Εκπαίδευση και Πιστοποίηση Διασωστών για Περιορισμένους Χώρους

Η εκπαίδευση και πιστοποίηση “διασωστών” για περιορισμένους χώρους απαιτεί συνδυασμό θεωρητικών γνώσεων, τεχνικών δεξιοτήτων, προ-νοσοκομειακής κατάρτισης και ψυχολογικής ετοιμότητας, με έμφαση στην πρακτική εξάσκηση σε ρεαλιστικές συνθήκες.

Σε συνέχεια του άρθρου που είχα γράψει για τις διαφορές εκπαίδευσης μεταξύ E.S.E.R. και C.S.E., παραθέτω τις δεξιότητες που πρέπει να έχει κάποιος που ενδιαφέρεται να εκπαιδευτεί και να εργαστεί ως διασώστης για περιορισμένους χώρους.

Εκπαίδευση για Διάσωση σε Περιορισμένους Χώρους (Confined Space Entry / Rescue Training)

Καλύπτει την αναγνώριση κινδύνων, τη χρήση αναπνευστικών συσκευών, τα μέτρα ασφαλείας και τις διαδικασίες διάσωσης. Η εκπαίδευση πρέπει να παρέχεται από φορέα ή εκπαιδευτές με τεκμηριωμένη επάρκεια στο συγκεκριμένο αντικείμενο και να περιλαμβάνει πρακτική αξιολόγηση ανάλογη με τα καθήκοντα που θα αναλάβει ο εκπαιδευόμενος.

Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ενιαίο κρατικό δίπλωμα αποκλειστικά για «Διασώστη Περιορισμένων Χώρων».
Η υποχρέωση του εργοδότη είναι να εξασφαλίζει την υγεία και ασφάλεια των εργαζομένων, να διαθέτει γραπτή εκτίμηση κινδύνου, κατάλληλες διαδικασίες και κατάλληλη και επαρκή εκπαίδευση για τα καθήκοντα που ανατίθενται.

• Π.Δ. 62/2025 – Κώδικας Εργατικού Δικαίου, όπως τροποποιήθηκε με τον Ν. 5239/2025. Στον Κώδικα έχουν κωδικοποιηθεί και οι βασικές διατάξεις του Ν. 3850/2010 για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία.
• Π.Δ. 16/1996 – Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στους χώρους εργασίας.
• Π.Δ. 305/1996 – Ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας στα προσωρινά ή κινητά εργοτάξια, όπου αυτό εφαρμόζεται.
• Οδηγία 2009/104/ΕΚ – Ελάχιστες απαιτήσεις ασφάλειας και υγείας για τη χρήση εξοπλισμού εργασίας από εργαζομένους.
• SOLAS III/19 – στη ναυτιλία προβλέπει ασκήσεις εισόδου και διάσωσης σε κλειστούς χώρους τουλάχιστον ανά δύο μήνες για τα μέλη πληρώματος με σχετικά καθήκοντα. Οι τρέχουσες συστάσεις του IMO για είσοδο σε enclosed spaces περιλαμβάνονται στην απόφαση MSC.581(110), που υιοθετήθηκε στις 27 Ιουνίου 2025.

Η απαιτούμενη εκπαίδευση γίνεται συνδυαστικά:

• Πιστοποιημένες Πρώτες Βοήθειες (από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς)
• Εκπαίδευση Εργασίας/Διάσωσης σε Περιορισμένο Χώρο από φορέα με κατάλληλους εκπαιδευτές, εξοπλισμό και πρακτική αξιολόγηση. Δεν υπάρχει ειδική «έγκριση ΕΟΠΠΕΠ/ΕΛΙΝΥΑΕ» για κάθε πρόγραμμα confined-space rescue. Ο ΕΟΠΠΕΠ συμμετέχει στο θεσμικό πλαίσιο αδειοδότησης φορέων δια βίου μάθησης, ενώ το ΕΛΙΝΥΑΕ είναι φορέας τεκμηρίωσης και εκπαίδευσης στην ΥΑΕ και υλοποιεί σχετικά προγράμματα.

