Πολλές φορές βλέποντας τις ειδήσεις ακούω τους τηλεπαρουσιαστές να σχολιάζουν ένα τροχαίο ατύχημα λέγοντας «απομάκρυναν τον τραυματία από το τρακαρισμένο όχημα οι πυροσβέστες» . Δυστυχώς ελάχιστοι γνωρίζουν ότι o σωστός όρος αναφοράς είναι «Οι διασώστες απομάκρυναν το όχημα από το τραυματία»… ασχέτως αν δεν γίνετε πλήρως ακόμα στην Ελλάδα.
Φθάνοντας στο σημείο του τροχαίου ατυχήματος οι Διασώστες, δεν φθάνει να έχουν την καλή θέληση να απεγκλωβίσουν τους ανθρώπους στο όχημα που έχει εμπλακεί στο τροχαίο ατύχημα, αλλά πρέπει να έχουν και την απαραίτητη τεχνογνωσία στα νέα υλικά , στις προδιαγραφές , στις μεθόδους, στις ανοχές αλλά και στην δομή των αυτοκινήτων του σήμερα.
Σκοπός του άρθρου αυτού είναι να αναλύσουμε τα διασωστικά εργαλεία ως προς την χρήση τους αλλά και την εφαρμογή τους , μέσα από διάφορες τεχνικές που χρησιμοποιούνται σήμερα στην διαδικασία του απεγκλωβισμού.
Ο Διασώστης ή Τεχνικός Διάσωσης (Rescue Specialist – Extrication Technician) πρέπει εκτός της γνώσης του στις μεθόδους απεγκλωβισμού μέσω υδραυλικών διασωστικών εργαλείων, να κατέχει και τις βασικές γνώσεις ακινητοποίησης και διατήρησης της ζωής. Μπορεί να σας φαίνεται υπερβολικό αλλά είναι πολύ δύσκολο όπως θα δείτε παρακάτω να γίνει ικανός χώρος για να εργαστεί εντός του οχήματος και ο πυροσβέστης διασώστης και ο προ-νοσοκομειακός, για αυτό το λόγο ο πυροσβέστης πρέπει να γνωρίζει εισερχόμενος στο όχημα τι πρέπει να κάνει, ας τα πάρουμε όμως με την σειρά τους και να δούμε πρώτα τα διασωστικά εργαλεία από τι αποτελούνται και που χρησιμεύουν.
Διασωστική Υδραυλική σειρά εργαλείων
Συνήθως το σετ αυτών των εργαλείων αποτελείται από πολλά σύνθετα και μη εργαλεία και εξαρτήματα που σκοπό έχουν να κάνουν το έργο των διασωστών ευκολότερο.
Υδραυλική Αντλία
Αποτελείται από ένα τετράχρονο κινητήρα ο οποίος βρίσκεται πάνω σε σκελετό μεταλλικού πλαισίου, και διαθέτει δεξαμενή καυσίμων εάν πρόκειται για βενζινοκινητήρα ή ηλεκτρικό μοτέρ αν πρόκειται για ηλεκτροκινητήρα.
Η ιπποδύναμη του κινητήρα παίζει ρόλο καθώς επιτυγχάνονται μεγαλύτερες δυνάμεις διαστολής ή κοπής στην χρήση των εργαλείων, η δε υδραυλική πίεση επιτυγχάνεται μέσω διβάθμιας εμβολοφόρου υδραυλικής αντλίας και κυμαίνεται από 600 bar μέχρι και 720 bar.
Οι βενζινοκινητήρες παράγουν μεγαλύτερη ιπποδύναμη αλλά έχουν περισσότερο θόρυβο σε αντίθεση με τους ηλεκτροκινητήρες που είναι μεν αθόρυβοι αλλά έχουν μικρότερη ιπποδύναμη.
Για παράδειγμα ένας βενζινοκινητήρας μπορεί να αποδίδει 3,5Hp (2,6kW) σε αντίθεση με τον ηλεκτροκινητήρα που παράγει (0,5kW) δηλαδή 0,6Hp.
Λόγω της συνεχούς εξέλιξης των υδραυλικών εργαλείων υπάρχουν πλέον αντλίες βενζινοκίνητες με πολύ μικρή στάθμη θορύβου περίπου στα 59db.
Μπορούμε να βρούμε στην αγορά και θηριώδης αντλίες των 6,5 ίππων με σχετικά μικρό θόρυβο αλλά απίστευτη απόδοση.
Όλες οι υδραυλικές αντλίες διαθέτουν ειδικό λάδι υψηλής πίεσης και ποιότητας (π.χ.Aero Shell Fluid 41) το οποίο συμπληρώνεται στην αντλία αν και εφόσον έχει πέσει η στάθμη της ή ανανεώνεται κάθε τρία χρόνια ή νωρίτερα εάν η αντλία έχει υποστεί μεγάλο φόρτο ωρών εργασίας, προσοχή μην λησμονείτε να αλλάζετε το λάδι του κινητήρα της αντλίας είτε αυτός είναι Honda είτε Βrigs & Stratton είτε κάτι άλλο (SAE 10-30) ανά 20 ώρες εργασίας την πρώτη φορά λειτουργίας και ανά εξάμηνο αν η αντλία χρησιμοποιείτε τακτικά.
Το λάδι αυτό είναι πολύ σημαντικό να ελέγχεται από τον χρήστη τακτικά (είτε από το μάτι της αντλίας για τις βαλβολίνες είτε από το δείκτη για το κινητήρα [dipstick]) όπως και τακτικά πρέπει να ελέγχονται όλα τα σημεία της αντλίας στον μηνιαίο , ετήσιο και τριετή έλεγχο της.
Ένας από τους λόγους που η αντλία σας μπορεί να έχει χάσει ένα μικρό μέρος των λαδιών της είναι λόγω της εφαρμογής μέσω των ταχυσυνδέσμων των σωλήνων όπου μικρή ποσότητα διαρρέει κάποιες φορές.
Οι ταχυσύνδεσμοι βρίσκονται συνήθως στο πάνω μέρος της αντλίας και σε ζεύγη. Οι πιο συνήθεις ταχυσύνδεσμοι διαθέτουν το σύστημα αρσενικού και θηλυκού βύσματος (couplings) τα οποία συνδέονται αντιστοίχως με τα εργαλεία.
Το κάθε εργαλείο διαθέτει ένα ζεύγος σωλήνων υψηλής πίεσης περίπου 50 εκατοστών που στα άκρα τους (whip ends) διαθέτουν ταχυσύνδεσμους οι οποίοι με την σειρά τους συνδέονται στα άκρα της σωλήνας υψηλής πίεσης που διαθέτετε (μπορεί να είναι 5 μέτρα ή 20 μέτρα αναλόγως της αγοράς ) και εν συνεχεία τα άκρα της σωλήνας υψηλής πίεσης συνδέονται με τον ίδιο τρόπο στα άκρα της αντλίας με σκοπό την παροχή πίεσης.
Αυτή τη στιγμή οι πιο πολλές εταιρίες διαθέτουν ένα νέο σύστημα μονής σύνδεσης των σωλήνων με σκοπό την ευκολία στην χρήση τους αρχικώς και την ελαχιστοποίηση διαρροών λαδιού κατά την αλλαγή των εργαλείων ή των σωλήνων. Τέτοια συστήματα έχει υιοθετήσει η Holmatro με την τεχνολογία CORE, η Weber με το σύστημα Single Coupling®, η Lucas με την τεχνολογία Streamline, και η Genesis me to OSC (One Step Coupler).
Συμβατότητα στα συστήματα αυτά μπορεί να βρεθεί ανάμεσα στις εταιρίες Lucas, Weber & Genesis λόγω της ίδιας τεχνολογίας κατασκευής των μονών ταχυσυνδέσμων (One Step Coupler, Single Coupling, Streamline).
Στην Ελληνική αγορά σήμερα υπάρχουν αρκετές εταιρίες που αντιπροσωπεύουν οίκους με διασωστικές σειρές όπως η Holmatro, η Weber, η Lucas, η Genesis και η Zumro (Resqtec). Διαφορές που μπορεί ένας χρήστης να βρει μεταξύ αυτών των διαφορετικών οίκων είναι στις πιέσεις, στην δυνατότητα κοπής μεταλλικής κυλινδρικής ράβδου στις δυνάμεις διαστολής , στην ποιότητα κατασκευής και τις καινοτομίες τους (όπως οι νέες συνδέσεις σωλήνων υψηλής πίεσης) αλλά και στην τιμή πώλησης.
Προχωρώντας στα εργαλεία βρίσκουμε τα δύο βασικότερα διασωστικά εργαλεία που συνδυάζονται αρχικά με την αντλία. Πρόκειται για τον λεγόμενο διαστολέα και τον περίφημο κόφτη.
Τα δύο αυτά εργαλεία έχουν και χαϊδευτικά ονόματα όπως το Παπαγαλάκι (για το κόφτη που έχει κυρτές λεπίδες) ή ο Σαγώνιας (για τον δυνατό διαστολέα) .
Διαστολέας (Spreader)
Ξεκινώντας με τον διαστολέα, βλέπουμε ότι πρόκειται για ένα εργαλείο το οποίο διαθέτει δύο μεταλλικές ειδικά ενισχυμένες ράβδους οι οποίες στην άκρη τους έχουν το 100% της δύναμης διαστολής τους και λειτουργούν με υδραυλική πίεση η οποία δίδεται μέσω εδικού χειροκίνητου διακόπτη. Ο διακόπτης αυτός βρίσκεται στην λαβή αυτών των εργαλείων και διαθέτει την λεγόμενη αυτόματη διακοπή λειτουργίας (dead man control) για την αποφυγή συνεχιζόμενης λειτουργίας αν ο χρήστης χάσει τον έλεγχο.
Ένα από τα λεγόμενα πλεονεκτήματα πέραν της δύναμης διαστολής είναι και το άνοιγμα των σιαγώνων το οποίο επιτυγχάνει μεγαλύτερη διαστολή άρα και μεγαλύτερο άνοιγμα σε περίπτωση που θέλουμε αρκετά μεγάλο σημείο εισόδου. Ο συνδυασμός αυτών των δύο (μεγαλύτερο άνοιγμα και μεγάλη δύναμη διαστολής) κάνει έναν διαστολέα ιδανικό με μοναδικό μειονέκτημα το βάρος του που θα φέρει τον χρήστη σε δύσκολη θέση αν δεν είναι συνηθισμένος σε τόσο βαριά εργαλεία που μπορεί να φτάνουν τα 20 με 27 κιλά.
Στο διαστολέα μπορούμε να δούμε στα άκρα του ειδικές βάσεις για σύνδεση αλυσίδων έλξης ή σε άλλες περιπτώσεις υποδοχές για προσαρμογή των αλυσίδων έλξης οι οποίες χρησιμοποιούνται σε διαφορετικές τεχνικές. Όταν ασκούμε πίεση με το διαστολέα προσέχουμε ταυτόχρονα τις δυνάμεις που εξασκούνται στα μέταλλα και αν χρειαστεί σταματάμε, βγάζουμε το εργαλείο και το επανατοποθετούμε σε καλύτερο σημείο για μεγαλύτερο άνοιγμα με καλύτερα αποτελέσματα.
Την στιγμή της πλήρους διαστολής θα ακούσετε πιθανώς το εργαλείο σας να ζορίζεται, εκεί ακριβώς αφήστε το να κάνει την δουλειά του και μην το σταματήσετε καθώς η πίεση των λαδιών ρυθμίζεται αυτόματα για το μέγιστο δυνατό έργο του διαστολέα.
Προσοχή μην μπερδέψετε τις μέγιστες δυνάμεις διαστολής του εργαλείου με το προαναφερθέν παράδειγμα που σας έδωσα, δηλαδή μάθετε τις τεχνικές προδιαγραφές και ανοχές του εργαλείου που χρησιμοποιείτε.
Κόφτης (Cutter)
Τα εργαλεία αυτά χρησιμοποιούνται για να κάνουν τομές πάνω στα μέταλλα των αυτοκινήτων τα οποία πολλές φορές είναι τόσο ενισχυμένα που κάνουν την ζωή δύσκολη ακόμα και σε αυτά τα θηριώδη εργαλεία. Οι λεπίδες τους μπορεί να είναι κυρτές ή λιγότερο κυρτές σαν ράμφος. Σε αυτή την κατηγορία εργαλείων η δύναμη πρέπει να ασκείτε στην βάση των λεπίδων και όχι στα άκρα τους καθώς ή μεγαλύτερη δύναμη κοπής ασκείται εκεί.
Όπως και στην προηγούμενη περίπτωση των διαστολέων και στους κόφτες υπάρχει ειδικός χειροκίνητος διακόπτης ο οποίος βρίσκεται στην λαβή αυτών των εργαλείων και διαθέτει την λεγόμενη αυτόματη διακοπή λειτουργίας (dead man control). Προσοχή πρέπει να δοθεί στις οδοντωτές ή μη λεπίδες του κόφτη όταν πρόκειται να «δαγκώσει» μεταλλική κολόνα.
Είπαμε πιο πάνω ότι η δύναμη του είναι στην βάση των λεπίδων αλλά πρέπει να δοθεί προσοχή έτσι ώστε να αφήσετε ένα μικρό κενό περίπου 2 εκατοστών μεταξύ του μετάλλου που θα κόψετε και του κεντρικού πίρου που «δένει» τις λεπίδες για να μην χτυπηθεί ή φθαρεί ο κεντρικός άξονας του εργαλείου.
Αυτό το λάθος γίνεται συχνά όταν υπάρχει βιασύνη και μικρή εμπειρία… μπορεί να «γίνει η δουλειά μας» αλλά το εργαλείο μετά από λίγο καιρό θα παρουσιάσει βλάβη.
Για να αποφευχθεί αυτό, πρέπει να σταματήσει ο χρήστης, να βγει λίγο έξω και να ξανά-δαγκώσει το μέταλλο με την σωστή κλίση. Όπως και στο διαστολέα επαναλαμβάνω αφήστε το εργαλείο να τερματίσει την κοπή του και ΜΗΝ το διακόπτετε και ξαναρχίζετε από την αρχή.
Προσοχή να μην κόβετε με το κόφτη μεγάλες πλεξούδες καλωδίων (συνήθως στις πόρτες κάτω από μεντεσέδες) καθώς είναι πιο εύκολο να κάνετε μια μικρή διακοπή και να τις κόψει με ένα ξυράφι ή άλλο εργαλείο ο συνάδελφος σας.
Στην κοπή των θυρών του οχήματος ΜΗΝ αναγκάζετε το κόφτη σας να κόψει τους μεντεσέδες κάθετα καθώς εκεί ακριβώς είναι το πιο δύσκολο σημείο και θα φέρετε τον κόφτη σας σε οριακό σημείο. Δοκιμάστε πιο πάνω ή πιο κάτω από το μεντεσέ και μόνο αν είναι απόλυτη ανάγκη κόψετε το μεντεσέ κάθετα. (τα νέα εργαλεία πλέον σύμφωνα με το ΕΝ 13204:2016 έχουν την δυνατότητα αυτή)
Συνδυαζόμενο (Combination Tool)
Εδώ βρίσκουμε ένα συνδυαζόμενο εργαλείο το οποίο μπορεί να κάνει και τις δύο εργασίες ταυτόχρονα και ενδείκνυται για υπηρεσίες ή ομάδες που έχουν περιορισμένο χώρο στο όχημα τους ή θέλουν ευκολία στην χρήση κατά την εργασία τους. Τα συνδυαζόμενα εργαλεία μπορεί να φανούν πολύ χρήσιμα αρκεί να δοθεί προσοχή στην συντήρηση τους αλλά και την χρήση τους καθώς είναι και αυτά βαριά αλλά σε αρκετές περιπτώσεις δεν μπορούν να πιάσουν τις δυνάμεις των μεγάλων διαστολέων ή τις δυνάμεις κοπής σε μεγάλους κόφτες.
Επειδή παράγουν διπλό έργο θα πρέπει να συντηρούνται τακτικότατα και να ελέγχονται για τυχόν φθορές ή διαρροές μηνιαίως. Διαθέτουν χειροκίνητο διακόπτη με τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά όπως πιο πάνω.
Τηλεσκοπικά έμβολα (Hydraulic Rams)
Τα έμβολα είναι ένα από τα βασικά εργαλεία του διασώστη καθώς εκτός της ανύψωσης διατελούν και το έργο της ώθησης που σε πολλές περιπτώσεις είναι σωτήριο. Στο τηλεσκοπικό κύλινδρο μπορούμε να βρούμε μονό έμβολο ή έμβολο διπλής ενέργειας που ελέγχονται από χειροκίνητο διακόπτη που έχει θέση αυτόματης διακοπής της λειτουργίας.
Για την σωστή εργασία των εμβόλων θα πρέπει να προσαρμόζονται πάντα, ειδικά όταν χρησιμοποιούνται στο μαρσπιέ των αυτοκινήτων (rocker panel) οι ειδικές γωνίες στήριξης (Sill support) στις οποίες μπορεί να τοποθετηθεί η μία άκρη του εμβόλου και να σταθεροποιηθεί έτσι ώστε όταν δοθεί η πίεση να μην γλιστρήσει από το σημείο βάσης και χαθεί πολύτιμος χρόνος.
Αντιστοίχως στην μέθοδο κοχύλι όταν χρειάζεται να ανασηκώσουμε την οροφή αναποδογυρισμένου οχήματος χρειαζόμαστε προαιρετικά βάση ή πλάκα στήριξης για να μην γίνει διάτρηση της οροφής και να αυξηθεί το πεδίο πίεσης. Όπως και να έχει, οι βάσεις και οι γωνίες στήριξης είναι απαραίτητο αξεσουάρ για τα τηλεσκοπικά έμβολα τα οποία δεν είναι γρύλοι όπως συνηθίζουν να λέγονται.
Στην περίπτωση που ο πυλώνας B του οχήματος είναι κατεστραμμένος μπορείτε να εφαρμόσετε μια γωνία στήριξης στο σημείο Β να την σταθεροποιήσετε με τον διαστολέα δαγκώνοντας της και μετά να προσαρμόσετε την μια άκρη του εμβόλου στην γωνία στήριξης και την άλλη στο πυλώνα Α. Προσοχή μην ξεχάσετε να σταθεροποιήσετε το όχημα με τάκους και να κάνετε τομή πάνω από το μαρσπιέ του πυλώνα Α και στο μέσο σημείο του.
- Για τα παραπάνω διασωστικά εργαλεία απαιτείται ο ανά τρίμηνο έλεγχος τους για την αποφυγή φθορών , διαρροών κλπ. Ανά εξάμηνο θα πρέπει να λιπαίνονται στα σημεία όπου υπάρχουν οι λεγόμενοι κεντρικοί πύροι αλλά και στις ασφάλειες τους καθώς είναι τα σημεία που μπορεί να παρουσιάσουν πιθανώς βλάβη στο μέλλον.
- Δεν ξεχνάμε βεβαίως ΠΟΤΕ κατά την διάρκεια της μη χρήσης τους να ταπώνουμε τους ταχυσυνδέσμους καθώς οποιαδήποτε σκόνη ή σκουπίδι εισέλθει εντός της υδραυλικής αντλίας θα καταστήσει το σύστημα της υδραυλικής διασωστικής σειράς μας ελαττωματικό. Κάθε εξάμηνο επίσης επιβάλλεται ο καθαρισμός των σωλήνων υψηλής πίεσης αλλά και των ταχυσυνδέσμων ιδιαιτέρως των παλιών τύπων.
- Θα πρέπει να τους εμβυθίσετε σε καθαρό πετρέλαιο και κατόπιν να τους καθαρίσετε με ένα ειδικό υγρό τύπου WD 40. Μην ξεχάσετε να βάλετε λίγο άσπρο γράσο σε όλες τις συνδέσεις και να περάσετε με το δάχτυλο σας το γράσο περιμετρικά στα ρουλεμάν που αποκαλύπτονται αν κατεβάσετε το δακτύλιο.
- Σε περίπτωση που οι σωλήνες υψηλής πίεσης έχουν μείνει πολύ καιρό αχρησιμοποίητες ή έχουν κρατήσει αρκετό λάδι μέσα υπάρχει περίπτωση να μην κουμπώνουν πάνω στο εργαλείο ή την αντλία. Για να τις τοποθετήσετε πιέσατε το έμβολο εντός του ταχυσυνδέσμου έως ότου βγει λίγο λάδι και μετά προσπαθήστε και πάλι, αν το πρόβλημα παραμένει επικοινωνήστε με τον υπεύθυνο τεχνικό της εταιρίας.
- Μην ξεχνάτε επίσης να ΜΗΝ κλείνετε εντελώς τις σιαγώνες στον διαστολέα και στον κόφτη καθώς απαιτείται μια μικρή απόσταση 2 – 5 εκατοστών μεταξύ τους.
Αερόσακοι Υψηλής πίεσης
Εδώ αναφερόμαστε σε ειδικά μαξιλάρια κατασκευασμένο από ανθεκτικό υλικό (Kevlar, Αραμιδικές ίνες, κλπ) τα οποία μπορούν να δεχθούν ατμοσφαιρικό αέρα μέσω ειδικής υποδοχής από φιάλη συμπιεσμένου αέρα μέσω μειωτήρα (pressure regulator) με σκοπό την ανύψωση τους από το αρχικό σημείο που έχουν τοποθετηθεί.
Η διαδικασία ανύψωσης και εφαρμογής τους θα αναλυθεί παρακάτω είναι γνωστό όμως ότι είναι εξαιρετικά χρήσιμα σε διασώσεις , σε σεισμούς, σε τροχαία και άλλα πολλά.
Η εφαρμογή τους προϋποθέτει εμπειρία και γνώση για την αποφυγή περαιτέρω ατυχημάτων. Μπορούν δε να τοποθετηθούν το ένα πάνω στο άλλο για μεγαλύτερη ανυψωτική ικανότητα ασφαλίζοντας τα με ειδικά κλιπ για την αποφυγή ολίσθησης κατά την εισαγωγή του αέρα.
Η χρήση τους δε περιορίζεται μόνο σε ανυψωτικές ικανότητες αλλά και σε περιπτώσεις συμπιέσεις μεταξύ δύο σταθερών σημείων όπως κάγκελα ή διάνοιξη ακόμα και πόρτας με την χρήση τους για την ομαλή εξαγωγή άκρων ή άλλων αντικειμένων.
O αερόσακος για να λειτουργήσει σωστά, χρειάζεται ένα μειωτήρα για να εξασφαλιστεί η σωστή μεταβολή ροής της πίεσης, μια φιάλη συμπιεσμένου αέρα 300 PSI / 6 ltr, ένα χειριστήριο με διακόπτη ασφαλείας ( θέση αυτόματης διακοπής) και φυσικά τις σωλήνες υψηλής πίεσης.
