Ηλεκτροπληξία ονομάζεται η βαριά κάκωση ζώντος οργανισμού που προέρχεται από την επαφή με το ηλεκτρικό ρεύμα. Είναι η διέλευση ηλεκτρικού ρεύματος μέσα από το ανθρώπινο σώμα, η οποία μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, όπως μυϊκές, αναπνευστικές και καρδιακές βλάβες, σοβαρά εγκαύματα, κακώσεις ή ακόμα και θάνατο.
Οι επιπτώσεις του ηλεκτρικού ρεύματος στον ανθρώπινο οργανισμό εξαρτώνται από την ένταση του ρεύματος, τη διάρκεια της επαφής, τη διαδρομή του μέσα από το σώμα, τη συχνότητα και τις συνθήκες επαφής. Ακόμη και σχετικά μικρές εντάσεις εναλλασσόμενου ρεύματος μπορούν να προκαλέσουν ακούσιες μυϊκές συσπάσεις και επικίνδυνες διαταραχές του καρδιακού ρυθμού, ενώ μεγαλύτερα ρεύματα μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά εγκαύματα, αναπνευστική ανακοπή ή καρδιακή ανακοπή.
Η επαφή ή η επικίνδυνη προσέγγιση σε εγκαταστάσεις υψηλής τάσης μπορεί να προκαλέσει θανατηφόρα ηλεκτροπληξία, σοβαρά εσωτερικά και εξωτερικά εγκαύματα, καρδιακή ή αναπνευστική ανακοπή και τραυματισμούς από ηλεκτρικό τόξο.
Επιπλέον, η διέλευση του ηλεκτρικού ρεύματος από το ανθρώπινο σώμα μπορεί να προκαλέσει βαριά εγκαύματα στα σημεία εισόδου και εξόδου του ρεύματος.
Τα εγκαύματα μπορεί να οφείλονται στη θερμότητα που δημιουργεί το ηλεκτρικό ρεύμα καθώς διαρρέει το ανθρώπινο σώμα, κυρίως στα σημεία επαφής, ή στις πολύ υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται ακαριαία κατά τη δημιουργία ηλεκτρικού τόξου. Το ηλεκτρικό τόξο μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρές οφθαλμικές βλάβες λόγω της έντονης θερμικής και φωτεινής ακτινοβολίας.
Η ηλεκτροπληξία μπορεί να γίνει επίσης αιτία πρόκλησης δευτερογενών ατυχημάτων, λόγω πτώσης από ύψος (πτώση από σκάλα, στέγη κ.λπ.), καθώς η διέλευση του ηλεκτρικού ρεύματος από το σώμα μπορεί να οδηγήσει σε απότομες μυϊκές συσπάσεις, ολίσθηση ή απώλεια ισορροπίας.
Στην Ελλάδα, η ονομαστική τάση του δικτύου Χαμηλής Τάσης είναι 230 V μεταξύ φάσης και ουδετέρου και 400 V μεταξύ φάσεων σε τριφασικές εγκαταστάσεις. Και οι δύο αυτές τάσεις ανήκουν στη Χαμηλή Τάση και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή ή θανατηφόρα ηλεκτροπληξία. Σε δίκτυα Μέσης και Υψηλής Τάσης ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος, ενώ μπορεί να προκληθεί ηλεκτρικό τόξο ακόμη και χωρίς άμεση επαφή με τον αγωγό.
Η συνηθέστερη περίπτωση ηλεκτροπληξίας είναι η επαφή με αγώγιμο μέρος που βρίσκεται υπό τάση (άμεση επαφή). Άλλη περίπτωση είναι η επαφή με μεταλλικό μέρος που κανονικά δεν βρίσκεται υπό τάση, αλλά λόγω βλάβης της μόνωσης έχει καταστεί ηλεκτροφόρο (έμμεση επαφή).
Σημειώνεται ότι ηλεκτροπληξία ή σοβαρός τραυματισμός μπορεί να συμβεί και χωρίς άμεση επαφή, εάν ένα άτομο ή αγώγιμο αντικείμενο πλησιάσει επικίνδυνα εγκατάσταση Μέσης ή Υψηλής Τάσης, λόγω δημιουργίας ηλεκτρικού τόξου. Για τον λόγο αυτό δεν πλησιάζουμε ποτέ πεσμένους αγωγούς ή εγκαταστάσεις υψηλής τάσης και αναμένουμε την απομόνωση της παροχής από το αρμόδιο προσωπικό.
Μία ιδιαίτερη περίπτωση ηλεκτρικού τραυματισμού αποτελεί η ηλεκτρική εκφόρτιση, όπως μπορεί να συμβεί από φορτισμένους πυκνωτές ή από κεραυνόπτωση.
