Εγκύκλιος 117/2015: Τι πρέπει να αλλάξει στα Μέσα Ατομικής Προστασίας του Πυροσβεστικού Σώματος το 2027;

1. Ευρωπαϊκή νομοθεσία και πρότυπα: η βάση που χρειάζεται επικαιροποίηση

Η Εγκύκλιος 117 παραπέμπει στην Οδηγία 89/686/ΕΟΚ για τα Μέσα Ατομικής Προστασίας, η οποία αποτελούσε το βασικό ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο κατά την περίοδο σύνταξής της.

Σήμερα, το πλαίσιο αυτό έχει αντικατασταθεί από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2016/425, ο οποίος εφαρμόζεται από τις 21 Απριλίου 2018 και καθορίζει τις απαιτήσεις σχεδιασμού, κατασκευής και διάθεσης των ΜΑΠ στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η αναπνευστική προστασία έναντι ατμοσφαιρών επικίνδυνων για τη ζωή ή την υγεία υπάγεται στα ΜΑΠ Κατηγορίας III. Αυτό συνεπάγεται συγκεκριμένες διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης, κατάλληλη πιστοποίηση και εποπτεία της παραγωγής.

Εξίσου σημαντικό είναι να διαχωρίζονται τρεις διαφορετικές έννοιες:

• Η συμμόρφωση ενός προϊόντος με την εφαρμοστέα νομοθεσία.
• Η συμμόρφωσή του με συγκεκριμένο τεχνικό πρότυπο.
• Η καταλληλότητά του για τη συγκεκριμένη επιχειρησιακή εφαρμογή.

Η ύπαρξη σήμανσης CE δεν σημαίνει ότι οποιαδήποτε αναπνευστική συσκευή ή προσωπίδα μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε κάθε επικίνδυνο περιβάλλον.

Για παράδειγμα, μια αναπνευστική συσκευή ανοικτού κυκλώματος για πυροσβεστική χρήση αξιολογείται με βάση το EN 137, ενώ μια αναπνευστική συσκευή κλειστού κυκλώματος συμπιεσμένου οξυγόνου εμπίπτει στο EN 145.

Πρόκειται για διαφορετικές τεχνολογίες, με διαφορετικούς κινδύνους και απαιτήσεις ελέγχου.

Αξίζει να αναφερθεί και το ISO 11999-10:2026, το οποίο δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026 και αφορά απαιτήσεις αναπνευστικής προστασίας πυροσβεστών που εκτίθενται σε υψηλή θερμότητα ή φλόγα κατά την αντιμετώπιση πυρκαγιών σε κτίρια. Αποτελεί πρόσθετη διεθνή τεχνική αναφορά και δεν αντικαθιστά αυτομάτως το EN 137:2006 ούτε τις ισχύουσες ευρωπαϊκές απαιτήσεις συμμόρφωσης.

Πρότυπα που έχουν αναθεωρηθεί

Από τις σημαντικές αλλαγές που πρέπει να ληφθούν υπόψη είναι:

Η ύπαρξη μιας νεότερης έκδοσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτή περιλαμβάνεται στον ισχύοντα ευρωπαϊκό κατάλογο εναρμονισμένων προτύπων.

Στον παραπάνω πίνακα παρατίθενται παλαιότερες και νεότερες τεχνικές εκδόσεις για σύγκριση.
Δεν προέρχονται όλες οι παλαιότερες αναφορές απευθείας από το κείμενο ή το Παράρτημα Β΄ της Εγκυκλίου 117. Ειδικότερα, η παλαιότερη έκδοση του EN 14387 παρατίθεται ως ιστορικό σημείο τεχνικής σύγκρισης και όχι ως αυτούσια παραπομπή της 117.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το EN 14593-1:2018 σε σχέση με την έκδοση EN 14593-1:2005, η οποία εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στον αντίστοιχο κατάλογο του 2026.

Η αναθεώρηση πρέπει να διαχωρίζει την τεχνική εξέλιξη ενός προτύπου από τη νομική του κατάσταση.

Ο κατάλογος της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2026/1279 τροποποιήθηκε με την Εκτελεστική Απόφαση (ΕΕ) 2026/1971 της 3ης Σεπτεμβρίου 2026. Η νεότερη απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για τις συνδέσεις φιαλών και προσωπίδων, όπως εξετάζεται στην ενότητα 4.

