Ζούμε σε μια εποχή ασύλληπτης επιτάχυνσης. Νέες τεχνολογίες, αλλαγές στους κανονισμούς, υβριδικά μοντέλα εργασίας, νέοι κίνδυνοι στο εργασιακό περιβάλλον, μέσα προστασίας με τηλεματική και στο επίκεντρο όλων αυτών ο άνθρωπος, ο εργαζόμενος που καλείται να προσαρμοστεί, να μάθει, να αλλάξει συμπεριφορά.
Η εκπαίδευση ενηλίκων σήμερα πρέπει να απαντήσει σε ένα κεντρικό ερώτημα… εκπαιδεύουμε για να εκπαιδεύσουμε, ή εκπαιδεύουμε για να αλλάξουμε ζωές;
Τα τελευταία 20 χρόνια εκπαιδεύω ενήλικες σε θέματα ασφάλειας, τεχνικής διάσωσης, πυρασφάλειας, μέσων ατομικής προστασίας, εισόδου σε περιορισμένο χώρο, HazMat και άλλα.
Μέσα από πλέον εκατοντάδες εκπαιδεύσεις έχω αντιληφθεί ότι κάθε εκπαίδευση πρέπει να είναι μοναδική.
Σίγουρα αυτό έχει μεγάλο κόστος, καθώς θα πρέπει να σχεδιαστούν όλα εξ αρχής με γνώμονα τον πελάτη, το είδος εργασίας του, τις συνθήκες στο πεδίο και άλλα πολλά.
Ο λόγος που όλη αυτή η διαδικασία έχει προστιθέμενη αξία στον τομέα της εκπαίδευσης και της τεχνικής ασφάλειας, είναι και η ουσία της αποστολής μας ως εκπαιδευτές.
Δεν νοείται ένας εκπαιδευτής να μην έχει εμπειρία πεδίου για αυτό που διδάσκει, ή αντίστοιχα να έχει μόνο πρακτική εμπειρία χωρίς τις βασικές γνώσεις νομοθεσίας και επιστημών για να τεκμηριώσει τα λεγόμενά του.
Ο Malcolm Knowles, που καθιέρωσε την ανδραγωγική στη σύγχρονη μορφή της, έδωσε βάρος σε τρία πράγματα: την εμπειρία που κουβαλά ήδη ο ενήλικος εκπαιδευόμενος, την ανάγκη του να αυτοκατευθύνεται και τη σύνδεση της μάθησης με πραγματικό πρόβλημα. Οι ενήλικες δεν ξεκινούν από το μηδέν.
Η εκπαίδευσή τους πρέπει να ξεκινά από εκεί και όχι από τον κατάλογο ύλης του εκπαιδευτή.
Στη σύγχρονη πραγματικότητα, η απόσταση μεταξύ του «τι διδάσκεται» και «τι χρειάζεται πραγματικά ο εργαζόμενος» μεγαλώνει με επικίνδυνο ρυθμό. Ένας τεχνικός στον κλάδο των κατασκευών, ένας νοσηλευτής σε ΜΕΘ, ένας εργαζόμενος σε χημικές βιομηχανίες, ο καθένας φέρει διαφορετικούς κινδύνους, διαφορετική ψυχολογία, διαφορετικές γνωστικές ανάγκες.
Ποιος ο λόγος να τους εκπαιδεύσουμε με το ίδιο υλικό, στον ίδιο ρυθμό, με την ίδια γλώσσα; Αυτό δεν είναι εκπαίδευση, είναι τυπική συμμόρφωση. Και αυτό ακριβώς είναι που σκοτώνει.
Οι πέντε μεγάλες αδυναμίες του σημερινού συστήματος
- Η ψευδαίσθηση της ομοιομορφίας.
Πολλές εταιρείες εξακολουθούν να εφαρμόζουν «γενικά» προγράμματα κατάρτισης Υ&Α, το ίδιο σεμινάριο για αποθηκάριους και για χειριστές μηχανημάτων υψηλής επικινδυνότητας.
