Η μεταφορά επικίνδυνων και ρυπογόνων αγαθών έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Δυστυχώς, ο αριθμός και η κλίμακα των θαλάσσιων ατυχημάτων που αφορούν τα πλοία που μεταφέρουν τέτοια αγαθά αυξάνεται με γεωμετρικό ρυθμό επίσης.
Οι αρχές που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση αυτών των περιστατικών δεν είναι πάντοτε ικανοποιημένες με τις διαθέσιμες πληροφορίες που λαμβάνουν, με αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος καθυστερήσεων στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων για την παροχή βοήθειας στα πλοία.
Η ακριβής πληροφόρηση των επικίνδυνων ή ρυπογόνων εμπορευμάτων που μεταφέρονται επί των πλοίων, είναι απαραίτητη για την αποτελεσματικότητα των ενεργειών ασφάλειας και την αντιμετώπισης της ρύπανσης στη θάλασσα. Είναι ζωτικής σημασίας για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων, η διασφάλιση της ταχείας και αποτελεσματικής αντίδρασης, σώζοντας ζωές, περιουσίες και αποτρέποντας τη ρύπανση. Ως HazMat (Hazardous Materials) αντιλαμβανόμαστε τα περιστατικά με επικίνδυνα υλικά τα οποία μπορεί να προκαλέσουν ατυχήματα.
Ποια είναι επικίνδυνα και ρυπογόνα εμπορεύματα;
Ο όρος επικίνδυνα και ρυπογόνα εμπορεύματα ορίζεται στην οδηγία 2002/59 /ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε (οδηγία VTMIS) και προσδιορίζεται στον παρακάτω πίνακα:
Η σωστή και ακριβής αναφορά πληροφοριών σχετικά με επικίνδυνα και ρυπογόνα εμπορεύματα διευκολύνει:
- τον προσδιορισμό των φορτίων και των χαρακτηριστικών τους
- τον κατάλληλο χειρισμό, διαχωρισμό και μεταφορά
- την ανταπόκριση στα ατυχήματα εάν εντοπίζεται εύκολα η θέση επικίνδυνων και ρυπογόνων εμπορευμάτων
- την φιλοξενία πλοίων που χρειάζονται βοήθεια
- την εκτίμηση επικινδυνότητας σε λιμένες και ύδατα υπό τη δικαιοδοσία κράτους μέλους
- τη συλλογή αξιόπιστων στατιστικών σχετικά με ατυχήματα που αφορούν πλοία που μεταφέρουν επικίνδυνα και ρυπογόνα εμπορεύματα.
Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εφαρμόζεται στην αναφορά επικίνδυνων και ρυπογόνων αγαθών είναι η οδηγία VTMIS1. Σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, η υποβολή εκθέσεων βασίζεται στον εντοπισμό των ορθών πληροφοριών από σχετικά νομικά μέσα & φορείς που επικυρώθηκαν από την τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO): τα παραρτήματα I, II, III της MARPOL και τους σχετικούς κώδικες IMSBC, IMDG, IBC και IGC.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι πληροφορίες που παρέχονται στις εκάστοτε αρχές και νομικούς φορείς είναι ενδεικτικές. Είναι η υποχρέωση των συμβαλλόμενων μερών να επαληθεύσουν τις πληροφορίες για τα έγγραφα μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων τα οποία λαμβάνουν από φορείς της βιομηχανίας. Πρέπει να επαληθεύονται τυχόν αναντιστοιχίες που προκύπτουν από τον διασταυρωμένο έλεγχο των εκάστοτε πληροφοριών. Εάν αυτό δεν είναι δυνατό, τότε τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να αναφέρουν ποιες είναι οι αναντιστοιχίες στα αναφερόμενα έγγραφα μεταφοράς επικίνδυνων εμπορευμάτων. Επιπλέον, επικίνδυνα και ρυπογόνα εμπορεύματα που δεν περιλαμβάνονται σε κώδικα ή σύμβαση του ΙΜΟ πρέπει επίσης να αναφέρονται.
Τα Χ.Β.Ρ.Π. (Χημικά Βιολογικά Ραδιολογικά & Πυρηνικά, στα Αγγλικά C.B.R.N) υλικά, χρησιμοποιούνται καθημερινά για το καλό της ανθρωπότητας σε διάφορες εφαρμογές και τεχνολογίες αλλά οι περισσότεροι τα αντιλαμβάνονται κυρίως μέσω ενός πρίσματος κινδύνου. Ειδικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, η διεθνής κοινότητα και οι ηγέτες της σε πολλές χώρες έχουν πειστεί ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα χρήσης Χ.Β.Ρ.Π. υλικών από τρομοκράτες. Ως αποτέλεσμα, οι πολίτες άρχισαν να πιέζουν τις κυβερνήσεις τους να αναλάβουν άμεση και εκτεταμένη δράση για την ελαχιστοποίηση αυτού του κινδύνου.