Οι παράγοντες που καθορίζουν τη σοβαρότητα μιας ηλεκτροπληξίας είναι:
- Η τάση επαφής (Volts) και η ένταση του ρεύματος (Amperes) που διαρρέει το σώμα.
- Η χρονική διάρκεια της διέλευσης του ρεύματος από το ανθρώπινο σώμα.
- Η διαδρομή του ρεύματος μέσω του σώματος και συνεπώς τα όργανα που μπορεί να επηρεαστούν κατά μήκος αυτής της διαδρομής.
- Η συχνότητα και η μορφή του ρεύματος (συνεχές, εναλλασσόμενο, χαμηλής ή υψηλής συχνότητας).
- Η κατάσταση του σώματος και ιδιαίτερα του δέρματος. Η υγρασία, ο ιδρώτας ή οι τραυματισμοί του δέρματος μπορούν να μειώσουν σημαντικά την ηλεκτρική αντίσταση.
- Η υγρασία και γενικότερα οι συνθήκες του περιβάλλοντος.
Η ένταση του ρεύματος που διαρρέει το ανθρώπινο σώμα εξαρτάται, μεταξύ άλλων, από την εφαρμοζόμενη τάση και την ηλεκτρική αντίσταση ή εμπέδηση της συνολικής διαδρομής του ρεύματος. Εξίσου σημαντικές είναι οι συνθήκες στα σημεία επαφής τόσο με τον ηλεκτροφόρο αγωγό όσο και με το έδαφος ή άλλο αγώγιμο σημείο.
Υψηλότερη αντίσταση παρουσιάζει συνήθως το ξηρό και άθικτο δέρμα, ιδιαίτερα όταν η επιφάνεια επαφής είναι μικρή. Αντίθετα, η υγρασία, ο ιδρώτας, οι τραυματισμοί του δέρματος και η μεγαλύτερη επιφάνεια επαφής μπορούν να μειώσουν σημαντικά την αντίσταση.
Το εναλλασσόμενο ρεύμα συχνότητας δικτύου (50 Hz) μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να προκαλέσει ευκολότερα μυϊκή τετανία και επικίνδυνες καρδιακές αρρυθμίες. Ωστόσο, η πραγματική σοβαρότητα ενός ηλεκτρικού τραυματισμού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν καθορίζεται μόνο από το αν το ρεύμα είναι εναλλασσόμενο ή συνεχές.
Η επικινδυνότητα εξαρτάται σημαντικά από τη διαδρομή του ρεύματος μέσα από το σώμα. Το ηλεκτρικό ρεύμα μπορεί να κατανεμηθεί σε περισσότερες από μία αγώγιμες διαδρομές, με μεγαλύτερο μέρος του να διέρχεται από εκείνες που παρουσιάζουν μικρότερη ηλεκτρική αντίσταση ή εμπέδηση.
Η συνολική αντίσταση της διαδρομής του ρεύματος μπορεί να επηρεάζεται και από τα υποδήματα, το δάπεδο και τις συνθήκες του περιβάλλοντος. Αυτό όμως δεν πρέπει να θεωρείται αξιόπιστο μέτρο προστασίας, καθώς η υγρασία, η φθορά ή άλλες συνθήκες μπορούν να μειώσουν σημαντικά την αντίσταση.
Το νερό της καθημερινής χρήσης περιέχει συνήθως διαλυμένα άλατα και άλλες ουσίες και μπορεί να αγάγει το ηλεκτρικό ρεύμα. Για τον λόγο αυτό, ο χειρισμός ηλεκτρικών συσκευών με βρεγμένα χέρια ή η χρήση τους κοντά σε νερό αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο ηλεκτροπληξίας.
Ο κίνδυνος αυξάνεται επίσης όταν κάποιος, ιδιαίτερα ένα παιδί, τοποθετεί στις πρίζες μεταλλικά αντικείμενα ή όταν διακόπτες, πρίζες, πολύπριζα και καλώδια ηλεκτρικών συσκευών είναι κατεστραμμένα ή φθαρμένα.
Στη Γαλλία καταγράφονται περίπου 50.000 πυρκαγιές ηλεκτρικής προέλευσης ετησίως, περίπου 3.000 περιστατικά ηλεκτρικού τραυματισμού και περίπου 40 θανατηφόρες ηλεκτροπληξίες τον χρόνο, σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύουν οι Γάλλοι πυροσβέστες.
Πώς μπορούμε να αποφύγουμε μια ηλεκτροπληξία;
- Διακόπτουμε το ηλεκτρικό ρεύμα πριν εργαστούμε σε οποιαδήποτε ηλεκτρική εγκατάσταση ή συσκευή.
