Πολλοί από εσάς θα έχετε τοποθετήσει σε μια πόρτα ένα πυροσβεστήρα ως προσωρινό φρένο για να μείνει μια πόρτα ανοιχτή, αδιαφορώντας για τον πυροσβεστήρα καθώς είναι άλλη μια κόκκινη φιάλη στη γωνία. Δυστυχώς κατά τον ίδιο τρόπο συμπεριφερόμαστε πολλές φορές και στις φιάλες των αναπνευστικών μας συσκευών… άλλη μια κίτρινη ή γκρι φιάλη στο ράφι…
Πόσα όμως γνωρίζουμε για τις φιάλες; πόσα είδη υπάρχουν; είναι ίδιες σε μέγεθος αλλά διαφορετικές σε ποσότητα; τις μετράμε σε psi ή σε bar; Όλα αυτά θα τα αναλύσουμε μέσα από αυτό το άρθρο όχι για να σας κάνουμε ειδικούς αλλά για να αποκτήσετε την απαιτούμενη τεχνογνωσία έτσι ώστε να σέβεστε τον εξοπλισμό σας αλλά και να ζητάτε πάντα το καλύτερο και το πιο σωστό για την εργασία σας.
Οι φιάλες των αναπνευστικών συσκευών (καθώς υπάρχουν και άλλων κατηγοριών) μπορούν να ταξινομηθούν, με βάση τον τρόπο κατασκευής τους, σε τέσσερις βασικούς τύπους:
- Type 1: μεταλλικές φιάλες χωρίς σύνθετη περιέλιξη, συνήθως από χάλυβα ή κράμα αλουμινίου.
- Type 2: σύνθετες φιάλες με φέρον μεταλλικό liner και περιμετρική ενίσχυση ινών μόνο στο κυλινδρικό τμήμα (hoop wrapped).
- Type 3: πλήρως περιτυλιγμένες σύνθετες φιάλες με φέρον μεταλλικό liner.
- Type 4: πλήρως περιτυλιγμένες σύνθετες φιάλες με μη φέρον liner, συνήθως πολυμερές.
1. Χαλύβδινες φιάλες (Steel Cylinders) Type 1
Οι χαλύβδινες φιάλες κατασκευάζονται σε πολλά εργοστάσια ανά τον κόσμο, όμως λίγα είναι αυτά που έχουν μακρά ιστορία και παράδοση και πολλά με μικρή ιστορία γρήγορη ανάπτυξη και αμφιβόλου ποιότητας προϊόν. Οι χαλύβδινες φιάλες είναι κατά βάση οι πιο ανθεκτικές στο πέρας του χρόνου και στην κακομεταχείριση έως ενός σημείου βέβαια. Μέσα από την πολυετή χρήση τους σε πυροσβεστικές υπηρεσίες, διυλιστήρια και βιομηχανικές ομάδες έχουν αποδείξει την ανθεκτικότητα τους, την αξία τους αλλά είναι υπεύθυνες και για πολλές κακώσεις στην μέση λόγω του βάρους τους.
Πάμε να δούμε τα πέντε βασικά πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα που μπορεί να έχουν:
- Ανθεκτικότητα : Αντοχή σε χτυπήματα ή γρατσουνιές, αλλά διαβρώνονται εσωτερικά εύκολα με το πέρας του χρόνου
- Συντήρηση : Κάθε πέντε (5) χρόνια Υδροστατικός έλεγχος
- Χρόνος ζωής : Απεριόριστος όσο περνάνε υδροστατικό έλεγχο
- Βάρος : Μειονεκτούν σε αυτό το παράγοντα καθώς το βάρος συνήθως είναι μεγάλο αναλόγως του όγκου της φιάλης (6 λίτρων ή 9)
- Κόστος : Δεν έχουν μεγάλο κόστος αγοράς και κυμαίνεται από 130 μέχρι 250 ευρώ
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την υγρασία, τους ρύπους και τις απαιτήσεις του πεπιεσμένου αναπνεύσιμου αέρα, δείτε το άρθρο «Ποιότητα αέρα φιαλών, πόσα πραγματικά γνωρίζετε;».