Σε απάντηση, πολλές χώρες και διεθνείς οργανισμοί έχουν υιοθετήσει ενισχυμένες διαδικασίες ασφαλείας. Τα εμπορευματοκιβώτια σαρώνονται με ειδικά μηχανήματα «Ακτίνων X» προτού φορτωθούν και η τεχνολογία είναι μια μεγάλη βοήθεια πλέον. Οι τρομοκρατικές ομάδες έχουν δείξει ενδιαφέρον για την απόκτηση Χ.Β.Ρ.Π. υλικών, αλλά μέχρι στιγμής μπορούμε να παρατηρήσουμε λίγες επιτυχείς επιθέσεις με τη χρήση τους2 .
Η αναλογία μεταξύ των πολιτών στην Ελλάδα αναφορικά με την εγρήγορση και αντιμετώπιση Χ.Β.Ρ.Π. περιστατικών στην στεριά ή στην θάλασσα ποικίλει από μηδενική έως μικρή. Η εσφαλμένη πληροφόρηση και εντύπωση που έχουν οι περισσότεροι πολίτες είναι μέσω ταινιών του Χόλιγουντ ή από μερική πληροφόρηση από διάφορους φορείς που έχουν κάποιες γνώσεις μη επικαιροποιημένες και έχουν μείνει σε παλαιά πρότυπα και τακτικές.
Οι Χ.Β.Ρ.Π. ουσίες μπορούν να διαιρεθούν σε ευρείες κατηγορίες:
TICs (Toxic Industrial Chemicals) – όπως το χλώριο, η αμμωνία, το υδροκυάνιο, το φωσγένιο, τα παρασιτοκτόνα και άλλες γεωργικές χημικές ουσίες.
CWAs (Chemical Warfare Agents) – όπως οι νευροτοξικοί παράγοντες (πχ. Sarin, Soman, Tabun, Cyclosarin και VX), καυστικοί παράγοντες (πχ. Θειική Μουστάρδα, Λεβισίτης), οι ασφυξιογόνοι παράγοντες (πχ. Φωσγένιο, Διφωσγένειο) και οι παράγοντες αίματος (πχ. υδροκυάνιο, χλωριούχο κυάνιο).
Β – Βιολογικές παράγοντες :
Πολλοί βιολογικοί παράγοντες δεν μας θέτουν σε κίνδυνο άμεσα με την επαφή, εκτός και εάν το δέρμα μας κοπεί ή αποκτήσουμε αμυχές, εν τούτοις είναι επικίνδυνοι αν εισπνευσθούν ή καταποθούν.
Οι βιολογικοί παράγοντες που μας ενδιαφέρουν περιλαμβάνουν:
- Βακτήρια, όπως Bacillus anthracis (άνθρακας) και Yersinia pestis (πανώλη).
- Ιούς, όπως Variola (ευλογιά), και filoviruses (Ebola και Marburg).
- Μύκητες, όπως η κοκκιδιοειδομυκητίαση (πυρετός της κοιλάδας).
- Τοξίνες, όπως η ρικίνη και η αλλαντική τοξίνη.
R – Οι ραδιολογικές ουσίες εκπέμπουν τρεις κύριους τύπους ακτινοβολίας:
Άλφα, Βήτα και Γάμμα. Κάθε τύπος φέρει διαφορετικά επίπεδα ενέργειας και έχει διαφορετική ικανότητα διείσδυσης στην ύλη.
Η έκθεση σε ακτινοβολία μπορεί να προκαλέσει βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη βλάβη στην υγεία μας.
N – Πυρηνικά
Ένα τέτοιο συμβάν μπορεί να περιλαμβάνει έκρηξη, υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας και ραδιολογική μόλυνση, και μπορεί να επηρεάσει ένα μεγάλο αριθμό κτιρίων σε μια ευρεία περιοχή στο βαθμό που θα απαιτούταν εκτεταμένη απολύμανση.
Οι χημικές, βιολογικές και ραδιολογικές ουσίες ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό σε ότι αφορά τις φυσικές και χημικές τους ιδιότητες δημιουργώντας μια πρόκληση αναφορικά με την ανάγκη απολύμανσης των ανθρώπων, των υλικών και του περιβάλλοντος.
Η έκθεση σε τοξικές χημικές ουσίες (TIC) στη ναυτιλιακή βιομηχανία αποτελεί σοβαρό κίνδυνο, αλλά μεγαλύτερης έκτασης χημικές διαρροές προκαλούν επίσης σοβαρές ανησυχίες. Μια χημική διαρροή στο πλοίο όχι μόνο έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει τραυματισμό λόγω έκθεσης σε τοξικές ουσίες, μπορεί επίσης να προκαλέσει πυρκαγιά ή περιβαλλοντική ζημιά. Όταν τα πλοία μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες χημικών προϊόντων ως φορτίο, ο κίνδυνος περιβαλλοντικής καταστροφής είναι μεγαλύτερος.
