Κατά την καλοκαιρινή περίοδο τα κύματα καύσωνα, είναι κάτι σύνηθες για τους πυροσβέστες και το προσωπικό των εκτάκτων αναγκών. Το θερμικό στρες μπορεί να αποβεί μοιραίο σε κάποιες περιπτώσεις και για αυτό το λόγο καλό είναι να γνωρίζουμε τα συμπτώματα. Γνωρίζοντας τα συμπτώματα μπορούμε να σώσουμε μια ζωή.
Όταν εργάζεστε μια καυτή ημέρα, λόγω της εφίδρωσης και της κόπωσης μπορεί να αρχίσετε να αισθάνεστε στα πόδια ή στα χέρια σας κράμπα. Αυτό είναι ο μηχανισμός του σώματος που σας προειδοποιεί ότι είναι καιρός να ενυδατωθείτε και να κατεβάσετε τη θερμοκρασία σας.
Η θερμική εξάντληση
Αν αγνοήσετε τις ενδείξεις αυτές, τα συμπτώματα μπορεί να προχωρήσουν σε αυτό που ονομάζουμε θερμική εξάντληση. Τα συμπτώματα της θερμικής εξάντλησης περιλαμβάνουν εφίδρωση, αίσθημα ζαλάδας, πονοκέφαλο και αίσθημα κόπωσης.
Η θερμική εξάντληση είναι συνήθης;
Μόλις αρχίσετε να νιώθετε αυτά τα συμπτώματα είναι καιρός να αναλάβετε άμεσα δράση. Ομοίως, αν οι πυροσβέστες που κάνουν διάλειμμα παρουσιάζουν ακόμα αυτά τα συμπτώματα, πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή σε αυτά τα άτομα. Στέλνοντας ένα πυροσβέστη με συμπτώματα θερμικής εξάντλησης πίσω στο περιστατικό (είτε δασικό είτε αστικό) χωρίς την κατάλληλη ψύξη και ενυδάτωση μπορεί να έχει καταστροφικά αποτελέσματα.
Χωρίς την κατάλληλη φροντίδα, η θερμική εξάντληση μπορεί να εξελιχθεί σε θερμοπληξία. Η θερμοπληξία είναι μια αληθινή ιατρική περίπτωση έκτακτου ανάγκης και χρήζει άμεσης φροντίδας καθώς είναι κρίσιμη.
Θερμοπληξία
Ο ασθενής μπορεί να παρουσιάζει πολύ θερμό δέρμα και να εξακολουθεί να ιδρώνει έντονα ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, το δέρμα να είναι καυτό και ξηρό. Η παρουσία ιδρώτα δεν αποκλείει τη θερμοπληξία, ιδιαίτερα όταν αυτή σχετίζεται με έντονη σωματική προσπάθεια.
Ο ασθενής μπορεί να παρουσιάσει ακατάληπτο λόγο, σύγχυση, αποπροσανατολισμό, παράξενη συμπεριφορά ή επιληπτικές κρίσεις. Η διαταραχή της νοητικής κατάστασης είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία που πρέπει να μας κάνουν να υποψιαστούμε θερμοπληξία.
Είναι σημαντικό να πάρετε μια μέτρηση της θερμοκρασίας του σώματος όσο το δυνατό νωρίτερα. Πολύ υψηλή θερμοκρασία πυρήνα, συχνά πάνω από 40 °C, σε συνδυασμό με διαταραχή της νοητικής κατάστασης αποτελεί χαρακτηριστική εικόνα θερμοπληξίας. Ωστόσο, όταν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις θερμοπληξίας, δεν περιμένουμε μια συγκεκριμένη μέτρηση για να ξεκινήσουμε άμεσα την αντιμετώπιση και την ψύξη.
Η μέτρηση της θερμοκρασίας πυρήνα από κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό είναι πολύτιμη, αλλά η αδυναμία άμεσης αξιόπιστης μέτρησης δεν πρέπει να καθυστερεί την αντιμετώπιση όταν η κλινική εικόνα είναι συμβατή με θερμοπληξία.
Εάν δεν ληφθεί άμεσα φροντίδα, η θερμοπληξία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή οργανική βλάβη ή και θάνατο. Ακόμη και αν ο ασθενής επιβιώσει, μπορεί να υπάρξουν μακροχρόνιες επιπτώσεις από τη θερμοπληξία.