Για να αναλάβει κάποιος καθήκοντα εισόδου ή διάσωσης, η επάρκειά του πρέπει να είναι ανάλογη με τον ρόλο, τους κινδύνους και τον εξοπλισμό της συγκεκριμένης εργασίας. Πρακτικά, ένα ολοκληρωμένο προφίλ περιλαμβάνει:

1. Εκπαίδευση Πρώτων Βοηθειών & ΚΑΡΠΑ/BLS, ιδιαίτερα για προσωπικό ομάδας διάσωσης. Για πιο απαιτητικό ρόλο προτείνεται πρόσθετη εκπαίδευση στη διαχείριση τραύματος, όπως P.H.T.L.S. ή αντίστοιχο πρόγραμμα.
2. Απαραίτητα, τεκμηριωμένη εκπαίδευση σε Περιορισμένο Χώρο, ανάλογη με τα καθήκοντα εισόδου/διάσωσης, με πρακτική σε αναπνευστικές συσκευές όπου απαιτούνται (όχι μόνο E.E.B.D. αλλά και S.C.B.A.), χρήση φορητών ανιχνευτών αερίων και τεχνικές διάσωσης.
3. Προαιρετικά, συμπληρωματικές διεθνείς σπουδές ή πιστοποιήσεις ΥΑΕ, όπως NEBOSH και IOSH.
   Το OSHA είναι ρυθμιστική αρχή και κανονιστικό πλαίσιο των ΗΠΑ· τα OSHA Outreach courses δίνουν κάρτες ολοκλήρωσης εκπαίδευσης και δεν αποτελούν από μόνα τους πιστοποίηση διασώστη περιορισμένων χώρων.
4. Προαιρετικά, πιστοποίηση και τεχνική κατάρτιση σε τεχνικές εξαερισμού.
   (Ο εξαερισμός είναι μια βασική τεχνική ασφάλειας σε κλειστούς χώρους ή σε εγκαταστάσεις όπου υπάρχει κίνδυνος συγκέντρωσης επικίνδυνων αερίων, ατμών ή σκόνης.)

Απαραίτητες δεξιότητες διασώστη Περιορισμένων Χώρων

Θεωρητικές/Γνωστικές Δεξιότητες

• Αναγνώριση κινδύνων σε περιορισμένους χώρους (ασφυξία, εκρηκτικότητα, τοξικά αέρια, πνιγμός, θερμικό stress κ.λπ.).
• Αναγνώριση κατηγορίας περιορισμένου χώρου (E.S.E.R ή C.S.E)
• Κατανόηση της νομοθεσίας & των κανονισμών (Π.Δ. 62/2025 όπως ισχύει, Π.Δ. 16/1996, 2009/104/ΕΚ και SOLAS/IMO για τη ναυτιλία).
• Ερμηνεία και δυνατότητα κατανόησης της Άδειας Εργασίας στην Βιομηχανία (PTW) και διαδικασιών εισόδου/διάσωσης.
• Ικανότητα σύνταξης και ερμηνείας σχεδίου εκτίμησης κινδύνου (Risk Assessment)
• Ικανότητα σχεδιασμού διάσωσης: επιλογή τεχνικής (κάθετη/οριζόντια), αξιολόγηση προσβασιμότητας, εκτίμηση κινδύνου, εναλλακτικά σενάρια εξόδου.
• Καλή γνώση των σχετικών μέσων ατομικής προστασίας και των ευρωπαϊκών προτύπων (EN 1496, EN 341, EN 136, EN 137 κ.λπ.).
• Προαιρετικά και όπου απαιτείται άριστη γνώση χειρισμού και εγκατάστασης εξωτερικής γραμμής παροχής αέρα από Airline και χρήση ASV.

Τεχνικές Δεξιότητες

• Ανίχνευση ατμόσφαιρας: Με χρήση φορητών ανιχνευτών αερίων (O₂, CO, H₂S, LEL). Προτείνεται η εκπαίδευση στα νέα μοντέλα ανίχνευσης έξι ή και επτά αερίων.
• Εξαερισμός χώρου: εγκατάσταση φορητών ventilators, αγωγών εξαερισμού.
• Χειρισμός αναπνευστικών συσκευών: E.E.B.D. για τους διασωζώμενους και S.C.B.A. (ανοικτού κυκλώματος) για τους διασώστες.
• Συστήματα πρόσβασης/ανάσυρσης: τριπόδα, βραχίονες, βαρούλκα διάσωσης, συστήματα ανακοπής πτώσης κ.λπ.
  • Η IRATA αφορά πιστοποίηση τεχνικών industrial rope access και είναι χρήσιμη όταν η πρόσβαση/διάσωση απαιτεί τεχνικές σχοινιών.
  • Η ITRA διαθέτει ξεχωριστό κλάδο πιστοποίησης Confined Space (Levels 1–3). Το κατάλληλο επίπεδο επιλέγεται ανάλογα με τον πραγματικό ρόλο του διασώστη και όχι απλώς ως γενικό «Level 1».
• Σχοινοδιάσωση / τεχνικές πρόσβασης (όπου απαιτείται): κόμποι, τεχνικές πρόσδεσης φορείων και ανύψωσης φορείων διάσωσης, αναρρίχηση/κατάβαση.
• Χειρισμός φορείων: κάθετη/οριζόντια ανύψωση, διάσωση από στενό άνοιγμα, κατανόηση και γνώση διαφορετικών τύπων φορείων ανά περίπτωση.
• Επικοινωνία: στη χρήση φορητών συστημάτων επικοινωνίας (πομποδέκτες PMR, VHF-UHF), τεχνικές διαβιβάσεων, αντίληψη κανόνων τηλεπικοινωνίας.

Προνοσοκομειακή Υποστήριξη – Πρώτες Βοήθειες

• Βασική υποστήριξη ζωής (BLS/CPR).
• Διαχείριση θυμάτων σε ασφυξία ή δηλητηρίαση (π.χ. παροχή οξυγόνου).
• Διαχείριση αιμορραγίας και σταθεροποίηση θυμάτων πριν από τη μετακίνηση.
• Σταθεροποίηση τραυματία μέσα σε περιορισμένο χώρο (χρήση φορείων Sked/Stokes κ.λπ.).
• Αναγνώριση και αντιμετώπιση θερμικής καταπόνησης/υποθερμίας.

Συμπεριφορικές Δεξιότητες – Soft Skills

• Ομαδικότητα και συντονισμός με την ομάδα διάσωσης.
• Ικανότητα εργασίας σε σκοτεινό, στενό, αγχωτικό περιβάλλον.
• Διαχείριση άγχους και λήψη γρήγορων αποφάσεων όταν ο χρόνος πιέζει.
• Διατήρηση επικοινωνίας τόσο με το θύμα όσο και με την ομάδα ασφαλείας εκτός του περιορισμένου χώρου.

Σωματικές Απαιτήσεις

• Καλή φυσική κατάσταση: δύναμη, αντοχή, ευελιξία σε περιορισμένο χώρο.
• Ικανότητα μεταφοράς εξοπλισμού: SCBA και θύματος.
• Απουσία κλειστοφοβίας/προβλημάτων υγείας που επηρεάζουν την αναπνοή ή το καρδιοαναπνευστικό.

Μετά από έρευνα που έκανα, τα κέντρα εκπαίδευσης που παρουσιάζονται ενεργά και έχουν ιστοσελίδα στο διαδίκτυο είναι τα παρακάτω:

Κέντρα Εκπαίδευσης στην Ελλάδα

Με βάση τα δημόσια διαθέσιμα προγράμματα που επαληθεύτηκαν στις 24 Αυγούστου 2026, ενδεικτικά εμφανίζονται ενεργά:

• ΣΕΒ Τεχνική Ακαδημία – Confined Space Entry: Ασφαλής Είσοδος, Εργασία & Αυτοδιάσωση σε Περιορισμένους Χώρους, με θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση.
• Active Point Training Center – Confined Spaces Entry + Rescue.
• ErgoProlipsis – Safe Work in Confined Spaces.
• High Access – Work and Rescue from Heights and Confined Spaces.
• Poseidon Marine Supplies – CSE Confined Space Entry Training με πρακτική προσομοίωση.

Η αναφορά είναι ενδεικτική και δεν αποτελεί αξιολόγηση ή επίσημη έγκριση των φορέων από το FirePedia.
Πριν από την επιλογή προγράμματος πρέπει να ελέγχεται η ύλη, η πρακτική εκπαίδευση, ο εξοπλισμός, τα προσόντα των εκπαιδευτών και το αν το πρόγραμμα αντιστοιχεί στον πραγματικό ρόλο του εκπαιδευόμενου.

Επίπεδα Δεξιοτήτων σε Διεθνή Σχήματα Εκπαίδευσης

Δεν υπάρχει ένα ενιαίο παγκόσμιο σύστημα ονομασίας επιπέδων για όλους τους φορείς. Συχνά συναντώνται όροι όπως Awareness, Responder/Operational, Technician και Advanced/Team Leader, αλλά το περιεχόμενο κάθε επιπέδου πρέπει να ελέγχεται στο συγκεκριμένο syllabus.