Αναλύοντας τα γράμματα Χ.Β.Ρ.Π. βλέπουμε ότι η πιθανότητα ενός Χημικού Ατυχήματος (βλέπε HazMat) ή μιας Χημικής Επίθεσης εν πλω (βλέπε C.B.N.R.e.) περιορίζεται μόνο σε ατυχήματα με μεταφερόμενα εμπορεύματα όπως ανέλυσα παραπάνω. Η διαφορά μεταξύ HazMat και C.B.R.Ν.e αναλύεται εκτενώς σε προηγούμενο άρθρο μου6.
Παραδείγματα ατυχημάτων
Τα ατυχήματα χημικής έκθεσης είναι συχνά μικρής κλίμακας και δεν φθάνουν στα ΜΜΕ. Ωστόσο, έχουν γίνει ορισμένες έρευνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο εκτίθενται οι εργαζόμενοι σε αυτά. Για παράδειγμα, μια μελέτη αφορούσε τους εργαζόμενους σε ένα πλοίο που έκανε επεξεργασία αργού πετρελαίου. Διαπίστωσαν ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν εκτέθηκαν σε βενζόλιο (ένα επιβλαβές δευτερεύον προϊόν της παραγωγής αργού πετρελαίου) παρά μόνο οι υπεύθυνοι για τον καθαρισμό και τη συντήρηση των δεξαμενών που ήταν σαφώς εκτεθειμένοι και κινδύνεψαν από επιβλαβείς παρενέργειες.
Τα μεγαλύτερα ατυχήματα θεωρούνται συχνά πιο άξια παρουσίασης από τα Μ.Μ.Ε και δείχνουν πόσο επικίνδυνη μπορεί να είναι η μεταφορά χημικού φορτίου. Ένα παράδειγμα παρουσιάστηκε το 2015 όταν ένα χημικό δεξαμενόπλοιο πήρε φωτιά στο χώρο του μηχανοστάσιού. Αν και η πυρκαγιά δεν είχε καμία σχέση με το φορτίο χημικών ουσιών επί του πλοίου, η πυρκαγιά θα μπορούσε να εξαπλωθεί στο φορτίο και να προκαλέσει πολύ πιο σοβαρό ατύχημα και εκτεταμένες ζημίες.
Οι καταγεγραμμένες επιθέσεις (C.B.R.N.e) σε πλοία με χημικούς παράγοντες είναι ελάχιστες έως μηδενικές. Από την άλλη μεριά, η ρίψη χημικών παραγόντων στην θάλασσα από πλοία είναι δυστυχώς τα τελευταία χρόνια πολύ διαδεδομένη. Περιληπτικά να αναφέρω ότι μετά το Β’ Παγκόσμιο πόλεμο οι χημικοί πολεμικοί παράγοντες (CWA) που «θάφτηκαν» στην θάλασσα υπολογίζονται περίπου στους 1,6 εκατομμύρια τόνους9 !
Την δεκαετία του 2000, ο SARS (κορωνοϊός) το 2003, ο ιός γρίπης των πτηνών A (H5N1) το 2005 και ο πανδημικός ιός γρίπης Α(Η1Ν1)pdm09 το 2009 προκάλεσαν το παγκόσμιο ενδιαφέρον του κοινού και έθεσαν σε συναγερμό τις Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας των χωρών για τον κίνδυνο ανάδυσης αναπνευστικών ιών με πανδημικό δυναμικό που μπορούν να εξαπλωθούν σε όλη την υφήλιο εντός ημερών.
Στην τρέχουσα δεκαετία, άλλοι τύποι των ίδιων αναπνευστικών ιών οι οποίοι εμφανίσθηκαν πρόσφατα, δημιουργούν ανησυχία στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αλλά και στο κοινό παγκοσμίως, κυρίως λόγω της υψηλής θνητότητάς τους. Συγκεκριμένα, το έτος 2011 ανιχνεύθηκε σε ανθρώπους ο ιός γρίπης Α(H3N2)v προερχόμενος από χοίρους και το 2013 οι ιοί γρίπης Α(H7N9) στην Κίνα και ο ιός κορόνα MERS-CoV (Middle East respiratory Syndrome coronavirus ) σε χώρες της Αραβικής χερσονήσου. Και ενώ ακόμη δεν έχουν διαλευκανθεί οι κίνδυνοι από τους άλλους ιούς, συνεχώς εμφανίζονται νέοι ιοί γρίπης, όπως οι Η10Ν8, Η6Ν1 και Η5Ν8 στην Ν.Α. Ασία.