- Δεν χρησιμοποιούμε ηλεκτρικές συσκευές, όπως πιστολάκι ή ηλεκτρικό ξυράφι, όταν βρισκόμαστε σε βρεγμένο χώρο ή κοντά σε νερό, εκτός εάν η συσκευή και η εγκατάσταση είναι ειδικά σχεδιασμένες για τη συγκεκριμένη χρήση.
- Δεν αφήνουμε ηλεκτρικές συσκευές κοντά σε πηγές νερού.
- Μετά τη χρήση μιας φορητής ηλεκτρικής συσκευής, την αποσυνδέουμε από την παροχή όταν αυτό προβλέπεται από τις οδηγίες του κατασκευαστή και την αποθηκεύουμε με ασφάλεια.
- Αποσυνδέουμε τις συσκευές από την παροχή πριν από τον καθαρισμό ή τη συντήρησή τους, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
- Επιλέγουμε ηλεκτρικές συσκευές που συμμορφώνονται με την ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία και φέρουν τη σήμανση CE όπου αυτή απαιτείται, ακολουθώντας πάντοτε τις οδηγίες του κατασκευαστή.
- Δεν υπερφορτώνουμε πρίζες και πολύπριζα.
- Δεν αφήνουμε ηλεκτρικά καλώδια γυμνά, φθαρμένα ή εκτεθειμένα.
- Η ηλεκτρική εγκατάσταση και οι διατάξεις προστασίας, όπως ο διακόπτης διαφορικού ρεύματος (RCD), πρέπει να ελέγχονται περιοδικά από αδειούχο ηλεκτρολόγο. Το κουμπί TEST του RCD πρέπει να χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και τις απαιτήσεις της συγκεκριμένης εγκατάστασης.
- Πριν από εργασίες διάτρησης ή κοπής σε τοίχους και άλλα δομικά στοιχεία, ελέγχουμε για την ύπαρξη κρυφών ηλεκτρικών καλωδίων και άλλων εγκαταστάσεων.
- Εξηγούμε στα παιδιά τους κινδύνους του ηλεκτρικού ρεύματος και χρησιμοποιούμε κατάλληλα μέσα προστασίας στις πρίζες όπου απαιτείται.
Τι κάνουμε σε περίπτωση ηλεκτροπληξίας;
- Διακόπτουμε πρώτα την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος, εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια, από τον γενικό διακόπτη ή αποσυνδέοντας τη συσκευή από την παροχή.
- Δεν αγγίζουμε ποτέ τον παθόντα όσο εξακολουθεί να βρίσκεται σε επαφή με ενεργό ηλεκτρικό κύκλωμα. Σε οικιακή εγκατάσταση χαμηλής τάσης, εάν δεν είναι άμεσα δυνατή η απομόνωση και αυτό μπορεί να γίνει χωρίς κίνδυνο για τον διασώστη, μπορεί να χρησιμοποιηθεί στεγνό, μη αγώγιμο αντικείμενο για τη διακοπή της επαφής. Σε πεσμένους αγωγούς ή εγκαταστάσεις Μέσης ή Υψηλής Τάσης δεν πλησιάζουμε και καλούμε άμεσα το 112 και τον αρμόδιο διαχειριστή του δικτύου.
- Εάν το θύμα δεν ανταποκρίνεται αλλά αναπνέει φυσιολογικά, το τοποθετούμε σε πλάγια θέση ασφαλείας, εφόσον δεν υπάρχει άμεση ένδειξη σοβαρού τραυματισμού που να καθιστά επικίνδυνη τη μετακίνησή του, καλούμε το 112 και παρακολουθούμε συνεχώς την αναπνοή του.
- Εάν το θύμα δεν αναπνέει φυσιολογικά, καλούμε αμέσως το 112, ξεκινάμε Κ.Α.Ρ.Π.Α. και χρησιμοποιούμε Αυτόματο Εξωτερικό Απινιδωτή (AED) μόλις είναι διαθέσιμος, ακολουθώντας τις οδηγίες του.
- Μετά από ηλεκτρικό τραυματισμό συνιστάται ιατρική αξιολόγηση. Άμεση επείγουσα αξιολόγηση απαιτείται ιδιαίτερα σε έκθεση σε υψηλή τάση, απώλεια συνείδησης, πόνο στο στήθος, δύσπνοια, διαταραχές καρδιακού ρυθμού, εγκαύματα, σπασμούς, σημαντικό μυϊκό πόνο ή οποιοδήποτε άλλο σοβαρό σύμπτωμα.
Πηγές κειμένου και επικαιροποίησης:
