Οι πυρκαγιές υγρών καυσίμων αποτελούν έναν από τους πιο καταστροφικούς και δύσκολους προς κατάσβεση κινδύνους στον βιομηχανικό και ενεργειακό τομέα. Για δεκαετίες, η «χρυσή» λύση για την αντιμετώπισή τους ήταν οι φθοριούχοι αφροί πυρόσβεσης (AFFF), μια κατηγορία κατασβεστικών μέσων αξεπέραστη σε ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, χάρη στην ικανότητά τους να σχηματίζουν μια λεπτή, προστατευτική μεμβράνη πάνω από το φλεγόμενο υγρό.
Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα αυτή έρχεται με ένα σημαντικό περιβαλλοντικό κόστος.
Οι φθορο-επιφανειοδραστικές ουσίες (PFAS) που αποτελούν τη βάση αυτών των αφρών έχουν αναγνωριστεί ως μόνιμοι ρύποι λόγω της υψηλής βιοσυσσώρευσης και τοξικότητάς τους, ιδιαίτερα οι παλαιότερες συνθέσεις.
Στο παρόν άρθρο, θα διερευνήσουμε λεπτομερώς τι ακριβώς είναι οι φθοριούχοι αφροί, ποιοι είναι οι ακριβείς περιβαλλοντικοί κίνδυνοι που σχετίζονται με τις χημικές τους αλυσίδες (C8 έναντι C6), και ποιες λύσεις έχει υιοθετήσει η παγκόσμια βιομηχανία, όπως οι νεότεροι αφροί C6 και οι φιλικοί προς το περιβάλλον αφροί F3.
Τέλος, θα παρουσιαστούν σαφείς οδηγίες βέλτιστης πρακτικής για τον περιορισμό της χρήσης τους σε κρίσιμους κινδύνους και για την ασφαλή διαχείριση και απόρριψη των αποβλήτων τους, διασφαλίζοντας την προστασία τόσο των πυροσβεστών όσο και του πλανήτη.
Τι Είναι οι Φθοριούχοι Αφροί Πυρόσβεσης;
Οι φθοριούχοι αφροί πυρόσβεσης είναι το πιο αποτελεσματικό κατασβεστικό υλικό που έχουμε στη διάθεσή μας σήμερα για την καταπολέμηση των πυρκαγιών υγρών καυσίμων. Αυτοί οι αφροί περιέχουν φθορο-επιφανειοδραστικές ουσίες που σχηματίζουν μια υδατική μεμβράνη στην επιφάνεια των φλεγόμενων υδρογονανθράκων.
Οι φθοριούχοι αφροί εξασφαλίζουν:
- Γρήγορη κατάσβεση.
- Ψύξη των καιόμενων υλικών.
- Προστασία από την επανάφλεξη και την απελευθέρωση πτητικών αερίων.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την προστασία των πυροσβεστών που εργάζονται σε μια πυρκαγιά υγρών καυσίμων. Οι τύποι φθοριωμένων αφρών κατηγορίας Β είναι: AFFF, AR-AFFF, FFFP, AR-FFFP, FP, FP-AR.
Περιβαλλοντικοί Κίνδυνοι: Η Σύνδεση με τα PFAS
Τα φθορο-επιφανειοδραστικά στοιχεία χρησιμοποιούνται ως συστατικά των αφρών πυρόσβεσης από τη δεκαετία του 1960. Οι ιδιότητές τους είναι κρίσιμες: αύξηση της ταχύτητας κατάσβεσης, καταστολή των πτητικών ατμών μέσω της λεπτής μεμβράνης και ελαιοφοβικές ιδιότητες που αποτρέπουν την ανάμειξη του αφρού με τα καύσιμα.
Όταν εισήχθησαν για πρώτη φορά, η μοριακή τους σύνθεση αποτελούταν κυρίως από φθοράνθρακες μεγάλης αλυσίδας (C8, C10, και C12), με την πλειοψηφία να είναι C8 (υπερφθοριωμένα μόρια).
Κατά την αξιολόγηση μιας χημικής ουσίας, οι ρυθμιστικές αρχές (π.χ., ο Οργανισμός Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ – USEPA) εξετάζουν:
- Βιοαποικοδόμηση: Πόσο εύκολα διασπάται.
- Βιοσυσσώρευση: Η συσσώρευση σε ζωντανούς οργανισμούς.
- Τοξικότητα: Η δυνατότητα πρόκλησης βλάβης ή θανάτου.
Οι φθοροεπιφανειοδραστικές ουσίες με μήκος αλυσίδας C8 έχουν μεν υψηλή βιοαποικοδόμηση, αλλά και υψηλή βιοσυσσώρευση, ενώ παράλληλα είναι τοξικές σε υψηλές ποσότητες συγκέντρωσης στο περιβάλλον.
Τι Κάνουν οι Κατασκευαστές για να Αντιμετωπίσουν τις Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις;
Οι περισσότεροι κατασκευαστές αφρού σήμερα παρασκευάζουν αφροποιητικά υγρά που περιέχουν φθοροεπιφανειοδραστικά στοιχεία μικρής αλυσίδας (C6). Αυτά τα υλικά έχουν παραπλήσια κατασβεστική ικανότητα με τους παλαιότερους αφρούς, αλλά έχουν πολύ χαμηλότερη τοξικότητα και βιοσυσσωρευσιμότητα.
Παράλληλα με τους αφρούς C6, διατίθενται στην παγκόσμια αγορά και μη φθοριούχοι αφροί (F3), οι οποίοι είναι φιλικοί προς το περιβάλλον και συχνά δεν υστερούν σε κατασβεστική ικανότητα.
