Πυροσβεστικοί Αυλοί στην Ελλάδα

Σε συνέχεια του άρθρου μου στο Firepedia «Σωλήνες Πυρόσβεσης: Σύγχρονες Προδιαγραφές, Υλικά και Πρακτικές Χρήσης», περνάμε στο επόμενο κρίσιμο εξάρτημα, τον πυροσβεστικό αυλό.

Αν ο σωλήνας μεταφέρει το κατασβεστικό μέσο, ο αυλός καθορίζει πώς αυτό θα φτάσει στη φωτιά, τη μορφή της βολής, την αξιοποίηση της πίεσης, την πραγματική παροχή και, σε μεγάλο βαθμό, την αποτελεσματικότητα της επέμβασης. Σωλήνας και αυλός δεν είναι δύο άσχετα εξαρτήματα· είναι ένα ενιαίο σύστημα που πρέπει να ταιριάζει σωστά σε διάμετρο, πίεση, παροχή και τύπο συνδέσμου STORZ.

Στην ελληνική αγορά, η συχνότερη σύγχυση δεν αφορά μόνο την επιλογή αυλού, αλλά και τον τρόπο που αναγράφονται και ερμηνεύονται οι σύνδεσμοι STORZ, θέμα που αναλύεται παρακάτω.

Σε πολλά περιστατικά πυρκαγιάς όπου χρησιμοποιήθηκαν αυλοί πυρόσβεσης, έχω γίνει μάρτυρας ουκ ολίγων περιπτώσεων όπου ο ακατάλληλος συνδυασμός εξοπλισμού, η κακή συντήρηση και η έλλειψη τεχνογνωσίας οδήγησαν σε λάθος τακτικές και κακή χρήση, με αποτέλεσμα την καθυστέρηση της πυρόσβεσης.

Τι είναι ο πυροσβεστικός αυλός και γιατί έχει σημασία

Ο πυροσβεστικός σωλήνας μεταφέρει το μέσο (νερό), αλλά ο αυλός καθορίζει αν αυτό θα βγει ως συμπαγής βολή, διασκορπισμένη βολή, ομίχλη ή συνδυασμός τους. Αυτό ακούγεται αυτονόητο, όμως τα προβλήματα εμφανίζονται όταν οι επιλογές γίνονται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη πώς ο αυλός αλληλεπιδρά με κάθε άλλο εξάρτημα της γραμμής. Η σωστή εκπαίδευση των χειριστών είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιτυχή πυρόσβεση.

Γι’ αυτό ένας άρτια επιλεγμένος σωλήνας δεν αρκεί, αν στο άκρο του συνδεθεί αυλός ακατάλληλης παροχής, λανθασμένης πίεσης ή μη συμβατού συνδέσμου STORZ.

Τα βασικά είδη πυροσβεστικών αυλών

Στην ελληνική αγορά κυκλοφορούν κυρίως οι παρακάτω κατηγορίες. Για αντιστοίχιση ανά διάμετρο σωλήνα και εφαρμογή, ανατρέξτε στον πίνακα επιλογής στο τέλος.

Αυλοί χαμηλής πίεσης νερού-αφρού

Χρησιμοποιούνται όταν χρειάζεται εναλλαγή από νερό σε αφρό χωρίς αλλαγή κεφαλής. Σε ελληνικές τεχνικές προδιαγραφές εμφανίζονται ως αυλοί τύπου πιστολιού, με τουλάχιστον τρία είδη βολής και παροχή τουλάχιστον 250 l/min στα 6 bar. Η τελική επιλογή πρέπει πάντοτε να επαληθεύεται με το τεχνικό φυλλάδιο του κατασκευαστή. (Πάντα να διαβάζετε τα τεχνικά εγχειρίδια.)

Αυλοί χαμηλής πίεσης συνδυασμένης βολής

Από τις πιο ευέλικτες κατηγορίες για γενική επιχειρησιακή χρήση. Δίνουν συμπαγή βολή, διασκορπισμένη ή συνδυασμό τους. Σε ελληνικές προδιαγραφές συνήθως απαιτούν παροχή έως 400 l/min @ 6 bar, με σύνδεσμο STORZ 52-C (KA 66 mm) ή STORZ 65 (KA 81 mm), ανάλογα με τη διάμετρο και τη διάταξη της γραμμής.