Εσωτερικές αναφορές που χρειάζονται διόρθωση

Στο αρχικό κείμενο υπάρχουν και ορισμένες δευτερεύουσες ασυνέπειες:

• Στη σελίδα 3 εμφανίζεται η Οδηγία 89/868/ΕΟΚ αντί της ορθής 89/686/ΕΟΚ.
• Το EN 137 εμφανίζεται ως έκδοση 2006 στο κυρίως κείμενο και ως ΕΛΟΤ EN 137:2007 στο παράρτημα.
  Η διαφορά μπορεί να οφείλεται στη χρονολογία εθνικής υιοθέτησης και χρειάζεται απλώς σαφή παρουσίαση.
• Υπάρχουν επιμέρους ασυνέπειες στην αρίθμηση του πίνακα περιεχομένων.

Πρόκειται κυρίως για διορθώσεις τεχνικής επιμέλειας, όχι για ζητήματα που αναιρούν τη συνολική αξία της Εγκυκλίου.

Πρόταση: Δημιουργία επικαιροποιημένου πίνακα νομοθεσίας και προτύπων, με σαφή προσδιορισμό της εφαρμογής τους ανά κατηγορία εξοπλισμού και περιοδική αναθεώρησή του.

2. Αναπνευστικές συσκευές ανοικτού κυκλώματος: αυτονομία, πίεση και επιχειρησιακή ετοιμότητα

Η Εγκύκλιος περιλαμβάνει αναλυτικές πληροφορίες για τη λειτουργία και τη συντήρηση των αναπνευστικών συσκευών ανοικτού κυκλώματος (SCBA), καθώς και παραδείγματα υπολογισμού της διαθέσιμης ποσότητας αέρα.

Οι βασικές αρχές παραμένουν σωστές.

Υπάρχουν, όμως, σημεία που χρειάζονται μεγαλύτερη ακρίβεια, ειδικά όταν οι αριθμητικοί υπολογισμοί χρησιμοποιούνται στην εκπαίδευση των πυροσβεστών.

Η πραγματική αυτονομία δεν είναι σταθερή

Ο ονομαστικός όγκος της φιάλης και η πίεση πλήρωσης επιτρέπουν τον υπολογισμό μιας ενδεικτικής διαθέσιμης ποσότητας αέρα.

Για παράδειγμα, δύο φιάλες χωρητικότητας 6,8 λίτρων και πίεσης 300 bar περιέχουν, με έναν απλοποιημένο συντελεστή διόρθωσης 0,92, περίπου:

2 × 6,8 × 300 × 0,92 = 3.754 λίτρα αέρα.

Για τις ανάγκες του παραδείγματος, θεωρούμε ως υποθετικό απόθεμα τα τελευταία 55 bar, με αφετηρία την τιμή ενεργοποίησης της προειδοποίησης 55 ± 5 bar που αναφέρεται στο σχετικό εγχειρίδιο Dräger.

Η ενδεικτική ποσότητα πάνω από αυτό το όριο είναι:

2 × 6,8 × (300 − 55) × 0,92 = 3.065 λίτρα.

Η διαφορά στον εκτιμώμενο χρόνο είναι σημαντική:

Οι χρόνοι αυτοί προκύπτουν από τον ενιαίο, απλοποιημένο συντελεστή 0,92. Είναι ενδεικτικά αριθμητικά παραδείγματα, όχι ακριβής υπολογισμός πραγματικού αποθέματος ούτε εγκεκριμένοι χρόνοι παραμονής σε επικίνδυνο περιβάλλον. Στον πίνακα 5.1 της ίδιας της Εγκυκλίου 117 (σελ. 7) παρατηρούνται μικρές αριθμητικές αποκλίσεις: για δύο φιάλες 6,8 L / 300 bar, ο απλοποιημένος υπολογισμός με συντελεστή 0,92 δίνει περίπου 125, 94, 75 και 50 λεπτά για καταναλώσεις 30, 40, 50 και 75 L/min αντίστοιχα, ενώ η Εγκύκλιος αναγράφει 128, 95, 76 και 50 λεπτά. Η απόκλιση αυτή δεν αλλάζει το βασικό συμπέρασμα, αλλά αξίζει να διορθωθεί σε ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό κείμενο.

Η πραγματική κατανάλωση εξαρτάται από τη σωματική καταπόνηση, τη φυσική κατάσταση του χρήστη, την ένταση της εργασίας, το μεταφερόμενο βάρος, τις συνθήκες θερμοκρασίας και άλλους επιχειρησιακούς παράγοντες.

