Οι πυροσβέστες αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο οξέος καρδιαγγειακού συμβάντος κατά την εκτέλεση συγκεκριμένων απαιτητικών καθηκόντων, ιδιαίτερα κατά την κατάσβεση πυρκαγιάς. Στις Η.Π.Α., οι καρδιακές παθήσεις έχουν αποτελέσει ιστορικά την κυριότερη αιτία θανάτου πυροσβεστών εν ώρα υπηρεσίας. Σύμφωνα με τη μελέτη του Πανεπιστημίου του Harvard που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine, η πιο συχνή αιτία θανάτου μεταξύ των πυροσβεστών εν ώρα υπηρεσίας ήταν η καρδιακή νόσος και όχι τα εγκαύματα ή η εισπνοή καπνού.
Στα δεδομένα των Η.Π.Α. που εξετάστηκαν στη συγκεκριμένη μελέτη, τα καρδιαγγειακά συμβάντα αντιπροσώπευαν περίπου το 45% των θανάτων των πυροσβεστών εν ώρα υπηρεσίας, σε αντίθεση με περίπου 15% του συνόλου των θανάτων που συνέβαιναν κατά την εργασία. Τα δεδομένα της μελέτης αφορούσαν την περίοδο 1994 έως 2004.
Γιατί επιβαρύνεται η καρδιά του πυροσβέστη;
Μερικές πιθανές εξηγήσεις για την υψηλή θνησιμότητα από καρδιαγγειακά συμβάντα μεταξύ των πυροσβεστών είναι επειδή οι συνθήκες εργασίας τους περιλαμβάνουν έκθεση σε καπνό και χημικές ουσίες, έντονη και πολλές φορές αιφνίδια σωματική καταπόνηση, διακίνηση βαρέων εξοπλισμών και υλικών, θερμική καταπόνηση, εργασία σε 24ωρες ή νυχτερινές βάρδιες και έντονους ψυχολογικούς παράγοντες άγχους. Παράλληλα, καρδιαγγειακοί παράγοντες κινδύνου και ανεπαρκής φυσική κατάσταση μπορεί να υπάρχουν σε μέρος του προσωπικού και να αυξάνουν ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο.
Σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο του Harvard ο Ερευνητής κ. Στέφανος Ν. Καλές είπε:
«Η καταπολέμηση των πυρκαγιών και οι διάφορες διασώσεις εγκλωβισμένων ατόμων από διαφορετικές συνθήκες κάθε φορά περιλαμβάνουν πολλές φορές αιφνίδια περιστατικά που επιβαρύνουν την υγεία των πυροσβεστών και παράλληλα την έκθεση τους σε τοξικά περιβάλλοντα … Οι κίνδυνοι κάνουν τη δουλειά αυτή να είναι πιο ευάλωτη στις καρδιακές παθήσεις με ακόμη πιο θανατηφόρα αποτελέσματα για τους πυροσβέστες»
Τι δείχνουν τα στατιστικά;
Η παρακάτω σύγκριση είναι σημαντικό να διαβαστεί σωστά. Δεν συγκρίνει τους πυροσβέστες με τον γενικό πληθυσμό ή με άλλα επαγγέλματα. Συγκρίνει διαφορετικά καθήκοντα των ίδιων των πυροσβεστών, έχοντας ως κατηγορία αναφοράς τα μη επείγοντα καθήκοντα.
- Κατά την κατάσβεση πυρκαγιάς, οι πιθανότητες θανάτου από στεφανιαία νόσο ήταν 12,1 έως 136 φορές υψηλότερες σε σύγκριση με τα μη επείγοντα καθήκοντα.
- Κατά την απόκριση σε συναγερμό, ήταν 2,8 έως 14,1 φορές υψηλότερες.
- Κατά την επιστροφή από συναγερμό, ήταν 2,2 έως 10,5 φορές υψηλότερες.
- Κατά τη διάρκεια φυσικής εκπαίδευσης, ήταν 2,9 έως 6,6 φορές υψηλότερες.
Ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό στοιχείο: η κατάσβεση πυρκαγιάς εκτιμήθηκε ότι καταλάμβανε μόλις περίπου 1 έως 5% του ετήσιου επαγγελματικού χρόνου των πυροσβεστών και παρόλα αυτά περίπου 32% των θανάτων από στεφανιαία νόσο που καταγράφηκαν στη μελέτη συνέβησαν κατά την κατάσβεση.