Συμπτώματα θερμικής εξάντλησης
- Δυνατός πονοκέφαλος
- Ατονία
- Αίσθημα καταβολής δυνάμεων
- Τάση για λιποθυμία
- Πτώση της αρτηριακής πίεσης
- Ταχύς αλλά αδύναμος σφυγμός
- Δυσκολία στην αναπνοή
- Έντονη εφίδρωση
- Κράμπες κυρίως στους μύες της κοιλίας και των κάτω άκρων
- Ναυτία
- Εμετοί
Σημεία που πρέπει να δημιουργήσουν υποψία θερμοπληξίας
- Πολύ υψηλή θερμοκρασία πυρήνα του σώματος, συχνά πάνω από 40 °C
- Παράξενη ή παράλογη συμπεριφορά
- Σύγχυση
- Διέγερση
- Αποπροσανατολισμός
- Ακατάληπτος λόγος
- Ψευδαισθήσεις
- Σπασμοί ή επιληπτικές κρίσεις
- Απώλεια αισθήσεων
- Καυτό δέρμα, με έντονη εφίδρωση ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ξηρό δέρμα
Η θερμοκρασία πάνω από 40 °C αποτελεί σημαντικό εύρημα, αλλά δεν πρέπει να περιμένουμε να καταγραφεί ένας συγκεκριμένος αριθμός για να ξεκινήσουμε ψύξη όταν υπάρχει σαφής νευρολογική διαταραχή και ισχυρή υποψία θερμοπληξίας.
Αν ο ασθενής δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα μπορεί να παρατηρηθούν
- Διαταραχές της πηκτικότητας του αίματος
- Έμφραγμα του μυοκαρδίου ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο
- Νεφρική και αναπνευστική ανεπάρκεια που εκδηλώνονται με αναστολή της αποβολής ούρων και πνευμονικό οίδημα
- Σπασμοί
- Απώλεια αισθήσεων και σε ακραίες περιπτώσεις
- Κώμα ακόμα και θάνατος
Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνετε κατά τη θεραπεία εκείνων που σχετίζονται με την περίπτωση αυτή, είναι να τους απομακρύνετε από το περιβάλλον αυτό. Πάρτε τους σε ένα δροσερό περιβάλλον. Αυτό μπορεί να αποδειχτεί και πρόκληση, καθώς στα περιστατικά πυρκαγιάς μπορεί να έχετε πολλούς με ίδια συμπτώματα θερμικής εξάντλησης ή θερμοπληξίας και έλλειψη κατάλληλου καταλύματος.
Επιλογές ψύξης
Μπορείτε να επιλέξετε ένα λεωφορείο το οποίο να διαθέτει κλιματισμό και αρκετό χώρο για να φιλοξενήσει αρκετούς πυροσβέστες-δασοπυροσβέστες με συμπτώματα θερμικής εξάντλησης στην περίπτωση που στο περιστατικό δεν υπάρχουν πλησίον κτίρια ικανά να φιλοξενήσουν πυροσβέστες ή πολίτες λόγω μειωμένου κτιριακού χώρου ή έλλειψης κλιματισμού.
Επίσης, είναι σημαντικό να αφαιρεθεί ο εξοπλισμός δασοπυρόσβεσης (ζώνες, σακίδια, κλπ) για να επιτραπεί στην παγιδευμένη θερμότητα να δραπετεύσει. Δροσερές πετσέτες είναι ένας άλλος αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση της θερμοκρασίας του σώματος.
Οι ανεμιστήρες και η υδρονέφωση μπορούν να βοηθήσουν στην ψύξη. Σε περιβάλλον με υψηλή υγρασία η αποτελεσματικότητα της εξάτμισης του ιδρώτα και του νερού μειώνεται.
Το τρίπτυχο υψηλή θερμοκρασία (καύσωνας), υψηλή ατμοσφαιρική υγρασία και άπνοια αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο θερμικής καταπόνησης και θερμοπληξίας. Όσο αυξάνεται η υγρασία και μειώνεται η κίνηση του αέρα, δυσχεραίνεται η εξάτμιση του ιδρώτα, η οποία είναι ένας από τους βασικούς μηχανισμούς με τους οποίους το σώμα αποβάλλει θερμότητα.
Άμεση αντιμετώπιση θερμοπληξίας
Εν ολίγοις, εάν το προσωπικό υποφέρει από ακραία εξάντληση λόγω θερμότητας, το απομακρύνουμε από αυτό το περιβάλλον, αφαιρούμε τον περιττό ρουχισμό και εξοπλισμό και τοποθετούμε παγοκομπρέσες κάτω από τα χέρια, στο λαιμό και στη βουβωνική χώρα, κάτι που θα βοηθήσει στη μείωση της θερμοκρασίας του σώματος.