Σε μελέτη των Holmér και Gavhed σε 15 επαγγελματίες πυροσβέστες, κατά τη διάρκεια προσομοιωμένων πυροσβεστικών εργασιών, ο μέσος αναπνεόμενος όγκος ανά λεπτό ήταν 82 ± 14 L/min για τη συνολική δοκιμασία (περίπου 22 λεπτά) και 102 ± 14 L/min για την απαιτητικότερη επιμέρους εργασία. Οι τιμές περιγράφουν τον αερισμό ανά λεπτό στη συγκεκριμένη μελέτη και δεν αποτελούν καθολικό ρυθμό κατανάλωσης αέρα για κάθε πυροσβέστη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι πυροσβέστες καταναλώνουν 100 L/min. Σημαίνει ότι η εκπαίδευση δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά σε χαμηλές και σταθερές τιμές.

Το σημαντικότερο είναι ότι η πίεση ενεργοποίησης της προειδοποίησης χαμηλού αποθέματος δεν αποτελεί αυτομάτως την αποδεκτή πίεση έναρξης της αποχώρησης.

Η επιστροφή πρέπει να προγραμματίζεται εγκαίρως, με κατάλληλο απόθεμα αέρα για την ασφαλή έξοδο και την αντιμετώπιση πιθανών απρόβλεπτων καταστάσεων.

Η ίδια η Εγκύκλιος 117 (σελ. 10) προβλέπει άμεση έναρξη αποχώρησης με την ενεργοποίηση της ηχητικής προειδοποίησης. Η επισήμανση εδώ αφορά τον νωρίτερο προγραμματισμό της επιστροφής, ώστε η σφυρίχτρα να μην αποτελεί το σημείο στο οποίο αρχίζει για πρώτη φορά η απόφαση αποχώρησης.

Τα 240 bar: εκπαιδευτική διαδικασία και επιχειρησιακή ετοιμότητα

Η αναφορά της Εγκυκλίου στα 240 bar εντάσσεται στην ειδική διαδικασία ανανέωσης αέρα για εκπαιδευτικούς λόγους (το αργότερο κάθε τέσσερις μήνες): όταν κατά τον έλεγχο της αναπνευστικής συσκευής η πίεση είναι χαμηλότερη, προβλέπεται συμπλήρωση χωρίς σχετική καταχώριση στο μητρώο της φιάλης. Δεν ορίζεται με αυτόν τον τρόπο γενικό όριο επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Για φιάλη ονομαστικής πίεσης 300 bar, τα 240 bar αντιπροσωπεύουν το 80% της ονομαστικής πίεσης.

Πρόκειται για διαφορετικό ζήτημα από τις απαιτήσεις πλήρωσης πριν από την επιχειρησιακή χρήση, για τις οποίες οι οδηγίες κατασκευαστών μπορεί να προβλέπουν υψηλότερο ποσοστό.

Ενδεικτικά, στο εγχειρίδιο Dräger 3707572 αναφέρεται ότι η χρήση δεν πρέπει να αρχίζει με φιάλη φορτισμένη σε ποσοστό μικρότερο από 90% της ονομαστικής πίεσης, εκτός εάν ισχύουν αυστηρότερες εθνικές απαιτήσεις.

Για φιάλη 300 bar, αυτό αντιστοιχεί σε 270 bar.

Δεν προτείνεται να θεσπιστούν τα 270 bar ως καθολικό όριο για όλες τις αναπνευστικές συσκευές.

Προτείνεται να διαχωριστούν δύο διαφορετικές έννοιες:

Το όριο ενεργοποίησης της διαδικασίας συμπλήρωσης και η ελάχιστη αποδεκτή πίεση επιχειρησιακής ετοιμότητας.

Η δεύτερη πρέπει να καθορίζεται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή και τις εγκεκριμένες υπηρεσιακές απαιτήσεις.

Ο συντελεστής συμπιεστότητας και τα βάρη των φιαλών

Η Εγκύκλιος χρησιμοποιεί έναν απλοποιημένο συντελεστή για τη διόρθωση της ποσότητας του συμπιεσμένου αέρα.