Τάκοι και μηχανικοί σταθεροποιητές (Chocks, Blocks & Stabilization kits)
Απαραίτητος σύντροφος για κάθε διασώστη είναι το σετ σταθεροποίησης το οποίο θα εφαρμόσει αμέσως μετά την εξασφάλιση σκηνής (εξασφάλιση μηδενικού κινδύνου για τους διασώστες) στο όχημα που έχει υποστεί σύγκρουση. Βασική αρχή είναι η σταθεροποίηση ενός οχήματος.
Έχουν καταγραφεί άπειρα ατυχήματα σε πυροσβέστες διασώστες λόγω μη εξασφάλισης σταθερότητας στο όχημα που επιχειρούσαν διάσωση, με αποτέλεσμα όχι μόνο το δικό τους τραυματισμό αλλά και των ήδη θυμάτων που αιμορραγούσαν.
Τα σετ σταθεροποίησης διακρίνονται σε πλαστικούς ή ξύλινους τάκους διαφόρων μεγεθών καθώς και σε σφήνες ξύλινες ή πλαστικές που χρειάζονται γα το σκοπό αυτό. Αρκετές εταιρίες έχουν κατασκευάσει διάφορα συστήματα σταθεροποίησης με σκοπό την διασφάλιση σταθερότητας του οχήματος και την αποφυγή ατυχήματος σε διασώστη με μεγάλη επιτυχία.
Κάποια από αυτά όπως τα αυτόματα αποτελούνται από ένα σετ πλαστικών πλακών το ένα πάνω στο άλλο , τα οποία μπορούν να γλιστράνε σε οριζόντια θέση έτσι ώστε όταν το τοποθετήσετε κάτω από το μαρσπιέ του οχήματος να εφάπτεται αμέσως & απόλυτα στο όχημα καθιστώντας το ασφαλές.
Βεβαίως ένα πρωτόγονος και άμεσος τρόπος για την σχεδόν ασφαλή σταθεροποίηση του οχήματος (σε περίπτωση που δεν έχει ανατραπεί) είναι το σκάσιμο των ελαστικών ή το ξεφούσκωμα τους. (προτείνεται μόνο όταν υπάρχει έλλειψη τάκων και σταθεροποιητών κατόπιν συνεννόησης με τον αξιωματικό της Τροχαίας)
Μην λησμονείτε τα μεταφερόμενα αντικείμενα που υπάρχουν εντός των οχημάτων και όταν αυτά ανατραπούν μπορεί να αναμιχθούν ή να δημιουργήσουν ιδιαίτερα επικίνδυνες περιπτώσεις.
Για αυτό το λόγο ΠΑΝΤΑ να είστε καχύποπτοι στο φορτίο των οχημάτων και στο χώρο του πορτ-μπαγκάζ καθώς δεν γνωρίζουμε την ώρα που θα κάνουμε σταθεροποίηση τι μπορεί να συμβεί (από διαρροή μέχρι και έκρηξη).
Ως γενικό κανόνα εφαρμόζουμε τα ρητό, «Ευχόμαστε το καλύτερο αλλά είμαστε πάντα προετοιμασμένοι για το χειρότερο!»
Λοστός απεγκλωβισμού (Halligan Tool)
Γνωστό σε όλες τις Αμερικανικές Υπηρεσίες πήρε το όνομα του από τον Hugh Halligan τον πρώτο Υπαρχηγό της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας της Ν. Υόρκης το 1948, ο οποίος εξέλιξε αυτό το εργαλείο θα λέγαμε, το οποίο παλαιότερα σε άλλη μορφή λεγόταν Kelly Tool.
Eίναι το νούμερο ένα εργαλείο που πρέπει να υπάρχει μέσα σε κάθε πυροσβεστικό όχημα για περίπτωση ανάγκης. Έχει πολλές χρήσεις και εφαρμογές πέραν των προφανών της καταστροφής. Μπορεί να κάνει «οδηγό» για την διάνοιξη της πόρτας σε τρακαρισμένο όχημα, μπορεί να ανοίξει καπώ ή άλλο σημείο με την μέθοδο της κονσέρβας , χρησιμοποιείται ως σφυρί ή κρουστικό εργαλείο, έχει επίσης την δυνατότητα για τους πολύ έμπειρους χρήστες να ανοίξει πόρτα οχήματος από μόνο του.
Συνιστάται η προσεκτική του χρήση καθώς διαθέτει κοφτερές γωνίες και ζυγίζει συνήθως πέντε με επτά κιλά.
Πριονωτό Εργαλείο θραύσης- κοπής & Ακίδα Θραύσης Κρυστάλλων
Τα τζάμια στα οχήματα που έχουν συγκρουστεί ως βασική αρχή πρέπει να αφαιρούνται για την διευκόλυνση απεγκλωβισμού των θυμάτων. Τζάμια τα οποία μετά το χτύπημα μετατρέπονται σε μικρά κομμάτια γυαλιού ονομάζονται (ESG) Tempered και χρησιμοποιείται η ακίδα θραύσης (Window punch).
Τέτοια τζάμια μπορούμε να βρούμε στα μπροστινά παρμπρίζ παλαιών αυτοκινήτων. Τα περιμετρικά τζάμια είναι επίσης κατασκευασμένα από το ίδιο υλικό καθώς και το πίσω τζάμι. Προσοχή κατά την θραύση τους να πάρετε μέτρα προστασίας για τους επιβάτες στο εσωτερικό του οχήματος καλύπτοντας τους με ειδικό νάιλον ή μουσαμά.
Η θραύση με την ακίδα γίνεται πάντα στις γωνίες των τζαμιών και όχι στο κέντρο τους.
Σε αυτό το τύπο τζαμιού τον οποίο θα τον βρείτε στα περισσότερα καινούργια οχήματα στο παρμπρίζ (μερικές φορές το τοποθετούν και στο πίσω τζάμι) κάνετε με την άκρη του εργαλείου ένα χτύπημα – άνοιγμα πάνω δεξιά ή αριστερά (όπου σας δίνει κίνηση στο χέρι) και μετέπειτα με την πριονωτή λεπίδα το κόβετε όλο περιμετρικά μέχρι να το αφαιρέσετε.
Θα προσέξετε ότι ο τύπος αυτός του τζαμιού είναι σαν ζελατίνα και δεν γίνεται κομμάτια παρά κόβεται σαν πλαστικό χοντρό χαρτόνι. Μην σας ξεγελά η ευκολία του όλου εγχειρήματος, στην πραγματικότητα είναι δύσκολο και εξαιρετικά κουραστικό όπως εξίσου και επικίνδυνο για την αναπνοή σας λόγω των αιωρουμένων σωματιδίων από ίνες αμιάντου που ίπτανται στον αέρα κατά την κοπή του. Για αυτό το λόγο συνιστώ να φοράτε μάσκα προστασίας της αναπνοής (FFP1).
Υδραυλικός γρύλλος (Λατέρνα)
Αν και μοιάζει πολύ με τον δικό μας γρύλο (όχι από το ανέκδοτο) αλλά από το αμάξι μας στην ουσία έχει διαφορά στην ανύψωση καθώς ενώ οι κοινοί γρύλοι ανυψώνουν μέχρι και 3 τόνους αυτού του τύπου οι διασωστικοί έχουν ανυψωτική ικανότητα μέχρι και 10 ή παραπάνω τόνους. Συνιστάται να υπάρχουν μαζί με την διασωστική σειρά.
Σετ προστασίας αερόσακων οδηγού – συνοδηγού
Πολλές εταιρίες έχουν βγάλει διαφορετικά συστήματα προστασίας, δεν θα μπω στην διαδικασία να τα αναλύσω καθώς είναι απλούστατα στην χρήση τους αλλά ΑΚΡΩΣ απαραίτητα για τους διασώστες, καθώς εξασφαλίζουν την αποφυγή τραυματισμού τους καθώς απεγκλωβίζουν από την πιθανή ενεργοποίηση του αερόσακου ακόμα και μετά από 10 λεπτά που έχει συμβεί το τροχαίο.
Συνιστώ ανεπιφύλακτα την εφαρμογή τους! Δείτε ένα σχετικό βίντεο ίσως το μόνο πραγματικό περιστατικό ατυχήματος που έχει καταγραφεί.
Καλό θα ήταν αν υπάρχει η οικονομική άνεση στην Υπηρεσία ή την ομάδα Διασωστών αν αγοραστεί ένα σετ ειδικών καλυμμάτων από ανθεκτικό υλικό όπως Kevlar, για να μπορεί να γίνει η εισαγωγή του διασώστη εντός του οχήματος χωρίς να κινδυνεύει από τραυματισμό λόγω των μετάλλων που προεξέχουν ή των θρυμματισμένων γυαλιών.
Μέθοδοι Απεγκλωβισμού (Περιληπτικά)
Η πιο γνωστή κα αποδεκτή μέθοδος είναι το πρωτόκολλο S.A.V.E.R. το οποίο χρησιμοποιείτε κατά κόρον ειδικά στην Ευρώπη. Η μέθοδος SAVER (Systematic Approach to Vehicle Entrapment Rescue) που Ελληνιστί σημαίνει «Συστηματική προσέγγιση στη διάσωση εγκλωβισμένων σε όχημα» περιλαμβάνει εφτά (7) σημαντικά βήματα, ως εξής:
1. Προσέγγιση – Αναγνώριση
2. Κίνδυνοι – Σταθεροποίηση
3. Δημιουργία πρόσβασης για παροχή πρώτων βοηθειών
4. Παροχή πρώτων βοηθειών (και ταυτόχρονα)
5. Δημιουργία ικανού χώρου
6. Απεγκλωβισμός
7. Αξιολόγηση – εκπαίδευση
Είναι πολύ βασικό, όλες οι μέθοδοι οι οποίες έχουν σχεδιαστεί να αποδίδουν βάσει πρωτοκόλλου ακολουθούμενου κατά γράμμα, να μην παρεκκλίνουν από τα βήματα τα οποία υπάρχουν. Η πειθαρχεία και η ψυχραιμία κατά την ενάσκηση των καθηκόντων μας ως διασώστες θα μας επιτρέψει να τηρήσουμε το πρωτόκολλο και να εφαρμόσουμε όλα τα παραπάνω βήματα χωρίς προβλήματα.
Οι τύποι εγκλωβισμού διακρίνονται σε τρία είδη:
Μηχανικός Εγκλωβισμός
Ο μηχανικός εγκλωβισμός, όπου το όχημα έχει πάθει τέτοια ζημιά που ο επιβάτης δεν μπορεί να εξέλθει αυτού, παρότι ο ίδιος δεν έχει εγκλωβιστεί φυσικά.
Παράδειγμα: ανατρεπόμενο όχημα στο οποίο ο οδηγός έχει τις αισθήσεις του αλλά δεν μπορεί από μόνος του να εξέλθει του οχήματος.
Φυσικός Εγκλωβισμός Ι
Ο φυσικός εγκλωβισμός τύπου I, όπου οι επιβάτες έχουν τραυματιστεί με τέτοιο τρόπο που για να γίνει παροχή ιατρικής βοήθειας και απομάκρυνσή τους χρειάζεται πρόσθετος ικανός χώρος .
Παράδειγμα: ο συνοδηγός έχει χτυπήσει το κεφάλι στο παρμπρίζ και τα πόδια του είναι μπλεγμένα ή μαγκωμένα κάτω από το ταμπλό του αυτοκινήτου.
Φυσικός Εγκλωβισμός ΙΙ
Ο φυσικός εγκλωβισμός τύπου II όπου ο τραυματίας είτε συμπιέζεται είτε έχει διατρηθεί από τα συντρίμμια του οχήματος. Σε αυτή την περίπτωση είναι πολύ δύσκολη η επέμβαση και συνιστάτε εξαιρετική προσοχή καθώς εκτός από την δυσκολία του απεγκλωβισμού υπάρχει και η πίεση του χρόνου καθώς ο τραυματίας αιμορραγεί.
Παράδειγμα : Μετά από μετωπική σύγκρουση οδηγός έχει διατρηθεί από μεταλλική κολώνα σήμανσης στο θώρακα και βρίσκεται εγκλωβισμένος μεταξύ της μάντρας που χτύπησε και των συντριμμιών του οχήματος.
Το πρωτόκολλο S.A.V.E.R. είναι πάρα πολύ διαδεδομένο στις Ευρωπαϊκές χώρες καθώς εκτός από την άψογη τακτική που εφαρμόζουν οι διασώστες υπάρχει και μια πολύ καλή συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων φορέων όπως η Αστυνομία – Τροχαία, η Οδική Βοήθεια αλλά και οι πλέον αρμόδιες υπηρεσίες όπως Πυροσβεστική και ΕΚΑΒ. Θα ήταν πολύ ωραίο να αναλύσουμε τα βήματα του S.A.V.E.R. ένα προς ένα, αλλά πιστεύω ότι τέτοιου είδους γνώση δεν μπορεί να δοθεί μέσω θεωρίας διαβάζοντας ένα άρθρο παρά μόνο με ταυτόχρονο συνδυασμό Θεωρίας & πρακτικής εξάσκησης μέσω σεμιναρίων και ασκήσεων.
Ο επαγγελματίας διασώστης γνωρίζει πολύ καλά τους κινδύνους που παραμονεύουν σε κάθε συμβάν που θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει, για αυτό το λόγο θα ήθελα να επισημάνω την προσοχή στους διασώστες στα παρακάτω, τα οποία καλό θα ήταν να τα απομνημονεύσουν και να τα κάνουν πράξη κάθε φορά που μεταβαίνουν σε τροχαίο ή άλλου είδους συμβάν.
1. Κατά την είσοδο στο υπηρεσιακό όχημα έλεγχος των Μ.Α.Π. και εφαρμογή τους.
- Πολλοί συνάδελφοι εργάζονται σε τροχαία ατυχήματα χωρίς να έχουν κατεβάσει τα μανίκια με κίνδυνο να κοπούν.
- Αντί των γαντιών διάσωσης – πυρόσβεσης φορούν ιατρικά γάντια με κίνδυνο όχι μόνο να κοπούν αλλά και να μολυνθούν.
- Εργάζονται εντός του οχήματος που υπάρχει εγκλωβισμένος χωρίς γυαλιά και μάσκα προστασίας με κίνδυνο κατά την εκπνοή του τραυματία να δημιουργηθεί βήχας με αίμα και σάλια με αποτέλεσμα αυτά να καταλήξουν στους γυμνούς οφθαλμούς του διασώστη ή στην αναπνευστική του οδό.
- Πλήρης εφαρμογή της στολής μας με κράνος (γυαλιά κατεβασμένα) σε υποψία τραύματος σοβαρού εφαρμογή μάσκας, φοράμε γάντια ιατρικά τύπου Latex και από πάνω τα γάντια της υπηρεσίας μας (αν θέλουμε κάποια στιγμή να τα βγάλουμε), μπότες με ανεβασμένο το φερμουάρ και τα κορδόνια δεμένα και φυσικά αντανακλαστικό γιλέκο πάνω από το σακάκι μας! (Ειδικά στις Εθνικές οδούς και σε επικίνδυνους δρόμους αργά τη νύχτα)
2. Σκηνή Ασφαλείας
- Πριν εισέλθουμε στο χώρο του ατυχήματος ελέγχουμε αν ο χώρος είναι ασφαλής από διερχόμενα οχήματα, περίεργους, από λάδια ή καύσιμα στο οδόστρωμα ή πλησίον του οχήματος και φυσικά ελέγχουμε και ασφαλίζουμε την περίπτωση ανάφλεξης ή δημιουργίας πυρκαγιάς.
- Κώνοι σήμανσης πρέπει να τοποθετηθούν κατά τέτοιο τρόπο εξασφαλίζοντας πέντε (5) μέτρα ακτίνα εργασίας για τους διασώστες και δέκα (10) μέτρα ακτίνα για τις υπόλοιπες εμπλεκόμενες υπηρεσίες.
- ΔΕΝ ξεχνάμε να τοποθετήσουμε περιμετρικά στα εκατό (100) μέτρα ταινία απαγόρευσης πρόσβασης σε πολίτες και ΜΜΕ.
- Υπηρεσιακά οχήματα που καταφθάνουν στην σκηνή του ατυχήματος θα πρέπει να τοποθετούνται με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να ΜΗΝ εμποδίζουν την άφιξη νέων οχημάτων αλλά και την αποχώρηση τους (ιδιαιτέρως των ασθενοφόρων του ΕΚΑΒ) και φυσικά να αφήνουμε μια λωρίδα διέλευσης των ΙΧ αν αυτό είναι εφικτό σε συνεργασία με την τροχαία.
3. Σταθεροποίηση Οχήματος που έχει συγκρουσθεί
- Έχει παρατηρηθεί πολλές φορές ότι οι πυροσβέστες – διασώστες δεν «τακάρουν» τα οχήματα με αποτέλεσμα αυτά κάποιες φορές να ολισθαίνουν με κίνδυνο όχι μόνο για τους εγκλωβισμένους αλλά και για τους ίδιους τους πυροσβέστες.
- Μετά τις ενέργειες για την σκηνή ασφαλείας και πριν την αφαίρεση του αρνητικού πόλου της μπαταρίας, βασικό μας μέλημα είναι η ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ακόμα και εάν το όχημα φαινομενικά είναι σταθερό.
- Κατά την κοπή ή διάνοιξη θυρών λαμβάνετε υπόψη σας βάση των νόμων της φυσικής τις ανοχές και τις στρεβλώσεις που υπόκειται το όχημα αν δεν έχουν τοποθετηθεί οι ειδικοί τάκοι και σφήνες στο όχημα!
4. Εγρήγορση Υπευθύνου Ασφαλείας
- Όσο και να μας φαίνεται περίεργο, σπανίως κάποιος συνάδελφος προσέχει τους υπόλοιπους καθώς όλοι πιστεύουν ότι είναι ικανοί να εργαστούν στο όχημα ταυτόχρονα ξεχνώντας ένα από τους βασικότερους κανόνες , αυτόν της Αυτοπροστασίας!
- Ο υπεύθυνος ασφαλείας μπορεί να δει πράγματα πριν αυτά καν συμβούν σταματώντας τους διασώστες που εργάζονται και κάνοντας τους υποδείξεις. Σε ένα τροχαίο ατύχημα μπορεί και πρέπει να προσέξει, την εδική πινακίδα αν υπάρχει στο πίσω μέρος του οχήματος που λέει «παιδί στο αμάξι» ή να παρατηρήσει ένα μπιμπερό , ή μια πιπίλα που θα τον οδηγήσουν στο συμπέρασμα ότι υπήρχε και παιδί στο όχημα ανεξάρτητα εάν δεν το βλέπουν εκείνη την στιγμή….
- Σε πολλά τροχαία ασχολούμαστε όλοι με τα παραπάνω βήματα αγνοώντας τι κρύβει ένα πορτμπαγκάζ το οποίο παραμένει κλειστό αν δεν έχει χτυπηθεί . Καλώς ή κακώς δεν ζούμε σε μια Αγγελικά πλασμένη κοινωνία και αυτό σημαίνει ότι ο οδηγός που τράκαρε μπορεί και να μετέφερε εκρηκτικά, μολότοφ ή ακόμα και οπλισμό στο πίσω μέρος του οχήματος. Αν δεν είμαστε ικανοί να το αναγνωρίσουμε ή να το υποπτευτούμε μπορεί να αποβεί εις βάρος μας, σε ορισμένες περιπτώσεις ανάφλεξης ή ανάμιξης χημικών λόγω ανατροπής του οχήματος.
- Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι η σημασία του υπευθύνου ασφαλείας είναι ζωτικής σημασίας καθώς κατά την κοπή θυρών ή την διαστολή των μετάλλων, πρέπει να παρατηρεί τις στρεβλώσεις αυτών, καθώς κάποιες φορές μπορεί ενώ ο διασώστης βλέπει την πόρτα να ανοίγει προς τα έξω κάποια κομμάτια μετάλλου της πόρτας στρεβλώνουν λόγω παλαιότητας, προς την μεριά του εγκλωβισμένου με αποτέλεσμα να μπορεί να διατρηθεί εκ νέου και το θύμα να καταλήξει.
5. Δημιουργία Ικανού χώρου εργασίας
- Βασική προϋπόθεση για την δημιουργία ικανού χώρου εργασίας, είναι η αντίληψη περισσότερο του διασώστη παρά η ικανότητα των εργαλείων που διαθέτει.
- Πριν γίνουν οι ενέργειες θα πρέπει να ελέγξει αν οι πόρτες ανοίγουν φυσιολογικά χωρίς την εφαρμογή υδραυλικών εργαλείων, αν μπορεί το κάθισμα να μετακινηθεί εμπρός ή πίσω αφήνοντας ζωτικό χώρο.
- Να ελέγξει αν μπορεί να ανοίξει η ηλιοροφή ή το τιμόνι αν μπορεί να μετακινηθεί εμπρός και πάνω και άλλα πολλά.
- Σημαντικό κατά τον έλεγχο αυτό είναι να παρατηρήσει όλα τα πιθανά σημεία που θα εφαρμοστούν υδραυλικά εργαλεία για την αποφυγή τομής που ενδεχομένως θα γίνει, πάνω σε φιαλίδια συμπιεσμένα για την χρήση πλευρικών αερόσακων και κουρτινών , πυροτεχνικών προεντατήρων κλπ.
Εν κατακλείδι ο πυροσβέστης ή διασώστης που θα αντιμετωπίσει ένα τροχαίο ατύχημα και θα χρειαστεί να εργαστεί με υδραυλικά εργαλεία, θα πρέπει εκτός της πολύ καλής τεχνογνωσίας των εργαλείων του να έχει εκπαιδευτεί & στο πρωτόκολλο S.A.V.E.R αλλά και σε τεχνικές απεγκλωβισμού μέσω σεμιναρίων, ασκήσεων και πρακτικών εφαρμογών προτού επέμβει σε πραγματικά συμβάντα.
Όπως και στην πυρόσβεση έτσι και στην διάσωση αν δεν γνωρίζουμε τις δυνατότητες των εργαλείων μας είναι αναπόφευκτο να αντιμετωπίσουμε δύσκολες καταστάσεις στις οποίες ως επαγγελματίες σήμερα, αύριο ή στο άμεσο μέλλον θα κριθούμε για τα έργο μας.
Πηγές Βιβλιογραφία:
- Weber Rescue Systems (www.weber.de)
- Genesis Rescue Systems (www.genesisrescue.com)
- Loucas Rescue Systems (www.lukas.de)
- Fire Rescue News (www.fire.gr)
- Holmatro Rescue Systems (www.holmatro.com)
- Πυροσβεστική Επιθεώρηση
- Rescue Days Extrication Seminars
- American Rescue Technology Extrication Program
- Howell Rescue Systems (http://www.howellrescue.com)