Η περίπτωση λοιπόν ενός βιολογικού ή χημικού κινδύνου εν πλω είναι πιο πιθανή από την περίπτωση της ραδιολογικής ή πυρηνικής απειλής χωρίς όμως να αποκλείονται και αυτές οι περιπτώσεις.
Τα Ραδιολογικά και Πυρηνικά ατυχήματα, επίσης έχουν την τιμητική τους τα τελευταία χρόνια σε όλο τον κόσμο. Μιλώντας όμως για την θάλασσα, τα περιστατικά επιθέσεων με βρώμικες βόμβες ή εσκεμμένες επιθέσεις σε λιμένες ή ποτάμια χρησιμοποιώντας το πλοίο ως πολιορκητικό κριό που μεταφέρει επικίνδυνα εμπορεύματα είναι μια πιθανή απειλή. Η έκρηξη πλοίου που μεταφέρει, για παράδειγμα, υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) σε πυκνοκατοικημένη περιοχή με λιμένα ή κοντά σε κρουαζιερόπλοιο θα μπορούσε να προκαλέσει μαζικά θύματα και τεράστιες οικονομικές ζημίες.
Αυτό μας αφήνει με το ερώτημα, «Υπάρχουν σενάρια C.B.R.N.e για την τρομοκρατία που μπορούν να διεξαχθούν ευκολότερα;» Η απάντηση είναι NAI.
Ένα παράδειγμα τέτοιου σεναρίου είναι μια Συσκευή Ραδιολογικής Διασποράς (Radiological Dispersal Device), που ονομάζεται επίσης και «βρώμικη βόμβα», τοποθετημένη σε ένα δοχείο σε ένα πλοίο. Σε αντίθεση με παραπάνω παραδείγματα (χημικών όπλων), η λήψη ραδιολογικών υλικών δεν φαίνεται να είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Μία «Σ.Ρ.Δ» θα μπορούσε να αποτελείται από κάποιο ραδιολογικό υλικό το οποίο έχει κλαπεί από ένα νοσοκομείο (σας θυμίζει κάτι;) το οποίο θα μπορούσε να διασκορπιστεί πυροδοτούμενο από μια μικρή ποσότητα συμβατικών εκρηκτικών όταν εκραγεί στο πλοίο ή κατά τη μεταφορά του στο λιμάνι. Μια έρευνα του 2005 έδειξε για παράδειγμα ότι, κατά μέσο όρο, οι πυρηνικοί εμπειρογνώμονες πίστευαν ότι υπήρχε 40% πιθανότητα να χρησιμοποιηθεί μια βρώμικη βόμβα κατά των ΗΠΑ από το 2005 έως το 2015. Δύο μικρές Συσκευές Ραδιολογικής Διασποράς (RDD) που περιέχουν μόνο πέντε κιλά υψηλών εκρηκτικών θα μπορούσαν να μολύνουν μια έκταση 5-10 χλμ. Αυτό δεν θα είχε ως αποτέλεσμα μαζικές απώλειες, αλλά οι κοινωνικές, ψυχολογικές και οικονομικές συνέπειες θα μπορούσαν να είναι πολύ σημαντικές. Φανταστείτε ένα εθνικό μνημείο στο οποίο εκρήγνυται μηχανισμός R.D.D τι ζημιά θα έκανε στον τουρισμό και στο όνομα της χώρας. Ο χώρος θα αποκλειόταν για μήνες και το όνομα του μνημείου της χώρας αυτής θα ήταν στην μαύρη λίστα όλων των τουριστικών εταιριών για χρόνια.
Το ραδιενεργό καίσιο 137 έχει μέσο χρόνο ζωής 30 χρόνια. Για παράδειγμα μικρές ποσότητες του Cs-134 και Cs-137 απελευθερώθηκαν στο περιβάλλον κατά την διάρκεια σχεδόν όλων των πυρηνικών δοκιμών και πυρηνικών ατυχημάτων, σημαντικότερα των οποίων το ατύχημα στην πόλη Goiânia8 της Βραζιλίας και το πυρηνικό ατύχημα του Τσερνομπίλ.
Από το 2005, το Cs-137 είναι η κύρια πηγή ραδιενέργειας στην απαγορευμένη ζώνη γύρω από τον πυρηνικό σταθμό του Τσερνομπίλ. Το Cs-137 μαζί με το Cs-134, το I-131, και το Sr-90 ήταν μεταξύ των πιο επικίνδυνων για την υγεία ισοτόπων που ελευθερώθηκαν κατά την έκρηξη του αντιδραστήρα. Στη Σκανδιναβία, μερικοί τάρανδοι και πρόβατα ξεπερνούσαν το μέγιστο επιτρεπτό όριο (3000Bq/kg) 26 έτη μετά το Τσερνομπίλ.
