Μια από τις πιο συνηθισμένες εργασίες που εκτελούν οι χρήστες των αναπνευστικών συσκευών ανοιχτού κυκλώματος εν συντομία Α.Σ.Α.Κ. είναι το άδειασμα των φιαλών ατμοσφαιρικού αέρα. Και μια από τις πιο συνηθισμένες ερωτήσεις που δέχομαι όταν συζητάμε τεχνικά θέματα από πολλούς φίλους, είναι, πώς θα αδειάσουμε τις φιάλες μας γρήγορα και χωρίς να μας πιάνει πονοκέφαλος από τον θόρυβο.
Ανανέωση του αναπνεύσιμου αέρα της φιάλης
Οι φιάλες ατμοσφαιρικού αέρα πρέπει να πληρώνονται με αναπνεύσιμο αέρα κατάλληλης ποιότητας. Στην Πυροσβεστική Υπηρεσία, η Εγκύκλιος Διαταγή υπ’ αριθμ. 1171 προβλέπει την ανανέωση του αέρα των φιαλών κάθε τέσσερις (4) μήνες.
Το ευρωπαϊκό πρότυπο EN 12021:2014 καθορίζει τις απαιτήσεις ποιότητας του συμπιεσμένου αέρα που χρησιμοποιείται σε αναπνευστικές συσκευές, δεν ορίζει όμως ένα γενικό χρονικό διάστημα αντικατάστασης του αέρα που βρίσκεται αποθηκευμένος μέσα στη φιάλη.
Τι γίνεται αν ο αέρας μυρίζει άσχημα;
Σε περίπτωση που ο εισπνεόμενος αέρας παρουσιάζει ασυνήθιστη οσμή ή δημιουργεί δυσφορία στον χρήστη, η φιάλη πρέπει να τίθεται εκτός χρήσης μέχρι να διερευνηθεί η αιτία. Δεν αρκεί μόνο η αντικατάσταση του αέρα, καθώς πρέπει να ελεγχθούν η πηγή πλήρωσης, ο αεροσυμπιεστής και ο εξοπλισμός της Α.Σ.Α.Κ.
Μερικές φορές η δυσοσμία δεν προέρχεται μόνο από την φιάλη αλλά και από την προσωπίδα ολόκληρου προσώπου που δεν έχει εκτενώς καθαριστεί και απολυμανθεί σύμφωνα με τις οδηγίες του εκάστοτε κατασκευαστή.
Τα κατάλοιπα και οι ουσίες εντός της μάσκας μετά από καιρό εφόσον δεν έχει καθαριστεί & απολυμανθεί τείνουν να μυρίζουν άσχημα προκαλώντας δυσφορία στην χρήση της Α.Σ.Α.Κ.
Από το προσωπικό αρχείο του αρθρογράφου
Άδειασμα και εκτόνωση της φιάλης
Ο χρόνος που μια φιάλη έξι λίτρων χρειάζεται να αδειάσει, υπολογίζεται σε συνθήκες κανονικού περιβάλλοντος περίπου στα 30± λεπτά εφόσον αυτή έχει συνδεθεί με τον αεροπνεύμονα της Α.Σ.Α.Κ. και ο αέρας εκτονώνεται φυσιολογικά.
Ο συγκεκριμένος χρόνος είναι ενδεικτικός και εξαρτάται από τη διάταξη, την αρχική πίεση, τη βαλβίδα και την παροχή εκτόνωσης. Δεν πρέπει να συγκρίνεται άμεσα με τον χρόνο εκτόνωσης μέσω ειδικού σιγαστήρα που αναφέρεται παρακάτω, καθώς πρόκειται για διαφορετική φιάλη, διαφορετική αρχική πίεση και διαφορετική διαδρομή και παροχή εκτόνωσης.