Σημείωση: Η παγκόσμια κανονιστική δράση δεν αφορά μόνο τη βιομηχανία πυρόσβεσης. Βιομηχανίες όπως τα κλωστοϋφαντουργικά, το χαρτί, τα χρώματα και τα επιχρίσματα, των οποίων τα προϊόντα περιέχουν αλυσίδες μορίων άνθρακα μεγαλύτερες από C6, αντιμετωπίζουν επίσης σημαντικούς περιορισμούς.
Οδηγίες Χρήσης και Περιορισμού
Προκειμένου να ελαχιστοποιηθούν οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις των φθοριούχων αφρών, η χρήση τους θα πρέπει να περιορίζεται σε εγκαταστάσεις υγρών καυσίμων που παρουσιάζουν σημαντικούς κινδύνους.
Πότε Ενδείκνυται η Χρήση (Υψηλός Κίνδυνος)
- Αεροδρόμια.
- Διυλιστήρια.
- Οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές.
- Θαλάσσιες και στρατιωτικές εφαρμογές.
- Βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
- Ορισμένες εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας.
Πότε ΔΕΝ Ενδείκνυται η Χρήση (Εναλλακτικές Λύσεις)
- Δασικές πυρκαγιές.
- Οικιακές πυρκαγιές.
- Πυρκαγιές με μικρή συγκέντρωση υγρών καυσίμων (π.χ. σε οχήματα ή σε εστιατόρια), οι οποίες μπορούν να σβήσουν με πυροσβεστήρες.
Διαχείριση Εκροών και Απόρριψη
Πώς Μπορούν να Ελαχιστοποιηθούν οι Εκροές στο Περιβάλλον;
- Χρησιμοποιήστε αφρούς κατάσβεσης που δεν περιέχουν φθοροεπιφανειοδραστικές ουσίες, για εκπαιδευτικούς σκοπούς και δοκιμές συστημάτων.
- Προνοήστε για τον περιορισμό, την επεξεργασία και τη σωστή απόρριψη του διαλύματος αφρού. Μην το απελευθερώνετε απευθείας στο περιβάλλον.
- Ακολουθήστε τα ισχύοντα βιομηχανικά πρότυπα για το σχεδιασμό, την τοποθέτηση, τη συντήρηση και τον έλεγχο των συστημάτων αφρού.
- Ελαχιστοποιήστε τις τυχαίες εκκενώσεις από συστήματα αφρού, χρησιμοποιώντας εγκεκριμένα συστήματα ανίχνευσης/ελέγχου και σωστή συντήρηση.
Πώς Μπορούν να Ελαχιστοποιηθούν οι Εκροές Κατά τη Διάρκεια Πυρκαγιάς;
Συνιστάται η ανάπτυξη ενός σχεδίου συλλογής και απορροής του χρησιμοποιηθέντος αφρού μετά την κατάσβεση. Το σχέδιο αυτό πρέπει να προβλέπει τον απαραίτητο εξοπλισμό (μόνιμο ή προσωρινό), όπως δεξαμενές συγκράτησης, για να συλλέγουν το νερό και τον αφρό απορροής για μεταγενέστερη επεξεργασία.
Πώς Πρέπει να Απορρίπτονται τα Υγρά Κατασβεστικά Υλικά Μετά την Πυρκαγιά;
Το ρευστό που έχει χρησιμοποιηθεί (νερό ή αφρός) είναι ένα σύνθετο απόβλητο που περιέχει υδρογονάνθρακες, προϊόντα καύσης και φθορο-επιφανειοδραστικά.
- Θερμική Καταστροφή (Αποτέφρωση): Η αποτέφρωση υψηλής θερμοκρασίας σε εγκατάσταση ικανή να χειρίζεται αλογονωμένα απόβλητα είναι ο συνιστώμενος τρόπος απόρριψης.
- Άλλες Τεχνικές Επεξεργασίας: Για την απομάκρυνση των φθορο-επιφανειοδραστικών από τα υγρά αποστράγγισης έχει αποδειχθεί αποτελεσματικός ένας συνδυασμός πήξης, ηλεκτροσυσσωμάτωσης, αντίστροφης όσμωσης και προσρόφησης σε κοκκώδη ενεργό άνθρακα (GAC).
Πώς Πρέπει να Απορρίπτονται οι Πυροσβεστικοί Αφροί Όταν Έχουν Λήξει;
Όταν απαιτείται η απόρριψη ενός συμπυκνώματος φθοριωμένου αφρού κατά την ημερομηνία λήξης του, συνιστάται να αποστέλλεται για θερμική καταστροφή (καύση σε υψηλή θερμοκρασία) σε εγκατάσταση ικανή να χειρίζεται αλογονωμένα απόβλητα ή ισοδύναμα.
| Άρθρο του Ιωάννη Σ. Ρέτσιου | |
 |
Ο Ιωάννης Σ. Ρέτσιος είναι σύμβουλος Health & Safety και εκπαιδευτής μέσων ατομικής προστασίας, με περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας πεδίου. Εξειδικεύεται στον εξοπλισμό και τις λύσεις αντιμετώπισης για επικίνδυνα υλικά (Haz.Mat) και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης C.B.R.N.e., παρέχοντας ολοκληρωμένη τεχνογνωσία σε οργανισμούς και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε απαιτητικά περιβάλλοντα. | https://www.linkedin.com |
Πηγές:
- www.fffc.org – Best Practice Guidance for Fluorinated Firefighting Foams Q&A.
- www.aip.com.au – Environment Protection Policy 2015. Ban of Certain Firefighting Foams.
- www.fpaa.com.au – Selection and use of firefighting foams.
- https://echa.europa.eu – Candidate List of substances of very high concern for Authorisation.
- https://www.pyroprostasia.org Τιμόθεος Βόσσος, MSc