Στην περίπτωση υποψίας θερμοπληξίας καλέστε άμεσα το 112 και ξεκινήστε ενεργητική ψύξη χωρίς καθυστέρηση. Όπου είναι πρακτικά εφικτό και υπάρχει κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, η εμβάπτιση του σώματος από τον λαιμό και κάτω σε κρύο νερό αποτελεί μία από τις ταχύτερες μεθόδους ψύξης στην ασκησιογενή θερμοπληξία.
Αν η εμβάπτιση δεν είναι εφικτή, χρησιμοποιούνται άμεσα οι διαθέσιμες μέθοδοι ψύξης, όπως διαβροχή του σώματος σε συνδυασμό με κυκλοφορία αέρα, κρύες πετσέτες και παγοκύστες.
Στη θερμοπληξία η αρχή είναι «ψύχουμε πρώτα, μεταφέρουμε δεύτερο». Η κλήση στο 112 γίνεται άμεσα και η ψύξη ξεκινά χωρίς να περιμένουμε τη διακομιδή. Η ψύξη συνεχίζεται και κατά τη μεταφορά. Όπου υπάρχει αξιόπιστη μέτρηση της θερμοκρασίας πυρήνα, οι ERC Guidelines 2025 θέτουν ως στόχο τη συνέχιση της ψύξης μέχρι η θερμοκρασία να πέσει κάτω από 39 °C.
Δεν ξεχνάμε να προσφέρουμε νερό στους δασοπυροσβέστες πριν αλλά και μετά την φωτιά καθώς να έχετε στο μυαλό σας ότι είναι αφυδατωμένοι!
Μείνετε ενυδατωμένοι
Η ενυδάτωση είναι ένα κρίσιμο στοιχείο για την πρόληψη των προβλημάτων υγείας που σχετίζονται με τη θερμότητα. Ενθαρρύνετε το προσωπικό να μην περιμένει να αισθανθεί συμπτώματα θερμικής καταπόνησης για να αρχίσει την ενυδάτωση, αλλά να ενυδατώνεται καθ’ όλη τη διάρκεια του συμβάντος ακόμα και αν δεν υπάρχει πυρκαγιά αλλά ακραίες θερμοκρασίες.
Το νερό αποτελεί το βασικό μέσο ενυδάτωσης. Για την συμμετοχή των δασοπυροσβεστών σε περιστατικά πυρκαγιάς και ιδιαίτερα όταν η έντονη εφίδρωση διαρκεί αρκετές ώρες, καλό είναι να υπάρχουν διαλύματα με ισορροπημένους ηλεκτρολύτες για την αναπλήρωση των απωλειών.
Προσοχή όμως χρειάζεται και στην υπερβολική κατανάλωση υγρών. Η υπερβολική πρόσληψη υγρών χωρίς ηλεκτρολύτες, σε συνδυασμό με παρατεταμένη έντονη εφίδρωση, μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση υπονατριαιμίας. Η ενυδάτωση λοιπόν πρέπει να είναι συνεχής αλλά και ισορροπημένη.
Προσέχουμε για να έχουμε, αυτό το καλοκαίρι ας ευχηθούμε να έχουμε λιγότερες πυρκαγιές και ελάχιστα φαινόμενα θερμικής καταπόνησης των πυροσβεστών.
Τελευταία τεχνική αναθεώρηση: Αύγουστος 2026.
Βιβλιογραφία – Πηγές
- European Resuscitation Council Guidelines 2025 – First Aid.
- European Resuscitation Council Guidelines 2025 – Special Circumstances in Resuscitation.
- EU-OSHA – Heat at work: Guidance for workplaces.
- ΕΛΟΤ EN ISO 7933:2023 – Εργονομία θερμικού περιβάλλοντος, αναλυτικός προσδιορισμός και ερμηνεία της θερμικής υπερέντασης με υπολογισμό της προβλεπόμενης θερμικής καταπόνησης.
- ISO 7243:2017 – Ergonomics of the thermal environment, assessment of heat stress using the WBGT index.
- Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης – Εγκύκλιος 34666/03.06.2024, «Πρόληψη της θερμικής καταπόνησης των εργαζομένων».
- Jeffrey Λίντσεϊ – πηγή του αρχικού άρθρου.
- FireRescue1 – How to recognize and treat heat illness, αρχική πηγή του άρθρου.
Φωτογραφία άρθρου: Σπύρος Χατζησταματίου