Το Cs-137 αποτελεί την μεγαλύτερη ανησυχία στην Φουκουσίμα. Η κυβέρνηση πιέζεται να καθαρίσει την ραδιενέργεια στην Φουκουσίμα από όσο μεγαλύτερο μέρος του εδάφους γίνεται, ώστε μερικοί από τους 110.000 ανθρώπους να μπορέσουν να επιστρέψουν. Ένα πλήθος τεχνικών αξιολογούν πώς θα μπορούσαν να αφαιρέσουν το 80% με 90% του καισίου από το μολυσμένο χώμα και άλλα υλικά, αποτελεσματικά και χωρίς να καταστρέψουν τα οργανικά υλικά του εδάφους.
Ο εξοπλισμός και τα Μέσα Ατομικής Προστασίας
Τα μέτρα ατομικής προστασίας που ορίζει η οδηγία M.E.D είναι ξεκάθαρα καθώς ζητά διάφορων ειδών μέσα ατομικής προστασίας, μεταξύ αυτών και χημικές στολές προστασίας. Οι στολές αυτές δεν αναλύονται κάπου διεξοδικά αλλά το σωστό είναι να παρέχονται το ελάχιστο κατηγορίας 4. Οι στολές αυτές εφόσον έχουν προμηθευτεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις των Ευρωπαϊκών ή διεθνών κανονισμών παρέχουν προστασία έναντι βιολογικών και ορισμένων χημικών κινδύνων.
Το πρόβλημα αρχικά έγκειται στους χρήστες των στολών αυτών. Πριν αναλύσω τα προβλήματα θα ήθελα να εξηγήσω την ανάγκη χρήσης αυτών των στολών εν πλω.
Μερικά παραδείγματα
- Με δόλο τοποθέτηση βιολογικών χημικών ή ραδιολογικών υλικών σε εμπορευματοκιβώτιο.
- Διαρροή χημικών ουσιών από εμπορευματοκιβώτιο με αλλοιωμένα στοιχεία μεταφοράς ή για οποιοδήποτε άλλο λόγο.
- Ασθενής από το πλήρωμα ή επιβάτης ως βιολογική απειλή.
- Καθαρισμός χώρων ή υπογείων μετά από μετατόπιση επικίνδυνων φορτίων.
Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν ξεκαθαρίζεται η κατηγοριοποίηση των χημικών στολών που πρέπει να φέρει κάθε πλοίο, θα συμβουλέψω ως ελάχιστη προστασία την κατηγορία τύπου 3 ή κατά τον OSHA κατηγορία C. Η χρήση αναπνευστικής συσκευής ανοικτού κυκλώματος (Α.Σ.Α.Κ) θεωρείται απαραίτητη κατά την είσοδο σε χώρους με ποσόστωση οξυγόνου κάτω από 19% (βλέπε περιορισμένο χώρο, δεξαμενές κλπ.). Όταν ο χρήστης φέρει συνδυαστικό εξοπλισμό Αναπνευστικής Συσκευής Ανοιχτού Κυκλώματος και Χημικής στολής πρέπει να είναι πολύ καλά εκπαιδευμένος για να μην αστοχήσει πουθενά ο εξοπλισμός του και εκτεθεί στο επικίνδυνο περιβάλλον.
H αναπνευστική συσκευή ανοιχτού κυκλώματος θα πρέπει να πληροί το ελάχιστο τα πρότυπα κατά ΕΝ 137 type 2, SOLAS, MED, προαιρετικά AT.EΧ και η μάσκα τα πρότυπα EN 136 class III. Οι τελευταίες αλλαγές που είχαν γίνει κατά τα έτη 2016-2017 ήταν να υπάρχει ηχητική προειδοποίηση σε όλες τις αναπνευστικές συσκευές καθώς και τα μανόμετρα τους να έχουν σαφή ένδειξη εύρους του περιθωρίου ασφάλειας το οποίο να ορίζεται με κόκκινο χρώμα μεταξύ των 55 και 0 bar. Τα τελευταία χρόνια έχουν επέλθει αλλαγές στη νομοθεσία με πιο πρόσφατες αυτές την οδηγία ISO 23269-2. Από τις 19/6/2018 η νομοθεσία επιβάλει πλέον όλες οι αναπνευστικές συσκευές που εμπίπτουν στην κατηγορία πυρόσβεσης να είναι σύμφωνες με το ISO 23269-2/3. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει οι αναπνευστικές συσκευές πλέον να έχουν γραμμή ασφάλειας με βραδύκαυστο σχοινί 30 μέτρων και ασφαλή σύνδεση αυτού πάνω στην ζώνη της αναπνευστικής συσκευής. (αυτό παλιότερα υπήρχε ως απαίτηση μόνο για την κατηγορία πλοίων με επικίνδυνα φορτία).
Για τα πλοία που μεταφέρουν επικίνδυνα υλικά ο Ι.Μ.Ο ορίζει ότι κάθε πλοίο πρέπει να έχει το ελάχιστον τέσσερις χημικές στολές αποθηκευμένες.
