά και αποτελεσματική αντιμετώπιση μετά το συμβάν. |
Ο πρώτος πρόδρομος του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας
Αν αναζητήσουμε τον πρώτο Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας στην Ελλάδα, θα διαπιστώσουμε ότι:
Τον Ιανουάριο του 1837 το νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος, για να ρυθμίσει τα κυκλοφοριακά ζητήματα της εποχής, εξέδωσε το διάταγμα «Περί της καθ’ οδόν απαντήσεως των αμαξών, εφίππων κ.λπ.». Το διάταγμα ρύθμιζε, μεταξύ άλλων, τον τρόπο με τον οποίο έπρεπε να παραμερίζουν άμαξες και έφιπποι όταν συναντιούνταν στον δρόμο και θεωρείται ο ιστορικός πρόδρομος του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας στην Ελλάδα.
Τα πρώτα οχήματα στην Ελλάδα
Το έτος 1886 έκανε στην Αθήνα την εμφάνισή του το πρώτο λεωφορείο. Ήταν ένα όχημα Γαλλικής κατασκευής μεγαθήριο για την εποχή, είχε 14 καθίσματα και εκινείτο με ατμό, είχε σιδερένιες ρόδες και έκανε μεγάλο θόρυβο καθώς περνούσε από τους κεντρικούς δρόμους της πρωτεύουσας που ακόμα δεν είχε ασφαλτοστρωθεί. Οι πρωτοπόροι επιχειρηματίες αυτοκινητιστές το εκμεταλλεύονταν στην γραμμή Αθήνα – Θήβα, ώσπου μια ημέρα από έναν σπινθήρα άρπαξε φωτιά και τελείωσε άδοξα η σταδιοδρομία του.
Τα πρώτα αυτοκίνητα εμφανίστηκαν στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του 1890. Οι ιστορικές πηγές δεν συμφωνούν απόλυτα ως προς το ποιο ήταν το πρώτο: ορισμένες τοποθετούν την πρώτη εμφάνιση το 1894, ενώ άλλες το 1896. Σε κάθε περίπτωση, στα τέλη του 19ου αιώνα τα αυτοκίνητα στους ελληνικούς δρόμους παρέμεναν ελάχιστα.
Έτσι ξεκίνησε η ιστορία του οχήματος στην χώρα μας και η ιστορία των τροχαίων συμβάντων, τα οποία επί της ουσίας δεν είναι τροχαία ατυχήματα, αλλά τροχαία εγκλήματα.
|
Σημείωση FirePedia – Επικαιροποίηση 2026
Η έκφραση «τροχαία εγκλήματα» αποτελεί αξιολογική θέση του αρχικού συγγραφέα και δεν χρησιμοποιείται ως γενικός τεχνικός ή νομικός χαρακτηρισμός όλων των τροχαίων συμβάντων. Στη σύγχρονη οδική ασφάλεια, ωστόσο, αποφεύγεται επίσης η αντίληψη ότι οι θάνατοι και οι σοβαροί τραυματισμοί στους δρόμους είναι αναπόφευκτα «ατυχήματα». Ένα σημαντικό μέρος τους μπορεί να προληφθεί μέσω ενός ασφαλέστερου οδικού συστήματος, κατάλληλων μέτρων πρόληψης και υπεύθυνης συμπεριφοράς. |
Του Αναστάσιου Γερασιμάτου
Τελευταία επικαιροποίηση από το FirePedia: 30 Αυγούστου 2026
Πηγές επικαιροποίησης FirePedia
- World Health Organization (WHO): Road traffic injuries.
- World Health Organization (WHO): Safe System approach to road safety.
- Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ): Οδικά τροχαία ατυχήματα με σωματικές βλάβες, οριστικά στοιχεία 2024.
- Ιστορικές πηγές και δημοσιεύματα για το τροχαίο της 4ης Μαρτίου 1907 και την εξέλιξη της αυτοκίνησης στην Ελλάδα.