Η βασική λογική είναι σωστή ως εκπαιδευτική προσέγγιση, αλλά ο επιστημονικός ορισμός του συντελεστή χρειάζεται μεγαλύτερη ακρίβεια. Η συμπεριφορά του αέρα σε υψηλές πιέσεις δεν περιγράφεται πλήρως από μια σταθερή ποσοστιαία διόρθωση, ανεξάρτητα από την πίεση και τη θερμοκρασία. Συνεπώς, η χρήση του ίδιου συντελεστή 0,92 τόσο για τα 300 bar όσο και για το εύρος 300–55 bar αποτελεί πρόσθετη απλοποίηση και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως ακριβής υπολογισμός του αξιοποιήσιμου αποθέματος.

Για ακριβέστερους υπολογισμούς πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική συμπιεστότητα του αερίου.
Επίσης, στην Εγκύκλιο εμφανίζεται μια αριθμητική ασυνέπεια σχετικά με το βάρος γεμάτων χαλύβδινων φιαλών.

Αναφέρεται ενδεικτικά βάρος περίπου 9 kg για γεμάτη χαλύβδινη φιάλη 6 L / 300 bar, ενώ τα παραδείγματα σήμανσης των 8,2 και 8,4 kg αφορούν κενά βάρη. Με την προσθήκη περίπου 2 kg συμπιεσμένου αέρα, το ενδεικτικό συνολικό βάρος προσεγγίζει τα 10,2–10,5 kg, ανάλογα με τη φιάλη και τις συνθήκες πλήρωσης.

Αντίστοιχη προσοχή χρειάζεται και στην αναφορά της Εγκυκλίου (σελ. 7) σε βάρος περίπου 4 kg για γεμάτη σύνθετη φιάλη 6,8 L / 300 bar. Η τιμή αυτή δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως γενικό βάρος γεμάτης φιάλης. Ενδεικτικά, στα τεχνικά στοιχεία της Dräger για φιάλη NANO Type 4, 6,8 L / 300 bar, το βάρος με κλείστρο είναι περίπου 3,31–3,61 kg κενή και 5,55–5,85 kg γεμάτη, ανάλογα με την έκδοση. Για σύνθετη φιάλη Type 3, 6,8 L / 300 bar του ίδιου κατασκευαστή αναφέρονται 4,84 kg κενή και 7,08 kg γεμάτη, με κλείστρο. Πρόκειται για παραδείγματα συγκεκριμένων προϊόντων, όχι για καθολικά βάρη όλων των σύνθετων φιαλών. ^[17]

Αυτό χρειάζεται διόρθωση ώστε οι συγκρίσεις χαλύβδινων και σύνθετων φιαλών να πραγματοποιούνται με την ίδια βάση: κενή ή πλήρης φιάλη, με ή χωρίς κλείστρο.

Πρόταση: Επικαιροποίηση των παραδειγμάτων αυτονομίας και βάρους, με σαφή διάκριση μεταξύ θεωρητικής ποσότητας αέρα, επιχειρησιακά διαθέσιμου αποθέματος και πραγματικού χρόνου ασφαλούς χρήσης.

Καθαρισμός και απολύμανση προσωπίδων: δύο διαφορετικές διαδικασίες

Στη σελίδα 13, η Εγκύκλιος 117 προτείνει για τον καθαρισμό των αναπνευστικών συσκευών, ιδιαίτερα των προσωπίδων, χλιαρό νερό και κατάλληλη ουσία καθαρισμού, όπως σαπούνι, με την επισήμανση ότι πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες του κατασκευαστή.

Η διατύπωση αυτή χρειάζεται μία ουσιαστική διευκρίνιση: δεν είναι κατάλληλο οποιοδήποτε σαπούνι.
Για τις προσωπίδες πρέπει να χρησιμοποιείται ήπιο καθαριστικό, κατά προτίμηση ουδέτερου pH, που έχει εγκριθεί ή επιτρέπεται από τον κατασκευαστή για τα συγκεκριμένα υλικά, στην προβλεπόμενη συγκέντρωση και θερμοκρασία. Το ουδέτερο pH από μόνο του δεν αποτελεί απόδειξη χημικής συμβατότητας.
Ακατάλληλα καθαριστικά, διαλύτες και λειαντικές ουσίες μπορεί να επηρεάσουν τα ελαστικά μέρη, τις επιστρώσεις ή τη στεγανότητα.

Πρέπει επίσης να διαχωρίζονται σαφώς ο καθαρισμός και η απολύμανση. Ο καθαρισμός απομακρύνει ρύπους και υπολείμματα. Η απολύμανση αποσκοπεί στη μείωση ή αδρανοποίηση μικροοργανισμών με κατάλληλο, εγκεκριμένο προϊόν και την απαιτούμενη συγκέντρωση και διάρκεια επαφής. Το πλύσιμο με χλιαρό νερό και απλό σαπούνι δεν τεκμηριώνει από μόνο του απολύμανση. Σε προσωπίδες κοινής χρήσης η εγκεκριμένη διαδικασία καθαρισμού και απολύμανσης πρέπει να ολοκληρώνεται πριν χρησιμοποιηθούν από διαφορετικό άτομο, με καλό ξέπλυμα, στέγνωμα και έλεγχο σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. ^{[32], [33], [34]}

Πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Εγκύκλιος 117 (σελ. 14) προβλέπει ήδη απολύμανση σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή μετά από χημική ή μολυσματική έκθεση. Η προτεινόμενη επικαιροποίηση εξειδικεύει κυρίως τη διάκριση των διαδικασιών και τις απαιτήσεις για προσωπίδες κοινής χρήσης.

3. Φιάλες Type 3 και Type 4: κατασκευή, συμβατότητα και διαδικασίες πλήρωσης

Η Εγκύκλιος 117 περιγράφει ήδη τις σύνθετες φιάλες και αναγνωρίζει τη διαφορά μεταξύ μεταλλικού και μη μεταλλικού εσωτερικού περιβλήματος.

Αυτό ήταν τεχνικά σωστό για την εποχή της και αξίζει να επισημανθεί.

Ωστόσο, η ευρύτερη χρήση σύνθετων φιαλών Type 4 δημιουργεί την ανάγκη μεγαλύτερης εξειδίκευσης των οδηγιών. Οι φιάλες Type 3 διαθέτουν μεταλλικό εσωτερικό περίβλημα (liner), συνήθως από κράμα αλουμινίου, με εξωτερική ενίσχυση από σύνθετα υλικά.

Οι Type 4 διαθέτουν μη μεταλλικό εσωτερικό περίβλημα, συνήθως από πολυμερές υλικό όπως PET, επίσης ενισχυμένο εξωτερικά με σύνθετα υλικά.

Η διαφορά αυτή δεν αφορά μόνο το βάρος. Επηρεάζει, ανάλογα με την κατασκευή και την έγκριση του προϊόντος, τις διαδικασίες πλήρωσης, αποφόρτισης, ελέγχου και συντήρησης.

Μια γενική οδηγία πλήρωσης δεν καλύπτει όλες τις φιάλες

Στη σελίδα 18, η Εγκύκλιος συνιστά ρυθμό πλήρωσης έως 30 bar/min.

Επιπλέον, αναφέρει ως δυνατότητα περιορισμού της θέρμανσης την εμβάπτιση της φιάλης κατά τα δύο τρίτα σε δοχείο με νερό κατά την πλήρωση.

Οι οδηγίες αυτές χρειάζονται επανεξέταση. Τα σύγχρονα εγχειρίδια διαφορετικών κατασκευαστών δεν είναι απαραίτητα ταυτόσημα.

Dräger — Full Composite Type 4

Στο εγχειρίδιο 3707572 αναφέρεται:

• Μέγιστος ρυθμός πλήρωσης 27 bar/min.
• Απαγόρευση πλήρωσης όταν η θερμοκρασία περιβάλλοντος υπερβαίνει τους 30 °C.
• Τήρηση των ονομαστικών ορίων πίεσης, με αναφορά στην πίεση της φιάλης στους 15 °C.
• Αποφυγή εμβάπτισης της φιάλης κατά τη χρήση και την πλήρωση.

CTS — Type 4

Το εγχειρίδιο CTS του Ιουνίου 2026 προβλέπει:

• Συνιστώμενο ρυθμό πλήρωσης έως 30 bar/min.
• Συγκεκριμένους θερμοκρασιακούς περιορισμούς για το σώμα της φιάλης.
• Απαγόρευση εμβάπτισης της φιάλης σε νερό για ψύξη κατά την πλήρωση.

SAFER / Techplast — Type 4

Οι οδηγίες SAFER περιγράφουν:

• Συνιστώμενο ρυθμό πλήρωσης κάτω από 30 bar/min.
• Συγκεκριμένους περιορισμούς θερμοκρασίας.
• Δυνατότητα εμβάπτισης για ψύξη υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μεταξύ των οποίων και η θερμοκρασία του χρησιμοποιούμενου νερού.