• Awareness: αναγνώριση κινδύνων και βασικές ενέργειες χωρίς επιχειρησιακή είσοδο.
• Responder / Operational: βασικές διαδικασίες εισόδου ή/και απλής διάσωσης, ανάλογα με το εκπαιδευτικό σχήμα.
• Technician: προχωρημένη entry rescue, συστήματα σχοινιών, συσκευασία και ανάσυρση θύματος και διαχείριση πιο σύνθετων κινδύνων.
• Advanced / Team Leader: σύνθετες επιχειρήσεις, ανώτερος σχεδιασμός και συντονισμός, όπου αυτό προβλέπεται από το συγκεκριμένο σχήμα.

Ενδεικτικά, η ITRA χρησιμοποιεί σήμερα για το Confined Space τα επίπεδα Level 1 (Responder), Level 2 (Technician) και Level 3 (Advanced).

Ένας διασώστης για Περιορισμένο Χώρο, θα πρέπει να είναι τεχνικά ικανός προ-νοσοκομειακά καταρτισμένος και ψυχολογικά έτοιμος να επιχειρήσει σε περιβάλλον με υψηλό στρες.  Η εκπαίδευση δεν είναι “μια μέρα σεμινάριο” αλλά απαιτεί συνεχή πρακτική, ασκήσεις και περιοδική επανεκπαίδευση. Όπου το συγκεκριμένο σχήμα πιστοποίησης προβλέπει λήξη ή revalidation, αυτή πρέπει να τηρείται.

Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;

• Ο εργοδότης μπορεί να στείλει προσωπικό σε ένα πιστοποιημένο κέντρο εκπαίδευσης που διαθέτει εξομοιωτή confined space (π.χ., φρεάτια, δεξαμενές, κατακόρυφες/οριζόντιες εισόδους).
• Αν δεν υπάρχει εξομοιωτής, η εκπαίδευση μπορεί να γίνει σε πραγματικό χώρο του εργοδότη (δεξαμενή, σιλό, φρεάτιο), υπό αυστηρή επιτήρηση και με τα απαραίτητα μέσα ασφαλείας (αναπνευστικές συσκευές, ανίχνευση αερίων, τριπόδα, βαρούλκο, standby rescue team).
• Σε θεωρητικό επίπεδο, μέρος της εκπαίδευσης μπορεί να γίνει σε αίθουσα ή εξ αποστάσεως, αλλά για καθήκοντα εισόδου και διάσωσης η πρακτική εξάσκηση και αξιολόγηση είναι κρίσιμες για να τεκμηριώνεται πραγματική επιχειρησιακή επάρκεια.

Η ελληνική νομοθεσία δεν επιβάλλει “εξομοιωτή” με τη στενή έννοια. Η χρήση όμως ειδικά διαμορφωμένου χώρου (training simulator) αποτελεί πολύ καλή πρακτική, επειδή επιτρέπει ελεγχόμενη εξάσκηση σε κάθετες και οριζόντιες εισόδους, ανάσυρση, επικοινωνία και χρήση αναπνευστικών συσκευών. Ο εξομοιωτής από μόνος του δεν υποκαθιστά τη γραπτή εκτίμηση κινδύνου, το site-specific rescue plan και την εκπαίδευση πάνω στις πραγματικές διαδικασίες και στον εξοπλισμό του εργοδότη.

Ευελπιστώ να βοήθησα στην διευκρίνηση των δεξιοτήτων που πρέπει να υπάρχουν για να επιχειρήσει κάποιος σε περιορισμένο χώρο.

Η συμβουλή μου είναι πριν προσλάβετε ή εκπαιδεύσετε προσωπικό για διασώστες, κάνετε έρευνα και δαπανήστε λίγο χρόνο γιατί η διάσωση ΔΕΝ είναι παιχνίδι ούτε hobby όταν πρόκειται για ανθρώπινες ζωές.

Πηγές και Θεσμικές Αναφορές

• Επιθεώρηση Εργασίας – Εκπαίδευση Εργαζομένων.
• ΕΛΙΝΥΑΕ – Περιορισμένοι Χώροι: Εθνική Νομοθεσία.
• Π.Δ. 305/1996 – Προσωρινά ή κινητά εργοτάξια.
• ΕΟΠΠΕΠ – Θεσμικό πλαίσιο φορέων εκπαίδευσης και κατάρτισης.
• IMO – MSC 110 (2025), Revised recommendations for entering enclosed spaces aboard ships.
• IMO – SOLAS enclosed-space entry and rescue drills.
• OSHA – Outreach Training Program.
• IRATA International – Rope Access Certification Scheme.
• ITRA – Technical Rescue Certification, Confined Space Levels 1–3.

Τελευταία ενημέρωση: 24 Αυγούστου 2026