Αναλόγως της φιάλης επιδέχονται διαφορετικά κλείστρα βαλβίδες αναλόγως της προτίμησης του χρήστη. Προτείνω ανεπιφύλακτα με την παραγγελία κάθε φιάλης για αναπνευστική συσκευή να ζητάτε απαραιτήτως να φέρει βαλβίδα περιορισμού ροής (EFV)
2. Φιάλες Αλουμινίου (Aluminum Cylinders) Type 1
Οι φιάλες αλουμινίου δεν διαφέρουν και πάρα πολύ από τις χαλύβδινες. Κατασκευάζονται από κράμα αλουμινίου και παρουσιάζουν διαφορετική συμπεριφορά διάβρωσης από τις χαλύβδινες, όμως το αλουμίνιο δεν είναι απρόσβλητο από διάβρωση. Αρκετοί κατασκευαστές διαμορφώνουν κατά τέτοιο τρόπο το εσωτερικό των φιαλών αλουμινίου με μια φόρμουλα μαγνησίου-πυριτίου-αλουμινίου, παρέχοντας ισχυρή ανθεκτικότητα στην διάβρωση και στα γδαρσίματα.
- Ανθεκτικότητα : Αντοχή σε χτυπήματα ή γρατσουνιές
- Συντήρηση : Κάθε πέντε (5) χρόνια Υδροστατικός έλεγχος
- Χρόνος ζωής : Απεριόριστος όσο περνάνε υδροστατικό έλεγχο
- Βάρος : Μέτριο αναλόγως του όγκου της φιάλης
- Κόστος : Έχουν μέτριο κόστος αγοράς και κυμαίνεται αναλόγως του όγκου τους
3. Φιάλες Ανθρακονημάτων (Carbon Composite Cylinders) Type 3
Αυτός ο τύπος της φιάλης αποτελείται από ένα δοχείο αλουμινίου (μεταλλικό χιτώνιο) το οποίο είναι περιτυλιγμένο με ανθρακονήματα. Το δοχείο είναι κατασκευασμένο από αλουμίνιο τύπου 6061 ψυχρής εξέλασης. Στην συνέχεια το δοχείο τυλίγεται με ίνες άνθρακα σε μία εποξική μήτρα. Η όλη διαδικασία ελέγχεται από έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Στην συνέχεια, επάνω στο στρώμα των νημάτων άνθρακα, τυλίγονται ίνες υάλου οι οποίες αποτελούν το εξωτερικό τελικό στρώμα..
Η εξωτερική αυτή στρώση από ίνες υάλου εφαρμόζεται για την ενίσχυση της αντίστασης του κυλίνδρου σε κρούση και τριβή κατά την διάρκεια της χρήσης του.
- Ανθεκτικότητα : Μέτρια Αντοχή σε χτυπήματα ή γρατσουνιές
- Συντήρηση : Κάθε πέντε (5) χρόνια Υδροστατικός έλεγχος
- Χρόνος ζωής : Δεκαπέντε με τριάντα χρόνια
- Βάρος : Εξαιρετικά ελαφρές
- Κόστος : Έχουν υψηλό κόστος αγοράς και κυμαίνεται αναλόγως του όγκου τους
4. Φιάλες Ανθρακονημάτων (Full Composite Cylinders) Type 4
Στην νέα φιάλη από ανθρακονήματα, δεν υπάρχει μέταλλο για να αντιδράσει με αέρια και να υπάρξει διάβρωση. Από μόνη της η πολυμερής επένδυση είναι η αιτία που καθιστά την φιάλη τύπου 4 εξαιρετικά ελαφριά με απεριόριστη διάρκεια ζωής. Η κατασκευή της φιάλης αποτελείται από ίνες άνθρακα υψηλής αντοχής και πλέξη αραμιδίου (Kevlar). Ο συνδυασμός του Kevlar με τις ίνες άνθρακα είναι τόσο ανθεκτικός στην φθορά ώστε δεν υπάρχει καμία ανάγκη για πρόσθετη επικάλυψη της φιάλης με ίνες υάλου με αποτέλεσμα ο τύπος 4 να έχει συγκριτικά, ακόμη χαμηλότερο βάρος.
- Ανθεκτικότητα : Μέτρια αντοχή σε χτυπήματα ή γρατσουνιές
- Συντήρηση : Κάθε πέντε (5) χρόνια Υδροστατικός έλεγχος
- Χρόνος ζωής : NNL (No Life Limit)(Μετά τα 30 έτη αν αποτύχει ο υδροστατικός έλεγχος αποσύρεται)
- Βάρος : Εξαιρετικά ελαφρές
- Κόστος : Έχουν μέτριο κόστος αγοράς και κυμαίνεται αναλόγως του όγκου τους
Δείτε ένα βίντεο πώς κατασκευάζονται οι φιάλες αυτές
Γενικές προδιαγραφές κυλίνδρων
- EN 12245:2022 Transportable gas cylinders – Fully wrapped composite cylinders.
- ISO 11119-1:2020 Type 2 hoop-wrapped fibre-reinforced composite cylinders with load-sharing metal liner.
- ISO 11119-2:2020 Type 3 fully wrapped composite cylinders with load-sharing metal liner.
- ISO 11119-3:2020 Type 4 fully wrapped composite cylinders with non-load-sharing liner.
- ISO 11623:2023 Periodic inspection and testing of composite cylinders and tubes.
- ISO 9809-1:2019 Refillable seamless steel gas cylinders and tubes, Part 1.
- ISO 18119:2018 Seamless steel and seamless aluminium-alloy gas cylinders and tubes – Periodic inspection and testing, μαζί με τις ισχύουσες τροποποιήσεις.
- EN 144-1, EN 144-2 Συνδέσεις βαλβίδων φιαλών αναπνευστικών συσκευών.
- EN 137:2006 Self-contained open-circuit compressed air breathing apparatus with full face mask – Requirements, testing, marking.
- EN 1089-3:2011 Gas cylinder identification – Colour coding.
Διαφορές μεταξύ των πιέσεων
Πολλές φορές ακούω κάποιους να μετράνε την πίεση των φιαλών σε psi ή σε bar. Κανένα από αυτά δεν είναι λάθος, λαμβάνοντας υπ’ όψη ότι βάσει Εθνικών Προτύπων, αναφερόμαστε στην μονάδα πίεσης που ισχύει σε κάθε χώρα. Εφόσον βρισκόμαστε στην Ευρώπη χρησιμοποιούμε ως μονάδα μέτρησης της πίεσης τα bar καθώς η μονάδα μέτρησης psi χρησιμοποιείται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Η πίεση λειτουργίας μίας φιάλης (ονομαστική πίεση) είναι αυτή που έχει ορίσει ο κατασκευαστής και αναγράφεται στην σήμανση της φιάλης. Για παράδειγμα μια φιάλη έξι (6) λίτρων με πίεση λειτουργίας 300 bar, μπορεί να γεμίσει με αέρα με πίεση μέχρι 300 bar (επιχειρησιακά).
Περιεκτικότητα και διάρκεια χρήσης της φιάλης
Η περιεκτικότητα μίας φιάλης εξαρτάται από τον όγκο και την πίεση λειτουργίας. Για παράδειγμα η περιεκτικότητα της φιάλης που αναφέρω πιο πάνω είναι 1800 λίτρα. Για να βρούμε την περιεκτικότητα πολλαπλασιάζουμε τον όγκο (V) επί την πίεση (P) που αναγράφονται στην σήμανση της φιάλης.
Οπότε όγκος (V) 6 λίτρα επί την πίεση (P) 300 bar = 1800 λίτρα (L) αναπνεύσιμου αέρα. Αυτή η ποσότητα αέρα αρκεί για 40 λεπτά περίπου. Όμως, τι ακριβώς σημαίνει, ότι θα έχουμε 40 λεπτά αέρα;
Ας το αναλύσουμε
Η διάρκεια μιας αναπνευστικής συσκευής ατμοσφαιρικού αέρα εξαρτάται από την ποσότητα του ατμοσφαιρικού αέρα στην φιάλη και τον μέσο όρο κατανάλωσης από τον χρήστη. (Ο μέσος όρος παγκοσμίως ορίζεται στα 40 λίτρα το λεπτό και αφορά πυροσβέστη σε μέτρια εργασία).
Η κατανάλωση χωρίζεται σε 3 κατηγορίες
1. Πλήρη Διάρκεια
Ορίζεται ως η διάρκεια από την στιγμή που ενεργοποιείται η αναπνευστική συσκευή μέχρι να αδειάσει η φιάλη.
2. Διάρκεια Εργασίας
Ορίζεται ως η διάρκεια από την στιγμή που ενεργοποιείται η αναπνευστική συσκευή μέχρι να ακουστεί η προειδοποίηση της σφυρίχτρας.
3. Περιθώριο ασφαλείας (Π.Α)
Ορίζεται ως η διάρκεια από την στιγμή που ακούγεται η σφυρίχτρα μέχρι να εξαντληθεί ο αέρας στην φιάλη. Σύμφωνα με το EN 137:2006, η προειδοποιητική διάταξη πρέπει να ενεργοποιείται στα 55 ± 5 bar ή σε υψηλότερη πίεση όταν αυτό απαιτείται ώστε να απομένουν τουλάχιστον 200 λίτρα αέρα. Ο χρόνος που αντιστοιχεί σε αυτή την εφεδρεία δεν είναι σταθερός, καθώς εξαρτάται από τη χωρητικότητα της φιάλης και την πραγματική κατανάλωση του χρήστη.
Παράδειγμα (αναπνευστική συσκευή 6 λίτρων/300 Bar)
Ποσότητα (σε λίτρα) Χ Πίεση (bar) = Περιεχόμενο (σε λίτρα)
- Πλήρη διάρκεια 6 Χ 300 Χ 0,9 = 1.620 λίτρα αναπνεύσιμου αέρα (όπου 0,9 συντελεστής συμπίεσης)
- Πλήρη διάρκεια = 1.620 λίτρα διά 40 (λίτρα μέσης αναπνοής το λεπτό) = 40,5 λεπτά χρήσης
- Διάρκεια Εργασίας = 1.620 λίτρα – Π.Α διά 40 (λίτρα μέσης αναπνοής το λεπτό) = 33 λεπτά χρήσης
Ο συντελεστής συμπίεσης (ή διόρθωσης) εφαρμόζεται ΜΟΝΟ σε φιάλες των 300 bar και όχι των 200 bar
| Εργασία | Λίτρα ανά λεπτό (l/min) | PIAF (l/min) |
| Ξεκούραστοι (όταν ξυπνάμε) | 10 | 30 |
| Περπατώντας με 5 km/h | 30 | 90 |
| Σκάψιμο, φτυάρισμα | 50–70 | 150–210 |
| Βαριά εργασία | 100 | 300 |
| Πυροσβέστης σε διάσωση | >100 | >450 |
*Peak Inhalation Air Flow
| Όγκος λίτρα | 6 λίτρα | 8 λίτρα | 9 λίτρα |
| Πλήρη διάρκεια | 45 λεπτά | 54 λεπτά | 60 λεπτά |
| Διάρκεια εργασίας | 30 λεπτά | 44 λεπτά | 50 λεπτά |
| Εσωτερική πίεση | 300 bar | 300 bar | 300 bar |
Από τους παραπάνω πίνακες αντιλαμβανόμαστε ότι η φιάλη που θέσαμε ως παράδειγμα σε ένα μέσο χρήστη (πυροσβέστη) σε συνθήκες κατάσβεσης (το λιγότερο 60 λίτρα το λεπτό κατανάλωση) θα διαρκέσει μέσο όρο 20± λεπτά. Για να το κάνω πιο κατανοητό παραθέτω ένα βίντεο με την ευγενική υποστήριξη του συναδέλφου Μάριου Χριστοδουλίδη που ταλαιπώρησα για την δημιουργία αυτού του πειράματος.
Η κατανάλωση να επισημάνω εξαρτάται από πολλούς άλλους παράγοντες επίσης, όπως η χρήση της μεμβράνης του αεροπνεύμονα (free flow) για παραπάνω παροχή αέρα, η φυσική κατάσταση του χρήστη, το κάπνισμα, αν κάποιος είναι υπέρβαρος κ.λ.π.
Μια άλλη ερώτηση που καλούμαι να απαντήσω πολλές φορές σε συζητήσεις με πυροσβέστες είναι πόσο πρέπει μια φιάλη να είναι γεμάτη σύμφωνα με την ονομαστική της τιμή. Με δεδομένο ότι το 90% των φιαλών στο Πυροσβεστικό Σώμα είναι 6 λίτρων στα 300 bar πολλοί μου λένε ότι πρέπει να είναι στα 250 bar, ή στα 220 bar είναι εντάξει κλπ.
Η απάντηση μου είναι ότι πρέπει να βρίσκεται πάντα έτοιμη προς χρήση στο 90% της ονομαστικής της τιμής κατ’ ελάχιστον. (Δηλαδή 300 bar X 90% = 270 bar) για την Πυροσβεστική Υπηρεσία υπάρχει βεβαίως και η διάταξη 117.
Αποθήκευση φιαλών
Κάθε φιάλη υπόκειται σε κάποιους κανόνες αναφορικά με την σωστή και ασφαλή αποθήκευση της.
- Αποθηκεύεται την φιάλη με τρόπο τέτοιο ώστε να είναι απολύτως προστατευμένη από υψηλές θερμοκρασίες, χημικά και φωτιά.
- Κλείστε και ασφαλίστε την έξοδο της φιάλης (σπείρωμα σύνδεσης) με ειδική μεταλλική τάπα η οποία εξασφαλίζει ότι βρωμιές και άλλα σωματίδια δεν θα εισέλθουν κατά την περίοδο της αποθήκευσης εντός της φιάλης. Επίσης προστατεύει την φιάλη από λάθος χειρισμό σε περίπτωση που είναι γεμάτη και την ανοίξετε σε ελεύθερο περιβάλλον. Προσοχή στην επιλογή μεταξύ 300 bar φιαλών και 200 bar φιαλών καθώς διαθέτουν διαφορετικούς λαιμούς οι φιάλες (θα αναλυθεί εκτενέστερα σε επόμενο άρθρο).
- Η αποθήκευση να γίνεται σε διαφορετικά ράφια. Άλλα ράφια για τις γεμάτες φιάλες και άλλα για τις άδειες φιάλες. Τα ράφια πρέπει να φέρουν πινακίδες για την εύκολη αναγνώριση των φιαλών
- Οι άδειες φιάλες, θα πρέπει υποχρεωτικά να περιέχουν αέρα με πίεση τουλάχιστον 2 bar για να αποφεύγεται η ενδεχόμενη οξείδωση/μόλυνση της φιάλης λόγω της υγρασίας.
- Οι φιάλες να αποθηκεύονται σε περιβάλλον που έχει θερμοκρασία μεταξύ -30Ο C και +60Ο C
 |
 |
| Ειδική μεταλλική τάπα ασφάλισης φιαλών G5/8-300 Bar (V06567) | |
Μεταφορά φιαλών
- Για την μεταφορά των φιαλών είτε είναι υπό πίεση είτε είναι άδειες το σωστό είναι να μεταφέρονται με ένα μηχανισμό ασφάλισης όπως ένα καρότσι με ειδικές θέσεις για συγκεκριμένο αριθμό φιαλών και εάν είναι δυνατόν να υπάρχει ένδειξη πάνω στο κλείστρο (πχ. αυτοκόλλητη χρωματιστή ταινία ή ετικέτα που να λέει ΓΕΜΑΤΗ).
- ΠΡΟΣΟΧΗ! ποτέ δεν μεταφέρουμε ή σηκώνουμε τις φιάλες από τον χειροτροχό, το χερούλι ή τη βαλβίδα του κλείστρου. Η φιάλη πρέπει να συγκρατείται από το σώμα της ή να μεταφέρεται με κατάλληλο και ασφαλισμένο μέσο μεταφοράς, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
- Ελέγχετε τις φιάλες μια φορά το μήνα στην αποθήκη σας και κρατάτε αρχείο συντήρησης, επισκευών και πλήρωσης για την κάθε φιάλη χωριστά.
Ειδικό καρότσι μεταφοράς φιαλών
Κλείνοντας θα ήθελα να επισημάνω ότι η τεχνογνωσία πάνω στο εξοπλισμό ασφαλείας δεν είναι κάτι το οποίο το αγοράζεις σε ένα κατάστημα ή το κατέχεις διαβάζοντας μόνο ένα άρθρο. Χρειάζεται επιμονή και όρεξη για συνεχή μάθηση καθώς και συνεχή ανάγνωση όλων των τελευταίων εξελίξεων πάνω σε αυτό το τομέα έτσι ώστε ο χρήστης να φθάσει σε ένα καλό επίπεδο τεχνογνωσίας που θα τον βοηθήσει όχι μόνο στο επάγγελμα του αλλά και στην διασφάλιση της προσωπικής του υγείας.
Τελευταία τεχνική αναθεώρηση από τον αρθρογράφο: Αύγουστος 2026
Πηγές και τεχνικές αναφορές
- ISO 11119-1:2020 – Gas cylinders – Design, construction and testing of refillable composite gas cylinders and tubes – Part 1: Hoop wrapped fibre reinforced composite gas cylinders and tubes up to 450 l.
- ISO 11119-2:2020 – Part 2: Fully wrapped fibre reinforced composite gas cylinders and tubes up to 450 l with load-sharing metal liners.
- ISO 11119-3:2020 – Part 3: Fully wrapped fibre reinforced composite gas cylinders and tubes with non-load-sharing metallic or non-metallic liners or without liners.
- ISO 11623:2023 – Gas cylinders – Composite cylinders and tubes – Periodic inspection and testing.
- ISO 18119:2018 – Seamless steel and seamless aluminium-alloy gas cylinders and tubes – Periodic inspection and testing, με τις ισχύουσες τροποποιήσεις.
- ISO 9809-1:2019 – Refillable seamless steel gas cylinders and tubes – Part 1.
- EN 12245:2022 – Transportable gas cylinders – Fully wrapped composite cylinders.
- EN 137:2006 – Self-contained open-circuit compressed air breathing apparatus with full face mask – Requirements, testing, marking.
- Dräger – Compressed Air Breathing Cylinders.