Δυστυχώς η αγορά και προμήθεια αυτών των στολών συνήθως γίνεται με γνώμονα καθαρά και μόνο το κόστος. Δεν λαμβάνονται υπόψη το χρώμα, η ποιότητα, τα χρόνια αποθήκευσης, τα γάντια, οι μπότες ή τα υποπόδια και φυσικά το face cuff (ειδικός ελαστικός δακτύλιος στο πρόσωπο από υλικό EPDM).
Όπως ανέφερα παραπάνω το πρόβλημα αρχικά έγκειται στους χρήστες των στολών καθώς είναι οι πρώτοι ανταποκριτές που καλούνται να προσεγγίσουν το χώρο που υπάρχει το πρόβλημα. Η έλλειψη εκπαίδευσης στην ένδυση και την έκδυση αυτών των στολών αλλά και η παντελής άγνοια του επίπεδου προστασίας που παρέχουν και ο συνδυασμός τους με μέσα προστασίας της αναπνοής, δημιουργούν ένα επικίνδυνο κοκτέιλ για ένα ατύχημα που περιμένει για να γίνει.
Για την αποφυγή των διαφόρων ατυχημάτων εν πλω στο προσωπικό κατά την διάρκεια διερεύνησης διαρροής κάποιας ουσίας ή άλλου λόγου πρέπει ο κάθε υπεύθυνος που αναλαμβάνει το έργο της προμήθειας και χρήσης αυτού του εξοπλισμού να γνωρίζει τα παρακάτω:
Οι αναπνευστικές συσκευές ανοικτού κυκλώματος πρέπει να ελέγχονται ετησίως να φέρουν όλες τις απαιτούμενες πιστοποιήσεις, να έχουν υποστεί τα απαραίτητα service σύμφωνα με τον εκάστοτε κατασκευαστή να έχουν ανά πενταετία πιστοποιημένη την φιάλη πεπιεσμένου αέρα για υδροστατικό έλεγχο και το κλείστρο αυτής ελεγμένο. Να φέρουν τις νέες πιστοποιήσεις ασφαλείας μετά την πρόσφατη αλλαγή το 2018. Να έχουν αντικαταστήσει τον ατμοσφαιρικό αέρα το αργότερα μετά από 6 μήνες στην φιάλη. Να κάνουν έλεγχο ποιότητάς ατμοσφαιρικού αέρα (που βρίσκεται εντός των φιαλών) σύμφωνα με το ΕΝ 12021 κάθε 6 μήνες.
Τα κράνη για το άγημα πυρασφάλειας πρέπει να είναι σύμφωνα με το ΕΝ 443:2008, τύπου πυρκαγιάς όπως και των πυροσβεστών και όχι πλαστικά κράνη εργοταξίου.{ βλέπε SOLAS 74 Reg. II-2/10, SOLAS 74 Reg. X/3, IMO Res.MSC.98(73)-(FSS Code) 3}
Οι στολές πυρόσβεσης πρέπει να φέρουν την πιστοποίηση σύμφωνα με το ΕΝ 469:2005 περιλαμβάνοντας την A1:2006 και AC:2006, ή EN 1486:2007. Καλό θα ήταν λοιπόν να προμηθεύονται οι ναυτιλιακές εταιρίες κανονικές στολές πυροσβεστών με σωστά πρότυπα και ποιότητα και όχι τα αρχαίες ασημί (τύπου προσέγγισης). Οι μπότες πυρόσβεσης σύμφωνα με το EN 15090:2012 και γάντια πυρόσβεσης σύμφωνα με το EN 659:2003.
Οι στολές χημικής προστασίας για την ναυτιλία ΔΕΝ επιλέγονται ΠΟΤΕ σε μπλε χρώμα, προτιμητέο είναι το πορτοκαλί ή το κίτρινο. Αποδεκτό θεωρείται και το ασημί χρώμα αν και λόγω της μη έντονης οπτικής αναγνώρισης επιλέγεται ως εναλλακτική λύση.
Κατηγοριοποίηση στολών το ελάχιστο τύπου 4 μιας χρήσης με προτεινόμενη την λύση στολής περιορισμένης χρήσης με πιστοποίηση ΕΝ 943-2 τύπου 1Β και χρόνο αποθήκευσης το ελάχιστο 5 χρόνια. Φυσικά όλες οι στολές πρέπει να φέρουν και την πιστοποίηση SOLAS.
