Ως γνωστόν κατά περιόδους κάθε χρόνο διοργανώνονται ασκήσεις διαφόρων τύπων και μεγεθών σε διαφορετικά μέρη της Ελλάδος που έχουν όμως έναν κοινό παρανομαστή… είναι όλες καταδικασμένες να πετύχουν!
Το παραπάνω σχόλιο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για περιστατικά HazMat (Hazardous Materials) υψηλού κινδύνου που, κατά την ταπεινή μου άποψη, ως χώρα ακόμα δεν είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε σύμφωνα με τον υλικοτεχνικό εξοπλισμό που έχουμε, τόσο σε ποιότητα όσο και σε ποσότητα.
Το ατύχημα του Göttingen
Θα εξετάσουμε ένα πολύ παλιό περιστατικό στη Γερμανία, το ατύχημα του Göttingen που έγινε στις 19 Δεκεμβρίου του 2014, στο οποίο ελάχιστη σημασία έδωσαν τότε τα media στην Ελλάδα.
Το πρωινό της 19ης Δεκεμβρίου του 2014, πέντε ημέρες πριν τα Χριστούγεννα, στον αυτοκινητόδρομο A7 η κίνηση έχει φθάσει στο απόγειό της. Ψιλοβρέχει και λόγω της ολισθηρότητας του δρόμου αρκετά αυτοκίνητα χάνουν τον έλεγχο, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μεγάλη καραμπόλα. Την ίδια στιγμή, στο αντίθετο ρεύμα, ένα φορτηγό που μετέφερε περίπου 22 τόνους σκευάσματος σε 80 βαρέλια, με δραστική ουσία φωσφίδιο του αργιλίου (aluminium phosphide – AlP), χάνει τον έλεγχο και προσκρούει στο μεταλλικό διάζωμα. Μέρος των βαρελιών καταστρέφεται και το υλικό διασκορπίζεται στο οδόστρωμα. Η επαφή του φωσφιδίου του αργιλίου με τη βροχή και την υγρασία προκαλεί την έκλυση φωσφίνης (PH₃), ενός εξαιρετικά τοξικού και εύφλεκτου αερίου.
Από το συγκεκριμένο ατύχημα ένας 25χρονος οδηγός χάνει τη ζωή του. Η 28χρονη συνοδηγός του τραυματίζεται ελαφρά, ενώ ο 45χρονος οδηγός του φορτηγού τραυματίζεται σοβαρά. Επιπλέον οχήματα υφίστανται ζημιές είτε από πρόσκρουση είτε περνώντας πάνω από συντρίμμια. Παράλληλα εκδηλώνεται πυρκαγιά και η παρουσία του επικίνδυνου φορτίου μετατρέπει γρήγορα το τροχαίο σε σοβαρό περιστατικό HazMat.
Περίπου τριάντα (30) οχήματα επέμβασης και διάσωσης καταφθάνουν στην περιοχή του ατυχήματος. Η αρχική αβεβαιότητα σχετικά με το φορτίο και η παρουσία τοξικών αερίων αυξάνουν σημαντικά την επικινδυνότητα της πρώτης ανταπόκρισης. Δεκαπέντε πυροσβέστες που είχαν βρεθεί στο σημείο κατά την αρχική φάση εξετάστηκαν προληπτικά στο νοσοκομείο λόγω πιθανής έκθεσης.
Στη σκηνή του συμβάντος επικρατεί κομφούζιο μεταξύ αστυνομικών και πυροσβεστών καθώς και οι ίδιοι αρχικά δεν γνωρίζουν ακριβώς με τι έχουν να κάνουν και παίρνουν μέτρα κλείνοντας μικρούς δρόμους, παράδρομους και γέφυρες που οδηγούσαν στον εθνικό αυτό δρόμο για τρεις ημέρες, προσπαθώντας να αποφύγουν την εξάπλωση της τοξικότητας λόγω εισπνοής.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα ήταν ο κόσμος που ήταν μπλοκαρισμένος στην κίνηση πίσω από το ατύχημα, ο οποίος μάθαινε πανικόβλητος σταδιακά τι είχε συμβεί. Παγιδευμένοι για ώρες χωρίς τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν τουαλέτα ή να καλύψουν τις ανάγκες των μικρών παιδιών, το ατύχημα άρχισε να έχει παράλληλη ανάπτυξη επικινδυνότητας και ανάγκης επείγοντος σχεδιασμού.
Η επιχείρηση αντιμετώπισης
Για την αντιμετώπιση του ατυχήματος αναπτύχθηκε μια μεγάλης διάρκειας διυπηρεσιακή επιχείρηση. Περισσότεροι από πεντακόσιοι (500) άνθρωποι συμμετείχαν συνολικά κατά τη διάρκεια του συμβάντος, από Πυροσβεστικές Υπηρεσίες, THW, Αστυνομία, υπηρεσίες διάσωσης και άλλους φορείς.