Σε πολλές περιπτώσεις ο χρήστης θέλοντας να επισπεύσει χρονικά την διαδικασία εκτόνωσης, αφαιρεί την φιάλη από την πλάτη της αναπνευστικής συσκευής και αδειάζει τον πεπιεσμένο αέρα στο περιβάλλοντα χώρο απευθείας ανοίγοντας το κλείστρο τέρμα.
Θόρυβος, ψύξη και εισροή υγρασίας
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα αφενός μεν τον υπερβολικό θόρυβο από την ταχεία εκτόνωση του συμπιεσμένου ατμοσφαιρικού αέρα και αφετέρου σημαντική πτώση της θερμοκρασίας της βαλβίδας και των εξαρτημάτων εκτόνωσης, όπου μπορεί να εμφανιστεί και πάγος.
Ο κίνδυνος εισόδου ατμοσφαιρικού αέρα και υγρασίας στο εσωτερικό της φιάλης εμφανίζεται κυρίως όταν η πίεση πέσει κοντά στην ατμοσφαιρική και το κλείστρο παραμείνει ανοικτό. Όσο υπάρχει θετική πίεση μέσα στη φιάλη και ο αέρας εξέρχεται, η ταχεία εκτόνωση από μόνη της δεν προκαλεί εισροή ατμοσφαιρικού αέρα προς το εσωτερικό της.
Το πάγωμα του κλείστρου είναι φυσιολογικό κατά την διαδικασία εκτόνωσης του πεπιεσμένου αέρα όπως και η αύξηση της θερμοκρασίας στην φιάλη όταν την γεμίζουμε σε αεροσυμπιεστή.
Νοείται ότι, όταν η εκκένωση γίνεται για ανανέωση του αναπνεύσιμου αέρα και όχι για τεχνικό έλεγχο ή συντήρηση, η φιάλη δεν πρέπει να παραμένει τελείως αποσυμπιεσμένη αλλά να διατηρεί θετική υπολειπόμενη πίεση σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή ή της αρμόδιας υπηρεσίας.
Η παραπάνω οδηγία αφορά τη συνήθη ανανέωση του αναπνεύσιμου αέρα. Όταν απαιτείται πλήρης αποσυμπίεση για περιοδικό έλεγχο, επισκευή, συντήρηση ή αφαίρεση της βαλβίδας, αυτή πραγματοποιείται σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία και από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό.
Χρήση σιγαστήρα κατά την εκτόνωση
Για την αποφυγή του υπερβολικού θορύβου και για πιο ελεγχόμενη εκτόνωση της φιάλης, συνίσταται ο χρήστης να χρησιμοποιεί κατάλληλο εξάρτημα εκτόνωσης όπως τον ειδικό σιγαστήρα, ο οποίος βοηθά στην ομαλή εκτόνωση του πεπιεσμένου αέρα μειώνοντας σημαντικά τον παραγόμενο θόρυβο.
Το φαινόμενο του πάγου στο σώμα του σιγαστήρα υφίσταται αλλά αυτό δεν επηρεάζει τα εξαρτήματα εφόσον η διαδικασία γίνεται ορθά.
Ο τρόπος ανοίγματος του κλείστρου πρέπει να ακολουθεί τις οδηγίες λειτουργίας του συγκεκριμένου σιγαστήρα, της βαλβίδας και του κατασκευαστή της φιάλης. Η οδηγία «κλείστρο τελείως ανοιχτό» δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως γενικός κανόνας για κάθε τύπο βαλβίδας ή εξαρτήματος εκτόνωσης.
Από το προσωπικό αρχείο του αρθρογράφου
Σε συγκεκριμένη διάταξη με φιάλη ανθρακονημάτων 6,8 λίτρων στα 300 bar, η εκτόνωση με χρήση σιγαστήρα έχει καταγραφεί ενδεικτικά περίπου στα 16 λεπτά. Ο χρόνος αφορά τη συγκεκριμένη διάταξη και δεν αποτελεί συγκριτική μέτρηση με τον προηγούμενο χρόνο εκτόνωσης μέσω της Α.Σ.Α.Κ.
Σιγαστήρες κυκλοφορούν στο εμπόριο διαφόρων κατασκευαστών. Ενδεικτικά, στον επίσημο κατάλογο της Dräger περιλαμβάνεται εξάρτημα Silencer με κωδικό 6526316 για συγκεκριμένες εφαρμογές πεπιεσμένου αέρα.
Ασφάλεια κατά την εκτόνωση
Κατά την εκτόνωση η φιάλη πρέπει να είναι σταθερά ασφαλισμένη έναντι μετακίνησης ή πτώσης και η εκροή του αέρα να κατευθύνεται σε ασφαλή χώρο, μακριά από πρόσωπα και αντικείμενα.
Το κλείστρο ανοίγεται σταδιακά και ελεγχόμενα, σύμφωνα πάντα με τις οδηγίες του κατασκευαστή της βαλβίδας και του χρησιμοποιούμενου εξαρτήματος εκτόνωσης.
Στις σύνθετες φιάλες, όπως οι φιάλες ανθρακονημάτων, πρέπει επίσης να ελέγχονται οι οδηγίες του κατασκευαστή για τυχόν περιορισμούς ή μέγιστο επιτρεπόμενο ρυθμό εκτόνωσης.
Προστασία από τον θόρυβο
Εκτός από την ενόχληση που προκαλεί, η ταχεία εκτόνωση πεπιεσμένου αέρα μπορεί να δημιουργήσει σημαντικό επίπεδο θορύβου. Προτεραιότητα έχει ο περιορισμός του θορύβου στην πηγή, για παράδειγμα με τη χρήση κατάλληλου σιγαστήρα.
Όταν αυτό δεν είναι εφικτό και η έκθεση στον θόρυβο το απαιτεί, χρησιμοποιούνται κατάλληλα μέσα προστασίας της ακοής σύμφωνα με την εκτίμηση κινδύνου και τις απαιτήσεις προστασίας από τον επαγγελματικό θόρυβο.
Κλείνοντας να επισημάνω την χρήση μετά το άδειασμα και μετά το γέμισμα ΠΑΝΤΑ της βιδωτής ανοξείδωτης τάπας στο σπείρωμα του κλείστρου.
Τελευταία τεχνική αναθεώρηση: Αύγουστος 2026.
Βιβλιογραφία – Πηγές
-
Εγκύκλιος Διαταγή υπ’ αριθμ. 117,
Διεύθυνση Τεχνικής Υποστήριξης και Υποδομών του Αρχηγείου Πυροσβεστικού Σώματος.
Προβολή εγγράφου. -
EN 12021:2014 –
Respiratory equipment – Compressed gases for breathing apparatus. -
EN 137:2006 –
Respiratory protective devices – Self-contained open-circuit compressed air breathing apparatus with full face mask – Requirements, testing, marking. -
EN ISO 11623:2023 –
Gas cylinders – Composite cylinders and tubes – Periodic inspection and testing. -
ΕΛΟΤ EN ISO 18119:2018 –
Φιάλες αερίου – Χαλύβδινες φιάλες αερίου άνευ ραφής και φιάλες από κράμα αλουμινίου άνευ ραφής και σωλήνες – Περιοδικός έλεγχος και δοκιμές,
με ΕΛΟΤ EN ISO 18119/A1:2021 και
ΕΛΟΤ EN ISO 18119/A2:2024. -
Π.Δ. 149/2006, ΦΕΚ 159/Α/28.07.2006 –
Ελάχιστες προδιαγραφές υγείας και ασφάλειας όσον αφορά την έκθεση των εργαζομένων σε κινδύνους προερχόμενους από φυσικούς παράγοντες (θόρυβος). -
Dräger –
Global Safety Product Catalogue / Component & System Solutions, Silencer, κωδικός 6526316.