Άλλες πιστοποιήσεις που πρέπει να έχουν οι στολές είναι οι ΕΝ 1073, ΕΝ 14126. (στην περίπτωση επιλογής προτύπου ΕΝ 943-2 υπερκαλύπτονται οι ΕΝ 1073 & ΕΝ 14126)
Οι μπότες είναι ένας άλλος παράγοντας όπου χρήζει προσοχής καθώς μπορεί να επιλεγούν είτε από υλικό PVC είτε από υλικό Nitril. Το θέμα των μεγεθών ορίζεται από τα κοινά μεγέθη (No 43-45-47) σχεδόν για όλους τους χρήστες. Επειδή οι χημικές στολές επιλέγονται με κάλτσα (χωρίς ενσωματωμένη μπότα) στην περίπτωση χρήσης σε περιστατικό η στολή απορρίπτεται αλλά οι μπότες μπορούν να καθαριστούν και να χρησιμοποιηθούν ξανά.
Τα γάντια των χημικών στολών συνήθως καταντούν να είναι η χειρότερη επιλογή, καθώς οι περισσότεροι λόγω άγνοιας πιστεύουν ότι πρέπει να επιλέξουν τα πιο φθηνά για οικονομία. Τα γάντια θα πρέπει να είναι ενσωματωμένα στην στολή ως πρώτο επίπεδο προστασίας προτείνεται να έχουν μεμβράνη τύπου Silver Shield ή Barrier σύμφωνα με το ΕΝ 374 και δεύτερο στρώμα γαντιού για μηχανική καταπόνηση σύμφωνα με το ΕΝ 388. Ως ελάχιστη προστασία προτείνω γάντια βρωμιούχου βουτυλίου (Butyl gloves EN 374, EN 388, EN 421) τα οποία καλύπτουν συνδυαστικά τρεις κατηγορίες.
Ο τρόπος ένδυσης και έκδυσης με την στολή δυστυχώς δεν μπορεί να αναλυθεί σε κανένα άρθρο καθώς απαιτεί πρακτική εκπαίδευση και επεξήγηση στους χρήστες για να αντιληφθούν όλο το φάσμα των κίνδυνων που πρόκειται να εκτεθούν. Η συμβουλή μου είναι πρώτα πολύ καλή εκπαίδευση στα μέσα προστασίας της αναπνοής με πιστοποίηση εκπαίδευσης και κατόπιν χρήση χημικής στολής καθώς τα δύο αυτά εκπαιδευτικά θέματα είναι αλληλένδετα σε μεγάλο βαθμό.
Δυστυχώς άλλο ένα κομμάτι όπου υπάρχει έλλειψη εκπαίδευσης είναι στην χρήση μασκών και διηθητικών φίλτρων προστασίας από τους χρήστες. Ο τρόπος χρήσης και αποθήκευσης η διάρκεια και η περίοδος αποθήκευσης είναι έννοιες εντελώς μπερδεμένες με αποτέλεσμα να γίνεται λανθασμένη χρήση των φίλτρων αναφορικά με τις κατηγορίες προστασίας αλλά και τον τρόπο λειτουργίας τους σε διάφορα περιστατικά και όχι απαραίτητα τύπου HazMat, C.B.R.N.e.
Εκτός των χημικών στολών και των μέσων προστασίας της αναπνοής υπάρχει και έτερος εξοπλισμός όπως αυτός των φιαλιδίων μέτρησης επικίνδυνων ουσιών (Draeger tubes) των φορητών ανιχνευτών αερίων (P.G.D) απαραίτητος στην ναυτιλία αλλά και των δοσίμετρων θερμοφωταύγειας4 (T.L.D) και των χημικών αναλυτών5 (I.C.A.M) που είναι προαιρετικός και θα αναλυθεί σε άλλο άρθρο.
Κλείνοντας αυτή την αναφορά για την πιθανότητα εκδήλωσης περιστατικού HazMat ή C.B.R.N.e στη ναυτιλία θα ήθελα να διευκρινίσω ότι ένας φορέας που πρέπει να λάβει πολύ σοβαρά υπόψη του την πιθανότητα τέτοιου περιστατικού εν πλω, είναι το Λιμενικό Σώμα ή το Πολεμικό Ναυτικό ως αρμόδιοι φορείς.
Προσωπική μου συμβουλή είναι η πραγματική συνεργασία όλων των φορέων που εμπλέκονται σε ένα πιθανό περιστατικό όπως των Ενόπλων Δυνάμεων, της Πυροσβεστικής, της Αστυνομίας και του Εθνικού Φορέα Υγείας. Ο εξοπλισμός του Λιμενικού ή άλλων μονάδων που θα εμπλακούν σε πιθανό περιστατικό C.B.R.N.e περικλείει πολλούς κινδύνους και οφείλουν να γνωρίζουν τα ελάχιστα μέτρα ατομικής προστασίας που θα πρέπει να έχουν αλλά και τις μεθόδους καθαρισμού3 μετά την απομάκρυνση από το περιστατικό. Ο καθαρισμός δεν αφορά μόνο τον εξοπλισμό ατομικής προστασίας (στολές, γάντια κλπ) ο οποίος απορρίπτεται μετά την εμπλοκή τους στο περιστατικό αλλά και όλα τα υπόλοιπα.