Ένα από τα προβλήματα που διαφάνηκε άμεσα ήταν η μεγάλη απαίτηση για προσωπικό με χημικές στολές προστασίας. Σε επιμέρους φάσεις αναφέρεται ότι έως και 95 στελέχη χρειάστηκε να επιχειρήσουν με χημική προστασία, δημιουργώντας σημαντικές ανάγκες σε αναπνευστική προστασία, απολύμανση, διαχείριση μολυσμένου εξοπλισμού και επιχειρησιακή εναλλαγή των πληρωμάτων.
Μετά από αίτημα της κεντρικής διοίκησης της πυροσβεστικής υπηρεσίας, μεγάλη γερμανική εταιρία κατασκευής χημικών στολών & μέσων ατομικής προστασίας ανέλαβε την παραλαβή των χημικών στολών που ήταν μολυσμένες προς απολύμανση, καθαρισμό και επιστροφή (εβδομήντα παραδόθηκαν στην ιδιωτική εταιρία και τριάντα στις κατά τόπους πυροσβεστικές υπηρεσίες) και ταυτόχρονα την παράδοση νέων χημικών στολών έτσι ώστε να καλυφθούν οι ανάγκες της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας για την ασφαλή αποκάθαρση και απολύμανση του χώρου του ατυχήματος.
Φωσφίδιο του αργιλίου και φωσφίνη
Το περιεχόμενο των βαρελιών περιείχε φωσφίδιο του αργιλίου (AlP). Η ουσία αυτή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη όταν έρχεται σε επαφή με νερό ή υγρασία, καθώς παράγει φωσφίνη (PH₃)[1], ένα εξαιρετικά τοξικό και εύφλεκτο αέριο.
Η επαφή του διασκορπισμένου προϊόντος με νερό πρέπει να αποφεύγεται. Στο συγκεκριμένο συμβάν οι πυροσβεστικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν μεγάλες ποσότητες κατασβεστικής σκόνης για την αντιμετώπιση των αναφλέξεων. Η επιλογή του κατάλληλου κατασβεστικού μέσου σε περιστατικό επικίνδυνων υλικών πρέπει πάντοτε να βασίζεται στην ταυτοποίηση της ουσίας, στα διαθέσιμα SDS/ERG και στις πραγματικές συνθήκες του συμβάντος.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, στο φορτηγό μεταφέρονταν περίπου 80 βαρέλια. Η βροχή αποτέλεσε έναν από τους πλέον κρίσιμους παράγοντες του συμβάντος, καθώς η επαφή του φωσφιδίου του αργιλίου με την υγρασία προκαλούσε συνεχή έκλυση φωσφίνης.
Μέτρα προστασίας του πληθυσμού
Το συμβάν οδήγησε τις αρχές στη λήψη εκτεταμένων μέτρων προστασίας του πληθυσμού λόγω της πιθανής διασποράς τοξικών αερίων. Οι κάτοικοι των γύρω περιοχών ενημερώθηκαν να κρατήσουν κλειστά παράθυρα και πόρτες, ενώ αντίστοιχες οδηγίες δόθηκαν σε σχολεία και παιδικούς σταθμούς του Rosdorf, ώστε να περιοριστεί η έκθεση στον εξωτερικό αέρα. Για λόγους ασφαλείας επηρεάστηκε επίσης προσωρινά η κυκλοφορία στη γειτονική σιδηροδρομική γραμμή.
Τι έδειξε το περιστατικό
Τα στατιστικά στοιχεία που βρήκα αναφέρουν τα παρακάτω:
Προ ατυχήματος
- Δεν υπήρξε επαρκής ποσότητα κατασβεστικής σκόνης
- Δεν υπήρχαν αρκετές χημικές στολές προστασίας
Κατά τη διάρκεια
- Δεν υπήρξε δυνατότητα απολύμανσης των χημικών στολών σε αυτό το βαθμό
- Δεν υπήρξε μέριμνα για τους εγκλωβισμένους οδηγούς
- Υπήρξε άμεση ανταπόκριση έμψυχου δυναμικού εκτάκτου ανάγκης
- Μετά από το πρώτο σοκ, υπήρξε διαχείριση κρίσης και διοικητική μέριμνα
Μετά ατυχήματος
- Μετά το περιστατικό υπήρξε κρίσιμη αξιολόγηση και διόρθωση όλων των λαθών
- Η Πυροσβεστική Υπηρεσία προχώρησε στην προμήθεια επαρκών χημικών στολών, στην περαιτέρω εκπαίδευση του προσωπικού της στον καθαρισμό και την απολύμανση για ειδικές περιπτώσεις
Και αν συνέβαινε κάτι αντίστοιχο στην Ελλάδα;
Κι έρχομαι τώρα και αναρωτιέμαι… αν ό μη γένοιτο! συμβεί κάτι τέτοιο στην χώρα μας γνωρίζετε σε τι κατάσταση βρισκόμαστε από άποψης προστασίας για χημικούς παράγοντες;
Θα αρκεστώ μόνο να σας αναφέρω ότι αυτή τη στιγμή που μιλάμε ΜΟΝΟ η Πυροσβεστική Υπηρεσία έχει αξιόπιστες χημικές στολές, και οι Ένοπλες Δυνάμεις, και αυτές σε περιορισμένο αριθμό, και θα έλεγα ΠΟΛΥ περιορισμένο.