Σύμφωνα με την κ. Linda Rosenstock, τότε Κοσμήτορα της Σχολής Δημόσιας Υγείας του UCLA, σχολίασε:
«Αυτοί (πυροσβέστες) εργάζονται σε σκληρές συνθήκες, φέρουν βαρύ εξοπλισμό, δέχονται μεγάλο άγχος κατά την εργασία τους και είναι εκτεθειμένοι σε χημικές τοξίνες κάτι που μπορεί να επιδεινώσει την καρδιακή κατάσταση τους. Θέλουμε να αποφύγουμε κάθε έναν από αυτούς τους θανάτους, σε αυτό το εργατικό δυναμικό ιδιαίτερα, επειδή οι ίδιοι θέτουν σε κίνδυνο τον εαυτό τους βοηθώντας εμάς».
Σε προκαταρκτική ανακοίνωση μελέτης που πραγματοποιήθηκε στο Νοσοκομείο Saint Joseph στην Ατλάντα των Η.Π.Α. και χρηματοδοτήθηκε από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Διαχείρισης Έκτακτης Ανάγκης (FEMA), είχε επίσης αναφερθεί αυξημένη παρουσία καρδιαγγειακών προβλημάτων στους πυροσβέστες που συμμετείχαν. Τα συγκεκριμένα προκαταρκτικά δεδομένα δεν πρέπει όμως να χρησιμοποιούνται ως γενικός δείκτης κινδύνου για όλους τους πυροσβέστες.
Η δοκιμασία κόπωσης
Πόσοι πυροσβέστες μετά τα 40 έχουν κάνει τεστ κόπωσης; Δυστυχώς το μεγαλύτερο ποσοστό των πυροσβεστών δηλώνουν ότι ΘΑ την κάνουν την εξέταση και σκοπίμως αναβάλλουν διαπαντός αύτη την τόσο σημαντική εξέταση. Τι είναι όμως το τεστ κοπώσεως;
Η δοκιμασία κοπώσεως ή τεστ κοπώσεως ή stress test είναι μια αναίμακτη εξέταση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον καρδιολόγο για την αξιολόγηση της ανταπόκρισης της καρδιάς στη σωματική άσκηση. Τα δύο κύρια χαρακτηριστικά της δοκιμασίας κοπώσεως είναι η εκτέλεση ελεγχόμενης σωματικής άσκησης από τον εξεταζόμενο και η συνεχής ηλεκτροκαρδιογραφική παρακολούθησή του κατά τη διάρκεια της άσκησης καθώς και μετά από αυτήν.
Η δοκιμασία κόπωσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διερεύνηση συμπτωμάτων όπως πόνος στο στήθος ή δύσπνοια, την αξιολόγηση της ικανότητας για άσκηση, της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού κατά την προσπάθεια και, σε κατάλληλα επιλεγμένα άτομα, για την αναζήτηση ενδείξεων μυοκαρδιακής ισχαιμίας.
Κατά τη δοκιμασία κόπωσης ο εξεταζόμενος υποβάλλεται σε σωματική άσκηση, βάδισμα ή ποδηλασία, κατά την οποία συνεχώς παρακολουθείται το ηλεκτροκαρδιογράφημα.
Στον εξεταζόμενο τοποθετούνται 10 ηλεκτρόδια, από τα οποία καταγράφονται οι 12 απαγωγές του ηλεκτροκαρδιογραφήματος. Τα ηλεκτρόδια των άκρων (χέρια και πόδια) τοποθετούνται κεντρικότερα και συγκεκριμένα αυτά των άνω άκρων τοποθετούνται λίγο πιο κάτω από τη μέση των κλείδων, ενώ αυτά των κάτω άκρων τοποθετούνται λίγο πιο πάνω από τις λαγόνιες ακρολοφίες. Τα ηλεκτρόδια των προκάρδιων απαγωγών τοποθετούνται στις κανονικές τους θέσεις, όπως στο απλό ηλεκτροκαρδιογράφημα. Ο ηλεκτροκαρδιογράφος είναι συνδεδεμένος με ηλεκτρονικό υπολογιστή ο οποίος αφ’ ενός μεν παρουσιάζει συνεχώς στην οθόνη του μερικές απαγωγές του ηλεκτροκαρδιογραφήματος, αφ’ ετέρου κατακρατεί στη μνήμη του το ηλεκτροκαρδιογράφημα για περαιτέρω επεξεργασία.
Γιατί γίνεται η δοκιμασία κόπωσης;
Η στεφανιαία νόσος στα αρχικά της στάδια μπορεί να μην προκαλεί ενοχλήματα στον ασθενή. Ο συνήθης απλός διαγνωστικός έλεγχος που περιλαμβάνει κλινική εξέταση, αιματολογικές εξετάσεις και απλό ηλεκτροκαρδιογράφημα σε ηρεμία δεν είναι πάντοτε αρκετός για να αποκαλύψει στεφανιαία νόσο.
Κατά τη δοκιμασία κοπώσεως, λόγω της σωματικής άσκησης, αυξάνονται οι απαιτήσεις της καρδιάς σε έργο και οξυγόνο. Σε κατάλληλα επιλεγμένο ασθενή μπορούν έτσι να εμφανιστούν συμπτώματα ή ηλεκτροκαρδιογραφικές μεταβολές που βοηθούν τον γιατρό στην αξιολόγηση πιθανής ισχαιμίας.
Η δοκιμασία κόπωσης αποτελεί ένα από τα διαθέσιμα εργαλεία καρδιολογικής αξιολόγησης. Δεν αποτελεί από μόνη της καθολική εξέταση προσυμπτωματικού ελέγχου για κάθε ασυμπτωματικό άτομο και η ανάγκη πραγματοποίησής της εξαρτάται από την ηλικία, τους παράγοντες κινδύνου, τα συμπτώματα και τις απαιτήσεις της επαγγελματικής δραστηριότητας.
Σε εργαζομένους υψηλών σωματικών απαιτήσεων και σε επαγγέλματα όπου μία αιφνίδια καρδιαγγειακή ανικανότητα μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τον ίδιο τον εργαζόμενο, τους συναδέλφους του ή τρίτους, η καρδιολογική αξιολόγηση έχει ιδιαίτερη σημασία και μπορεί να εντάσσεται σε οργανωμένο πρόγραμμα περιοδικής ιατρικής επιτήρησης.
Σε άτομα χωρίς συμπτώματα αλλά με αυξημένο κίνδυνο στεφανιαίας νόσου, ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι απαιτείται περαιτέρω έλεγχος. Στους κυριότερους προδιαθεσικούς παράγοντες περιλαμβάνονται το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η αύξηση της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων, ο σακχαρώδης διαβήτης, το βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό και η υπέρταση.
Μην αμελείτε τον καρδιολογικό έλεγχο
Προτείνω ανεπιφύλακτα σε όλους τους πυροσβέστες & διασώστες είτε είναι μόνιμοι είτε συμβασιούχοι είτε εθελοντές να μην αμελούν τον τακτικό καρδιολογικό τους έλεγχο. Το αν απαιτείται δοκιμασία κόπωσης ή άλλος εξειδικευμένος έλεγχος πρέπει να αποφασίζεται στο πλαίσιο της ιατρικής παρακολούθησης, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία, τους παράγοντες κινδύνου, τυχόν συμπτώματα και τις ιδιαίτερα υψηλές απαιτήσεις του επαγγέλματος.
Δεν αφορά μόνο την καλή σας υγεία… αφορά και την ασφάλεια αυτών που καλείστε να διασώσετε και σε περίπτωση καρδιακού νοσήματος κατά την διάρκεια της διάσωσης θα θέσετε σε κίνδυνο τους συναδέλφους σας (επειδή θα προσπαθήσουν να σας σώσουν) και τους διασωθέντες καθώς εσείς θα μείνετε επιτόπου και αυτοί θα εκτεθούν στους όποιους επικίνδυνους παράγοντες (καπνό, φωτιά, χημικά κλπ).
Εάν έχετε βιώσει αδυναμία κατά την εργασία σας, ταχύπνοια ή ζαλάδες ακόμα και πόνο που ξεκινάει από το στήθος σας και καταλήγει στο χέρι σας είναι πιθανώς μερικά από τα συμπτώματα καρδιακού προβλήματος. Αν τέτοια συμπτώματα εμφανιστούν ξαφνικά ή είναι έντονα κατά τη διάρκεια εργασίας ή άσκησης, διακόψτε την προσπάθεια και ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια μέσω του 112.
Να θυμάστε «Το προλαμβάνειν καλύτερο του θεραπεύειν».
Τελευταία τεχνική αναθεώρηση: Αύγουστος 2026.
Βιβλιογραφία – Πηγές
-
Kales SN, Soteriades ES, Christophi CA, Christiani DC.
Emergency Duties and Deaths from Heart Disease among Firefighters in the United States.
New England Journal of Medicine. 2007;356:1207–1215.
DOI: 10.1056/NEJMoa060357. -
Parsons IT et al.
Cardiovascular risk in high-hazard occupations: the role of occupational cardiology.
European Journal of Preventive Cardiology. 2022;29(4):702–713.
DOI: 10.1093/eurjpc/zwab202. -
Fire Engineering.
Landmark FEMA Study: Heart Disease Is an Epidemic for Firefighters.
17 March 2009.
Χρησιμοποιείται ως ιστορική πηγή για τα προκαταρκτικά δεδομένα της μελέτης Saint Joseph/FEMA. -
UCLA Fielding School of Public Health.
Βιογραφικά στοιχεία της Linda Rosenstock, πρώην Κοσμήτορα της Σχολής Δημόσιας Υγείας.