Μάσκες ολοκλήρου προσώπου, μπότες , ατομικός οπλισμός και πυρομαχικά, επιγονατίδες όπως και όλα τα αξεσουάρ τακτικού εξοπλισμού που φέρουν οι ειδικές αυτές μονάδες δεν μπορεί να απορριφτεί λόγω της μεγάλης αξίας τους σε οικονομικό μέγεθος αλλά και για άλλους λόγους που δεν χρήζει να αναλύσουμε εδώ. Στην περίπτωση που μιλάμε για Maritime Security (ένοπλους φρουρούς πλοίων) υπάρχει και άλλη αστοχία εκπαίδευσης αναφορικά με το C.B.R.N.e7 και το HazMat καθώς θα κληθούν να βοηθήσουν ως πρώτη γραμμή άμυνας σε ένα πιθανό περιστατικό χωρίς την απαιτούμενη γνώση.
Αν νομίζετε ότι η επιλογή εξοπλισμού ατομικής προστασίας και ο καθαρισμός τους είναι δύσκολος μετά από ένα πιθανό περιστατικό C.B.R.N.e η HazMat, αναλογιστείτε πόσο δύσκολο είναι εν πλω να καθαρίσεις και να απομολύνεις3 προσωπικό και χειριστές στολών.
Στην Ελλάδα δυστυχώς, υπάρχει τεράστια άγνοια αναφορικά με τα μέσα ατομικής προστασίας αλλά και τις μεθόδους που πρέπει να πραγματοποιηθούν σε περίπτωση περιστατικού C.B.R.N.e ή HazMat εν πλω από το πλήρωμα. Εύχομαι να ξεκινήσει σύντομα η υποχρεωτική εκπαίδευση όλων των πληρωμάτων για τέτοιου είδους συμβάντα όχι μόνο στο πολιτικό προσωπικό αλλά και στα Σώματα Ασφαλείας καθώς οι καταστάσεις αλλάζουν πολύ γρήγορα και δεν πρέπει να μας βρουν απροετοίμαστους.
Πηγές – Βιβλιογραφία :
- The Risks of Maritime CBRN Terrorism
- https://www.cbrne-terrorism-newsletter.com/
- ENEA – National Agency for New Technologies, Energy and Sustainable Economic Development
- EMSA – CBRN risks in maritime and land containers transport
- https://el.wikipedia.org
- ΚΕΕΛΠΝΟ
- International Maritime Organization
- https://www.marineinsight.com/guidelines/a-guide-to-hazmat-cargo-loading-on-ships/
- FSS CODE International Code for Fire Safety Systems, 2015 edition
- Commission Implementing Regulation (EU) 2018/773 of 15 May 2018 on design, construction and performance requirements and testing standards for marine equipment
Παραπομπές
- [1] Vessel Traffic Management and Information System
- [2] The Global Terrorism Database, start.umd.edu
- [3] ΚΕΕΛΠΝΟ
- Απομίανση: Αναφέρεται στη διαδικασία απομάκρυνσης ενός λοιμογόνου παράγοντα (βακτήριο, ιός) από το δέρμα και τους βλεννογόνους, καθώς επίσης και από τον εκτεθέντα εξοπλισμό.
- Απομόλυνση: Αναφέρεται στη διαδικασία απομάκρυνσης ενός τοξικού παράγοντα μη λοιμογόνου (τοξίνη, χημική ουσία) από το δέρμα και τους βλεννογόνους, καθώς επίσης και από τον εκτεθέντα εξοπλισμό, μετά από απελευθέρωση τοξικών ουσιών (ένα Χ.Β.Ρ.Π. συμβάν).
- Απορρύπανση: Αναφέρεται στη διαδικασία απομάκρυνσης ενός ραδιολογικού παράγοντα μη λοιμογόνου (σκόνη κλπ) από το δέρμα και τους βλεννογόνους, καθώς επίσης και τον εκτεθέντα εξοπλισμό.
- [4] Η ΕΕΑΕχρησιμοποιεί το δοσίμετρο θερμοφωταύγειας (TLD), που έχει αντικαταστήσει από το 2000 το δοσίμετρο τύπου φιλμ. Το υλικό των δοσιμέτρων θερμοφωταύγειας είναι φθοριούχο λίθιο (LiF) που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της ολόσωμης δόσης (Χ ή και γ ή και νετρονίων), αλλά και της δόσης δακτύλων και καρπού.
- [5] Ι.C.A.M (Improved Chemical Agent Monitor)
- [6] Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ του HazMat και του CBRNe;
- [7] CBRNe : Chemical Biological Radiological Nuclear explosive
- [8] Goiânia accident
- [9] https://www.nonproliferation.org/chemical-weapon-munitions-dumped-at-sea/
cbrne2