Αυτό όχι μόνο είναι αναποτελεσματικό αλλά ενδεχομένως επικίνδυνο, γιατί δημιουργεί ψεύτικη αίσθηση κατάρτισης. - Αποσύνδεση από το εργασιακό πλαίσιο.
Η θεωρία χωρίς σύνδεση με την πραγματική εργασία δύσκολα μετατρέπεται σε εφαρμογή. Αυτό που στηρίζεται από την έρευνα δεν είναι κάποιο μαγικό ποσοστό, αλλά ότι η ενεργή συμμετοχή, η πρακτική και τα ρεαλιστικά σενάρια ενισχύουν τη μεταφορά της μάθησης στο πεδίο.Παρένθεση για τους συναδέλφους: η γνωστή «πυραμίδα μάθησης» με τα ποσοστά 10% και 75% δεν έχει πρωτογενή τεκμηρίωση. Ας σταματήσουμε να τη βάζουμε σε διαφάνειες.
- Αγνόηση της ψυχολογίας κινδύνου.
Σπάνια τα ατυχήματα συμβαίνουν επειδή οι εργαζόμενοι αγνοούν τους κανόνες. Συνηθέστερα, η γνώση υπάρχει αλλά χάνει από την υπεραισιοδοξία, την εξοικείωση με τον κίνδυνο, την πίεση χρόνου, την κόπωση και τις οργανωτικές πιέσεις.
Η εκπαίδευση που δεν αγγίζει τη συμπεριφορά είναι ανεπαρκής. - Ελλιπής αξιολόγηση μαθησιακών αναγκών.
Σπάνια γίνεται συστηματική ανάλυση του ποιος χρειάζεται τι. Το αποτέλεσμα είναι οι εργαζόμενοι να κάθονται σε σεμινάρια με ύλη που ήδη γνωρίζουν, ενώ κρίσιμα κενά παραμένουν ανεκπαίδευτα. - Εκπαιδευτές χωρίς γνώση του πεδίου.
Η τεχνική γνώση και η ικανότητα διδασκαλίας ενηλίκων είναι δύο πολύ διαφορετικά πράγματα.
Ένας άριστος μηχανικός μπορεί να είναι καταστροφικός εκπαιδευτής αν δεν κατανοεί πώς λειτουργεί η μάθηση σε ενήλικες εμπειρογνώμονες.
Ο εκπαιδευτής δεν μπορεί να μένει πίσω
Αντίστοιχα με όσα σεμινάρια και εκπαιδεύσεις έχω δημιουργήσει, σε άλλα τόσα έχω συμμετάσχει ως εκπαιδευόμενος, γνωρίζοντας καλούς και κακούς εκπαιδευτές. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, όταν λέω κακούς εκπαιδευτές εννοώ στο αντικείμενό τους, όχι ως ανθρώπους.
Είναι λυπηρό να βλέπεις έναν εκπαιδευτή να έχει μείνει 20 χρόνια πίσω τόσο στις παρουσιάσεις του όσο και στην τεχνογνωσία του, πεπεισμένος ότι αυτό είναι το σωστό και ότι κάποια πράγματα δεν αλλάζουν.
Δυστυχώς τα πάντα αλλάζουν, από τις νομοθεσίες μέχρι τον εξοπλισμό και από την αντίληψη μέχρι την ενσυναίσθηση ενός εκπαιδευτή.
Ο καιρός που πετάγαμε μια παρουσίαση PowerPoint και διαβάζαμε τις παραγράφους μία προς μία στον εκπαιδευόμενο έχει παρέλθει προ πολλού.
Ζούμε στην εποχή που η εικόνα έχει δύναμη και το βίντεο ακόμα περισσότερο. Αν απλώς παπαγαλίζουμε μια παρουσίαση από τη διαφάνεια, ευλόγως ο εκπαιδευόμενος θα αναρωτηθεί γιατί χρειάζομαι τον εκπαιδευτή, τα διαβάζω και μόνος μου.
Ο εκπαιδευτής του σήμερα πρέπει να ασχοληθεί πραγματικά με το αντικείμενο του πελάτη του, να προσαρμόσει την εκπαίδευση στις δικές τους ανάγκες και αν χρειαστεί να αλλάξει ολόκληρη την παρουσίαση όσο και αν κοστίζει αυτό.