Αυλοί συμπαγούς βολής ή σταθερής γωνίας διασποράς

Απλούστεροι μηχανικά, προτιμώνται εκεί όπου ζητείται αντοχή, απλή χρήση και προβλέψιμη συμπεριφορά.

Αυλοί υψηλής πίεσης

Στην παρακάτω φωτογραφία, απεικονίζεται πυροσβέστης που επιχειρεί με αυλό τύπου πιστολιού υψηλής πίεσης, συνδεδεμένο με γραμμή άμεσης επέμβασης. Τα συστήματα αυτά συναντώνται κυρίως σε τυλικτήρες άμεσης επέμβασης πυροσβεστικών οχημάτων και χρησιμοποιούνται για την ταχεία πρώτη προσβολή της πυρκαγιάς, ιδιαίτερα σε αστικά συμβάντα, πυρκαγιές οχημάτων, κάδους, μικρές εστίες και περιπτώσεις όπου απαιτείται άμεση και στοχευμένη ενέργεια από τον πυροσβέστη.

Ο αυλός αυτού του τύπου αποτελείται από σώμα πιστολιού με σκανδάλη, εργονομική λαβή και δυνατότητα ρύθμισης της βολής, από συμπαγή δέσμη έως διασκορπισμένη βολή νερού. Αντίστοιχο παράδειγμα είναι το AWG High-Pressure Pistol HDP1, το οποίο ανήκει στην κατηγορία PN40, με μέγιστη πίεση λειτουργίας 40 bar. Το συγκεκριμένο μοντέλο διατίθεται με επιλογές παροχής 150 ή 200 l/min, ανάλογα με τη διαμόρφωση. Οι τιμές αυτές αφορούν το συγκεκριμένο μοντέλο· άλλοι αυλοί υψηλής πίεσης σε γραμμές άμεσης επέμβασης κινούνται τυπικά σε χαμηλότερες παροχές (βλ. πίνακα επιλογής), ανάλογα με τη διαμόρφωση και την πραγματική πίεση λειτουργίας.

Η γραμμή τροφοδοσίας είναι συνήθως εύκαμπτος ελαστικός σωλήνας μικρής διαμέτρου, ο οποίος βρίσκεται τυλιγμένος στον τυλικτήρα άμεσης επέμβασης του οχήματος. Ο σωλήνας, ο αυλός, οι σύνδεσμοι και οι αντάπτορες πρέπει πάντα να επιλέγονται με βάση την πραγματική πίεση λειτουργίας του συστήματος. Για τον λόγο αυτό, η ονομαστική πίεση των εξαρτημάτων, όπως PN16 ή PN40, πρέπει να είναι συμβατή με την πίεση της αντλίας, του τυλικτήρα, του σωλήνα και του αυλού.

Στο εμπρόσθιο μέρος του πιστολιού μπορεί να προσαρμοστεί ειδικό εξάρτημα αφρού, γνωστό ως foam attachment ή foam lance attachment. Το εξάρτημα αυτό επιτρέπει στο πιστόλι υψηλής πίεσης να χρησιμοποιηθεί και για εφαρμογή αφρού, όταν υπάρχει κατάλληλη τροφοδοσία αφρογόνου υγρού και αντίστοιχη διάταξη ανάμειξης. Η AWG διαθέτει ειδικό foam attachment για Turbo-Nozzle και HDP1, το οποίο επιτρέπει στο HDP1 να αποδίδει αφρό υψηλής ποιότητας.

Τα πιστόλια υψηλής πίεσης αυτού του τύπου δεν πρέπει να συγχέονται με απλές γραμμές κανονικής πίεσης περίπου 10 bar. Σε αντίστοιχα συστήματα υψηλής πίεσης, όπως το AWG HDP1, η πίεση λειτουργίας μπορεί να φτάνει τα 40 bar. Η ακριβής σύνδεση του αυλού, είτε μέσω σπειρώματος, ταχυσυνδέσμου, Storz ή ειδικού αντάπτορα, εξαρτάται από τον εξοπλισμό του κάθε οχήματος και τη διαμόρφωση του συγκεκριμένου συστήματος.

Εμπρόσθια προσαρτήματα αφροπαραγωγής συμβατών αυλών

Τοποθετούνται στο εμπρόσθιο μέρος πιστολοειδών αυλών μέσω ειδικού συστήματος σύνδεσης του κατασκευαστή. Στην αγορά τα συναντάτε ως προσαρτήματα τύπου Comet ή αντίστοιχης φιλοσοφίας. Δεν πρόκειται για ανεξάρτητο αυλό γενικής χρήσης, μετατρέπουν έναν συγκεκριμένο συμβατό αυλό νερού σε αυλό εφαρμογής αφρού.

Το βασικό τους πλεονέκτημα είναι η ταχύτητα ανάπτυξης και η απλότητα χρήσης, ιδίως σε γραμμές άμεσης επέμβασης. Σε αρκετές διατάξεις το αφρογόνο εισάγεται μέσω φαινομένου Venturi, χωρίς αναμικτήρα γραμμής. Ωστόσο, η χρήση τους εξαρτάται απόλυτα από τη συμβατότητα με τον συγκεκριμένο αυλό· δεν συνδέονται σε οποιονδήποτε. Η αναλογία αφρογόνου δεν ελέγχεται με την ακρίβεια ενός αναμικτήρα γραμμής, οπότε είναι κατάλληλα κυρίως για γρήγορη πρώτη προσβολή.

Πρότυπα και ποιότητα κατασκευής

Οι αυλοί χειρός για πυροσβεστικές υπηρεσίες στην Ευρώπη εντάσσονται στη σειρά EN 15182. Το EN 15182-1 καθορίζει τις κοινές απαιτήσεις ασφαλείας, απόδοσης, δοκιμών, ταξινόμησης, σήμανσης και οδηγιών χρήσης. Τα επιμέρους μέρη καλύπτουν συνδυασμένους αυλούς PN16, αυλούς συμπαγούς βολής PN16 και αυλούς υψηλής πίεσης PN40. Σημαντικό: η απλή αναφορά «EN 15182» δεν αρκεί στην προδιαγραφή πρέπει να δηλώνεται και το σχετικό μέρος.

Ένας σωστός αυλός πρέπει να διαθέτει:

• ανθεκτικό σώμα με αντοχή σε διάβρωση και μηχανική καταπόνηση
• λειτουργικότητα ακόμη και με πυροσβεστικά γάντια
• καθαρή και σταθερή αλλαγή βολής
• στεγανότητα σε όλες τις θέσεις λειτουργίας
• πλήρη συμβατότητα με σωλήνα, σύνδεσμο STORZ και, όπου απαιτείται, αναμικτήρα αφρού

Στις ελληνικές προδιαγραφές συναντώνται συχνά αυλοί από ανοδιωμένο αλουμίνιο, με συνδέσμους STORZ από χυτοπρεσσαριστό μέταλλο και ελαστικά παρεμβύσματα στεγανοποίησης, τα οποία δυστυχώς ελάχιστες φορές τα έχω δει συντηρημένα, με αποτέλεσμα να έχουν σκάσει ή να έχουν ξεραθεί και να υπάρχει διαρροή νερού.

Παροχή και ονομαστική πίεση

Η παροχή εκφράζεται σε l/min, αλλά η τιμή αυτή δεν έχει νόημα χωρίς την αντίστοιχη πίεση αναφοράς.

Η σύγκριση αυλών μόνο βάσει l/min χωρίς να ξέρουμε σε ποια πίεση μετρήθηκαν είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα σφάλματα επιλογής.

Χρειάζεται μια βασική εννοιολογική διάκριση, η ονομαστική πίεση (PN) δεν είναι η πίεση στην οποία μετριέται η παροχή, αλλά η κατηγορία πίεσης για την οποία έχει σχεδιαστεί η κατασκευή. Στους αυλούς EN 15182 PN16, η δηλωμένη παροχή αντιστοιχεί σε 6 bar στο ακροφύσιο. Πρόκειται για δύο πληροφορίες διαφορετικής φύσης που δεν πρέπει να συγχέονται.

Αυλοί αμερικανικού τύπου είναι συχνά βαθμονομημένοι στα 7 bar, σε σύστημα που αποδίδει 6 bar η πραγματική τους παροχή θα υπολείπεται των δηλωμένων τιμών.

Η σωστή ερώτηση δεν είναι μόνο «πόσα λίτρα δίνει», αλλά «πόσα λίτρα δίνει και σε ποια πίεση».

Σύνδεσμοι STORZ

Οι ταχυσύνδεσμοι STORZ είναι το κυρίαρχο σύστημα σύνδεσης στην ελληνική αγορά.

Η σύγχυση προκύπτει από τους τρεις διαφορετικούς τρόπους περιγραφής που κυκλοφορούν ταυτόχρονα:

• η διάμετρος του σωλήνα πυρόσβεσης (π.χ. 25, 45, 65 mm)
• οι εμπορικές αναγραφές της αγοράς (π.χ. STORZ-45, STORZ-65)
• οι τυποποιημένες ονομασίες STORZ με διάσταση και γράμμα (π.χ. 25-D, 52-C, 75-B, 110-A)

Το κρίσιμο σημείο: οι σύνδεσμοι STORZ δεν ταιριάζουν με βάση τη διάμετρο του σωλήνα, αλλά με βάση το lug distance (KA) την εσωτερική απόσταση των δοντιών. Μόνο εξαρτήματα με ίδιο KA (τα λεγόμενα «δόντια») μπορούν να συνδεθούν σωστά και βέβαια με την προϋπόθεση ότι είναι δουλεμένα και ότι υπάρχουν διαθέσιμα πυροσβεστικά κλειδιά.

Ιδιαίτερη προσοχή στη διάκριση μεταξύ STORZ 65 (KA 81 mm) και STORZ 75-B (KA 89 mm). Τα δύο μεγέθη δεν είναι εναλλάξιμα και δεν συνδέονται μεταξύ τους. Στον ελληνικό χώρο ο όρος «65άρι» χρησιμοποιείται ασαφώς και μπορεί να παραπέμπει στον STORZ 65, στον 75-B, ή απλώς στη διάμετρο σωλήνα.

Αποτέλεσμα: σφάλματα στην παραγγελία και στη διασύνδεση εξοπλισμού.

Για να μην μπερδεύεστε με τα STORZ

Το «C» και το «45» δεν είναι ταυτόσημα. Μπορεί να χρησιμοποιούνται στην πράξη για παρόμοια εξαρτήματα, αλλά αυτό δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Όταν ζητείται «65άρι», πρέπει να ξεκαθαρίζεται αν πρόκειται για STORZ 65 (KA 81 mm), για 75-B (KA 89 mm) ή απλώς για διάμετρο σωλήνα. Σε αμφιβολία: μέτρηση KA ή δοκιμή σύνδεσης με το υπάρχον ημισύνδεσμο.

Η σχέση αυλού και αναμικτήρα αφρού

Επανέρχεται συχνά η εντύπωση ότι ένας ασύμβατος αυλός απλώς «μειώνει την παροχή». Στην πράξη, το πρόβλημα μπορεί να είναι πολύ σοβαρότερο.

Οι αναμικτήρες τύπου eductor/inductor βασίζονται στο φαινόμενο Venturi, η κινητική ενέργεια του νερού δημιουργεί αρνητική πίεση που αναρροφά το αφρογόνο. Αν η γραμμή μετά τον αναμικτήρα δημιουργήσει αντιπίεση (back pressure) που υπερβαίνει τα όρια του κατασκευαστή, η αναρρόφηση αφρογόνου διαταράσσεται σοβαρά. Αποτέλεσμα, η αναλογία αφρογόνου αποκλίνει, το διάλυμα φτωχαίνει και σε ακραίες περιπτώσεις ο αυλός αποδίδει ουσιαστικά μόνο νερό.

Ο αυλός πρέπει να είναι πιστοποιημένα συμβατός με την παροχή του αναμικτήρα, και η γραμμή μετά τον eductor να λειτουργεί εντός των ορίων back pressure που ορίζει ο κατασκευαστής.

Πρακτικός οδηγός παραγγελίας

Τα περισσότερα σφάλματα στην προμήθεια αυλών ξεκινούν από την περιγραφή της παραγγελίας. «Αυλός 45 mm με C» δεν αρκεί ως τεχνική προδιαγραφή.

Μια σωστή παραγγελία περιλαμβάνει:

• το είδος και τον τύπο του αυλού (π.χ. συνδυασμένης βολής, νερού-αφρού, υψηλής πίεσης)
• την παροχή σε l/min και την πίεση αναφοράς (π.χ. 400 l/min @ 6 bar)
• την ονομαστική κατηγορία πίεσης (PN16 ή PN40)
• τον τύπο συνδέσμου STORZ με τυποποιημένη διάσταση και KA (π.χ. STORZ 52-C, KA 66 mm)
• τη διάμετρο σωλήνα για τον οποίο προορίζεται
• και, όπου απαιτείται, τη συμβατότητα με τον αναμικτήρα αφρού

Παράδειγμα: «Αυλός χαμηλής πίεσης συνδυασμένης βολής, EN 15182 PN16, παροχή 400 l/min @ 6 bar, για σωλήνα 45 mm, σύνδεσμος STORZ 52-C (KA 66 mm).»

Ο ίδιος κανόνας ισχύει και για τα εμπρόσθια προσαρτήματα αφροπαραγωγής: η παραγγελία πρέπει να αναφέρει ρητά τον συμβατό αυλό (κατασκευαστής, μοντέλο, σύστημα σύνδεσης).

Εργονομία και χρήση υπό συνθήκες

Όταν δοκιμάζετε έναν αυλό τύπου πιστολιού, φοράτε τα πυροσβεστικά σας γάντια. Αν ο μοχλός ροής, η κεφαλή δέσμης ή η εναλλαγή βολής δυσχεραίνονται με γάντια, ο αυλός δεν είναι κατάλληλος για επιχειρησιακή χρήση. Τα γάντια σας πρέπει να είναι δουλεμένα και όχι καινούργια, καθώς το όλο εγχείρημα δεν θα έχει πραγματικά αποτελέσματα.

Αξίζει επίσης να ελέγχετε αν ο αυλός διαθέτει θέση καθαρισμού (flush). Επιτρέπει την απομάκρυνση μικρών πετρών ή ακαθαρσιών χωρίς διακοπή της επέμβασης, λεπτομέρεια που μπορεί να αποδειχτεί καθοριστική την κρίσιμη στιγμή.

Σήμανση EN 15182 και πίεση λειτουργίας

Η σήμανση EN 15182 στο σώμα του αυλού δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Η κατηγορία πίεσης και η αντοχή των υλικών επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια του χειριστή.

Η πίεση που δείχνει το μανόμετρο της αντλίας δεν αντιστοιχεί στην πίεση που φτάνει στον αυλό. Απώλειες τριβής, μήκος γραμμής, αλλαγές κατεύθυνσης και υψομετρικές διαφορές μειώνουν σημαντικά την πραγματική πίεση στο ακροφύσιο.

Σε μια δασική πυρκαγιά, η εγκατάσταση που θα στήσετε με σειρά σωλήνων (έχω εργαστεί με 300 μέτρα γραμμής σωλήνα τύπου Καλαμάτας σε δασική πυρκαγιά) θα πρέπει να υπολογιστεί, εάν θέλετε να έχετε μια ενδεικτική πίεση στο άκρο του αυλού. Αν έχετε ανεβάσει τη γραμμή σε λόφο, προσοχή στο υψομετρικό.

Ένας αυλός βαθμονομημένος στα 7 bar μπορεί να υπολειτουργεί αισθητά αν στην πράξη φτάνουν μόνο 5 bar. Επιλέξτε πάντα με βάση την πραγματική πίεση λειτουργίας, όχι τη θεωρητική απόδοση της αντλίας.

Στο πεδίο, ο αυλός πυρόσβεσης δεν θα σε ρωτήσει τι γράφει η προδιαγραφή. Αν δεν ταιριάζει ο σύνδεσμος, αν η πίεση δεν φτάνει, αν τα γάντια δεν δουλεύουν πάνω στον μοχλό, το καταλαβαίνεις τη χειρότερη δυνατή στιγμή. Γι’ αυτό η επιλογή γίνεται πριν, με πραγματικές δοκιμές στο πεδίο και όχι μπροστά στη φωτιά.

Ελπίζω να κατάφερα να βοηθήσω με αυτό το άρθρο στην κατανόηση των αυλών, κυρίως των επαγγελματικών, και του συνδυασμού τους με σωλήνες. Η επιλογή κάθε υλικού που μας προσφέρει προστιθέμενη αξία στην ασφάλεια πρέπει να γίνεται με προσοχή και υπομονή.

Επεξηγήσεις

• BSP (British Standard Pipe) — Τυποποιημένο σπείρωμα σωλήνων βρετανικής προέλευσης (π.χ. G1, G¾). Στους αυλούς υψηλής πίεσης χρησιμοποιείται συχνά ως εναλλακτική σύνδεσης αντί του STORZ, ιδίως σε γραμμές άμεσης επέμβασης.
• KA (lug distance) — Η εσωτερική απόσταση των δοντιών ενός συνδέσμου STORZ, που καθορίζει τη συμβατότητα. Ο όρος προέρχεται από το γερμανικό Knaggenabstand (απόσταση δοντιών). Δύο εξαρτήματα συνδέονται σωστά μόνο όταν έχουν ίδιο KA.
• STORZ — Συμμετρικός («άφυλος») ταχυσύνδεσμος, όπου και οι δύο πλευρές είναι πανομοιότυπες και συνδέονται μεταξύ τους με στροφή. Πήρε το όνομά του από τον εφευρέτη Carl August Guido Storz. Αποτελεί το κυρίαρχο σύστημα σύνδεσης στην ελληνική αγορά.
• Eductor / Inductor (αναμικτήρας γραμμής – line proportioner) — Διάταξη που εισάγει αφρογόνο υγρό στη γραμμή νερού μέσω του φαινομένου Venturi: η ροή του νερού δημιουργεί αρνητική πίεση που αναρροφά το αφρογόνο σε ελεγχόμενη αναλογία.
• Comet — Εμπορική ονομασία/φιλοσοφία εμπρόσθιων προσαρτημάτων αφροπαραγωγής που τοποθετούνται στην κεφαλή συμβατών πιστολοειδών αυλών. Δεν είναι γενικός τύπος· η συμβατότητα ελέγχεται πάντα ανά κατασκευαστή και μοντέλο.
• Turbo-Nozzle — Σειρά αυλών περιστροφικής (turbo) κεφαλής της AWG, όπου η εναλλαγή μεταξύ συμπαγούς και διασκορπισμένης βολής γίνεται με περιστροφή της κεφαλής. Διαθέτει αντίστοιχο εμπρόσθιο προσάρτημα αφρού, όπως και το HDP1.

Πηγές

• EN 15182-1:2019 — Portable equipment for projecting extinguishing agents supplied by firefighting pumps. Hand-held branchpipes for fire service use. Part 1: Common requirements.
• EN 15182-2:2019 — Part 2: Combination branchpipes PN 16, με μέγιστη παροχή έως 1.000 l/min σε πίεση αναφοράς 6 bar.
• EN 15182-3:2019 — Part 3: Smooth bore jet and/or one fixed spray jet angle branchpipes PN 16.
• EN 15182-4:2019 — Part 4: High pressure branchpipes PN 40, με μέγιστη παροχή έως 250 l/min σε πίεση αναφοράς 6 bar.
• Τεχνικά φυλλάδια κατασκευαστών συνδέσμων STORZ για επιβεβαίωση KA (25-D/31 mm, 52-C/66 mm, STORZ 65/81 mm, 75-B/89 mm, 110-A/133 mm).
• Τεχνικά φυλλάδια κατασκευαστών αυλών, αναμικτήρων αφρού και εμπρόσθιων προσαρτημάτων αφροπαραγωγής για παροχή, πίεση αναφοράς, συμβατότητα και επιτρεπόμενο back pressure.