Το ΕΚΑΒ και όλες οι υπηρεσίες που θα κληθούν για προ-νοσοκομειακή αντιμετώπιση, θα χρειαστεί να μείνουν πίσω (πολύ πίσω στην ψυχρή ζώνη) καθώς αφενός δεν διαθέτουν επαρκή και σωστό (αναλόγως της επικινδυνότητας) εξοπλισμό ατομικής προστασίας, αφετέρου δεν έχουν την απαιτούμενη εκπαίδευση.
Είναι άμεση ανάγκη να αντικατασταθούν οι παλιές και ληγμένες χημικές στολές των Σωμάτων Ασφαλείας και των Ενόπλων Δυνάμεων καθώς υποψιάζομαι ότι αν συμβεί κάτι θα αναγκαστούν να μεταβούν στο συμβάν με αυτές που ήδη έχουν και πλέον δεν προσφέρουν καμιά πραγματική προστασία.
Ο ιδιωτικός τομέας είναι μέτρια ως καλά εξοπλισμένος, αλλά από την άλλη μεριά έχει αξιόπιστο εξοπλισμό, πιστοποιημένο και «φρέσκο».
Θα πρότεινα στους ιθύνοντες να οργανώσουν μια άσκηση – εκπαίδευση χωρίς κάμερες και media καθαρά και μόνο για εσωτερική κατανάλωση, αλλά μια άσκηση – εκπαίδευση με σκοπό την αξιολόγηση ενός πιθανού συμβάντος και την συνεργασία σε εθνικό επίπεδο όλων των Σωμάτων Ασφάλειας των Ενόπλων Δυνέμεων, του ΕΚΑΒ και του ιδιωτικού τομέα!
Πιστέψτε με αν συμβεί μια τρομοκρατική επίθεση, ένα χημικό ατύχημα ή οτιδήποτε άλλο δεν θα υπάρξει σωστή συνεργασία μεταξύ των παραπάνω φορέων καθώς ποτέ δεν έγινε μια καταγραφή του εξοπλισμού (υφιστάμενου και μελλοντικού βάσει προϋπολογισμού) δεν έχει δοκιμαστεί αν υπάρχουν τα ίδια πρωτόκολλα εκτάκτου ανάγκης, αλλά το σημαντικότερο πως θα γίνει η διοίκηση, η τεχνική υποστήριξη και η διασπορά των δυνάμεων και ότι άλλο μπορεί να χρειαστεί εκείνη την στιγμή.
Ο Ιδιωτικός τομέας (βλέπε εταιρίες, επαγγελματίες) έχει χρησιμοποιηθεί ελάχιστα σε ασκήσεις, ενώ η συμβολή τους μπορεί να αποδειχτεί εξαιρετικά σημαντική λόγω της εξειδικευμένης τεχνογνωσίας που διαθέτουν και μπορούν να επιταχύνουν τις διαδικασίες και να φανούν περισσότερο χρήσιμοι από ό,τι πιστεύουν αρκετοί σε θέσεις κλειδιά της εκάστοτε κυβέρνησης.
Η εμπειρία από άλλα ατυχήματα σε ξένες χώρες είναι ήδη αρκετή, και μέσω της τεχνογνωσίας και του σχεδιασμού θα μπορούσαμε ως κράτος να προετοιμαστούμε για έναν πιθανό και μελλοντικό κίνδυνο.
Είμαι βέβαιος και έχω απόλυτη εμπιστοσύνη στα σώματα ασφαλείας και στις Ένοπλες Δυνάμεις για την αξιοπιστία τους και το ανθρώπινο δυναμικό τους, αλλά δε μπορώ να είμαι απόλυτα ήσυχος σε ό,τι αφορά και τον εξοπλισμό τους αναφορικά με την εκπαίδευση, τη συντήρηση και τη σωστή αποθήκευση.
Τελευταία τεχνική επικαιροποίηση: 30 Αυγούστου 2026
Παραπομπές
[1] Φωσφίνη (PH₃): Άχρωμο, εξαιρετικά τοξικό και εύφλεκτο αέριο. Η χημικά καθαρή φωσφίνη είναι άοσμη, ενώ τεχνικά ή ακάθαρτα δείγματα μπορεί να εμφανίζουν χαρακτηριστική οσμή σκόρδου ή σάπιου ψαριού λόγω προσμίξεων. Στο συγκεκριμένο περιστατικό η φωσφίνη παραγόταν από την αντίδραση του φωσφιδίου του αργιλίου με την υγρασία και το νερό.
Πηγές
- Polizeidirektion Göttingen – Gefahrgutunfall A7, 19 Δεκεμβρίου 2014
- Technisches Hilfswerk (THW) – Gefahrgutunfall auf Bundesautobahn 7 bei Göttingen
- Niedersächsischer Landtag – Drucksache 17/3435, Gefahrgutunfall auf der BAB 7 im Landkreis Göttingen
- NOAA CAMEO Chemicals – Aluminum Phosphide
- NOAA CAMEO Chemicals – Phosphine
- HNA – Αναδρομή στο ατύχημα με φωσφίδιο του αργιλίου στον A7