Αντιλαμβάνομαι τον κόπο και την κούραση, αλλά μέσα από πολλά ξενύχτια θα εξομολογηθώ ότι ποτέ δεν θα άφηνα μια κακή παρουσίαση να με συνοδέψει σε μια εκπαίδευση.
Εκπαίδευση προσαρμοσμένη στις πραγματικές ανάγκες
Η εξατομίκευση στην εκπαίδευση Υ&Α δεν σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος λαμβάνει διαφορετικό σεμινάριο.
Σημαίνει ότι η εκπαίδευση σχεδιάζεται από «μέσα προς τα έξω», ξεκινώντας από τις συγκεκριμένες συνθήκες εργασίας, τους πραγματικούς κινδύνους, τα χαρακτηριστικά της ομάδας και τα υφιστάμενα κενά γνώσης.
Αυτό σημαίνει, πρώτα απ’ όλα, ανάλυση αναγκών (Training Needs Analysis) ως αφετηρία και όχι ως παράρτημα.
Ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν στον συγκεκριμένο χώρο; Ποια περιστατικά έχουν καταγραφεί; Ποια η εμπειρία και το επίπεδο γνώσης των εκπαιδευομένων; Τι έχει αλλάξει νομοθετικά ή τεχνολογικά; Έχουν προμηθευτεί νέο εξοπλισμό που δεν νιώθουν ασφάλεια ή δεν γνωρίζουν τη χρήση του;
Από τη θεωρία στην πράξη
Πώς ξέρουμε ότι η εκπαίδευση πέτυχε;
Η αξιολόγηση δεν τελειώνει στο παρουσιολόγιο, στο πιστοποιητικό ή στο αν ο εκπαιδευόμενος δήλωσε ότι «του άρεσε» το σεμινάριο. Στο μοντέλο Kirkpatrick, τα επίπεδα Behavior και Results μας αναγκάζουν να κοιτάξουμε εκεί που πραγματικά έχει σημασία: αν ο εργαζόμενος εφάρμοσε όσα έμαθε όταν επέστρεψε στην εργασία του και αν αυτή η αλλαγή έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Για μένα, η ουσιαστική ερώτηση είναι τι άλλαξε στο πεδίο εβδομάδες ή μήνες μετά. Μειώθηκαν οι λανθασμένες πρακτικές; Βελτιώθηκε η χρήση του εξοπλισμού; Αυξήθηκε η ετοιμότητα; Άλλαξε η συμπεριφορά απέναντι στον κίνδυνο; Αν η απάντηση είναι «τίποτα», τότε δεν αρκεί ότι όλοι υπέγραψαν το παρουσιολόγιο.
Έπειτα, η μέθοδος διδασκαλίας. Σε έναν κλάδο με υψηλή σωματική έκθεση σε κινδύνους όπως ναυπηγεία, ορυχεία και διυλιστήρια, η προσομοίωση και η ανάλυση πραγματικών ατυχημάτων μεταφέρουν τον εκπαιδευόμενο εκεί που καμία διαφάνεια δεν φτάνει. Σε περιβάλλοντα εταιρειών με υπαλλήλους γραφείου που αντιμετωπίζουν ψυχοκοινωνικούς κινδύνους όπως η επαγγελματική εξουθένωση (burnout) και το εργασιακό στρες, η αφήγηση, οι μελέτες περίπτωσης και η ομαδική συζήτηση είναι πολύ πιο αποτελεσματικά εργαλεία.
Η γλώσσα, ο ρυθμός, το διδακτικό υλικό, οι ασκήσεις, όλα αυτά πρέπει να «μιλούν» στον εκπαιδευόμενο. Ένας εργαζόμενος 50 ετών με 25 χρόνια εμπειρία δεν χρειάζεται να ακούει μηχανικά από την αρχή βασικές έννοιες που ήδη γνωρίζει και εφαρμόζει. Χρειάζεται όμως στοχευμένη επανάληψη όπου υπάρχουν κενά, αλλαγές στη νομοθεσία, νέος εξοπλισμός ή νέοι κίνδυνοι και, κυρίως, να κατανοήσει γιατί η συμπεριφορά του, παρά την εμπειρία του, μπορεί να αποτελεί παράγοντα κινδύνου.
Σίγουρα όλες αυτές οι ανάγκες μεταφράζονται και σε υψηλότερο κόστος εκπαίδευσης. Όμως θα επιμείνω για τις εταιρείες και τους οργανισμούς που «αγοράζουν» εκπαιδεύσεις σε μια φράση του Benjamin Graham, την οποία ο Warren Buffett έχει επαναλάβει χαρακτηριστικά: «Price is what you pay; value is what you get.» Δηλαδή, η τιμή είναι αυτό που πληρώνεις, ενώ η αξία είναι αυτό που παίρνεις.
Εκπαίδευση που οδηγεί σε αλλαγή
Το μέλλον της εκπαίδευσης ενηλίκων δεν χτίζεται σε αίθουσες με διαφάνειες. Χτίζεται σε εργασιακά περιβάλλοντα στο πεδίο, μέσα από εμπειρίες που αγγίζουν, μέσα από διαλόγους που σκέφτονται, μέσα από δεσμεύσεις που τηρούνται.
Αν επιδιώκουμε μηδενικά ατυχήματα, πρέπει να εκπαιδεύουμε ανθρώπους, όχι να πληρούμε κωδικούς.
Αντί επιλόγου θα επιθυμούσα να δώσω μια συμβουλή…
Και κάτι που δεν είναι απλώς θέμα εκπαιδευτικής φιλοσοφίας: το άρθρο 538 του Π.Δ. 62/2025 απαιτεί από τον εργοδότη να εξασφαλίζει κατάλληλη και επαρκή εκπαίδευση για την ασφάλεια και την υγεία. Η εκπαίδευση πρέπει να προσαρμόζεται στην εξέλιξη και στην εμφάνιση νέων κινδύνων και, όταν χρειάζεται, να επαναλαμβάνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Άρα το refresher training και η προσαρμογή της ύλης στις πραγματικές αλλαγές της εργασίας δεν είναι πολυτέλεια.
Προς τις εταιρείες που επενδύουν στην εκπαίδευση του προσωπικού τους
Σταματήστε να αναθέτετε στο τμήμα προμηθειών να κυνηγά «εκπτώσεις επί εκπτώσεων» για μια εκπαίδευση που η αξία της είναι ήδη πολλαπλάσια του κόστους της. Η πραγματική γνώση που θα λάβουν οι εργαζόμενοί σας μπορεί να γλιτώσει την εταιρεία από χιλιάδες ευρώ, το κόστος ενός ατυχήματος που δεν θα συμβεί ποτέ, επειδή ο άνθρωπός σας εκπαιδεύτηκε σωστά στο πεδίο και όχι παθητικά μπροστά από μια οθόνη για «ένα κομμάτι ψωμί».
Δημοσιεύτηκε: Απρίλιος 2026 · Ενημερώθηκε: Αύγουστος 2026.
Πηγές και περαιτέρω ανάγνωση
- CDC, Quality Training Standards – References: Knowles, αρχές μάθησης ενηλίκων και αξιολόγηση εκπαίδευσης.
- Letrud, K. & Hernes, S. (2018), Excavating the origins of the learning pyramid myths: ιστορική και τεκμηριωτική ανάλυση των μη τεκμηριωμένων ποσοστών της «Learning Pyramid».
- Kirkpatrick Partners, The Kirkpatrick Model: Reaction, Learning, Behavior και Results, με έμφαση στη μεταφορά της μάθησης στην εργασία και στα αποτελέσματα.
- Επιθεώρηση Εργασίας, Εκπαίδευση Εργαζομένων: άρθρο 538 του Π.Δ. 62/2025, κατάλληλη και επαρκής εκπαίδευση και επανάληψη όταν απαιτείται.
- Berkshire Hathaway, 2008 Shareholder Letter: ο Warren Buffett αποδίδει τη φράση «Price is what you pay; value is what you get» στον Ben Graham.