Οι αναφερόμενοι θερμοκρασιακοί περιορισμοί δεν είναι πάντα άμεσα συγκρίσιμοι, επειδή άλλοτε αφορούν το περιβάλλον πλήρωσης και άλλοτε τη θερμοκρασία του σώματος της φιάλης. Για τη Dräger, οι ειδικοί περιορισμοί πρέπει να διαβάζονται στο επίσημο εγχειρίδιο Full Composite Compressed Air Cylinders ^[17] που αντιστοιχεί στο συγκεκριμένο προϊόν. Επομένως, δεν συνάγεται γενικός θερμοκρασιακός κανόνας για όλες τις φιάλες Type 4.

Η πρακτική συνέπεια είναι σαφής, δεν πρέπει να εφαρμόζεται μία ενιαία διαδικασία πλήρωσης σε όλες τις σύνθετες φιάλες, χωρίς εξέταση του συγκεκριμένου τύπου και των οδηγιών του κατασκευαστή.

Έλεγχος θερμοκρασίας: η ανθρώπινη παλάμη δεν είναι όργανο μέτρησης

Η Εγκύκλιος χρησιμοποιεί ως πρακτικό κριτήριο υπερθέρμανσης τη δυνατότητα επαφής της ανθρώπινης παλάμης με τη φιάλη.

Παρότι η παρατήρηση αυτή είχε πρακτικό χαρακτήρα, δεν αποτελεί αξιόπιστη μέθοδο ελέγχου συγκεκριμένου θερμοκρασιακού ορίου. Η εκτίμηση μέσω αφής διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και δεν μπορεί να τεκμηριώσει ότι τηρούνται τα όρια του κατασκευαστή.
Όπου απαιτείται θερμοκρασιακός έλεγχος, αυτός πρέπει να πραγματοποιείται με κατάλληλη μέθοδο μέτρησης.

Περιοδικοί έλεγχοι και φιάλες NLL

Το EN ISO 11623:2023 καλύπτει την περιοδική επιθεώρηση και δοκιμή σύνθετων φιαλών, συμπεριλαμβανομένων των Type 3 και Type 4.

Η Εγκύκλιος προβλέπει ήδη περιοδικούς ελέγχους, κάτι που πρέπει να διατηρηθεί. Ωστόσο, η κατάλληλη μέθοδος επιθεώρησης και δοκιμής μπορεί να εξαρτάται από τον τύπο της φιάλης.

Για παράδειγμα, συγκεκριμένες οδηγίες CTS Type 4 προβλέπουν ιδιαίτερες απαιτήσεις για την υδραυλική δοκιμή και αποκλείουν τη μέθοδο water jacket για μέτρηση ογκομετρικής διαστολής στις συγκεκριμένες φιάλες.

Επιπλέον, ορισμένες σύνθετες φιάλες χαρακτηρίζονται ως NLL (Non-Limited Life). Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν καταργεί τις υποχρεώσεις περιοδικού ελέγχου ούτε επιτρέπει τη συνέχιση χρήσης μιας φιάλης που έχει υποστεί μη αποδεκτή φθορά.
Η διάρκεια χρήσης συνδέεται με τις απαιτήσεις έγκρισης, τους περιοδικούς ελέγχους και τη διατήρηση της φιάλης σε ασφαλή κατάσταση.

Οι Type 4 δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως απλές αντικαταστάτριες των Type 3

Η αλλαγή της κατασκευής επηρεάζει και τις ανάγκες εκπαίδευσης του προσωπικού.

Οι χρήστες και οι τεχνικοί πρέπει να αναγνωρίζουν τις διαφορές σε ό,τι αφορά τη φθορά του σύνθετου περιβλήματος, τη μεταφορά, την αποθήκευση και τους προβλεπόμενους ελέγχους.

Πρόταση: Ειδικό τεχνικό παράρτημα για τις φιάλες Type 3 και Type 4, με παραπομπή στο EN ISO 11623 και υποχρεωτική εφαρμογή των οδηγιών του κατασκευαστή.

4. Συμβατότητα φιαλών και εξαρτημάτων: ένα από τα σημαντικότερα σημεία της αναθεώρησης

Η συμβατότητα των εξαρτημάτων αποτελεί ιδιαίτερα κρίσιμο θέμα, καθώς επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία ολόκληρης της αναπνευστικής συσκευής.

Η Εγκύκλιος 117 αντιμετωπίζει σωστά την αναπνευστική συσκευή ως σύστημα εξαρτημάτων που πρέπει να λειτουργούν από κοινού.

Επισημαίνει επίσης τους κινδύνους από την αυθαίρετη αντικατάσταση προσωπίδων, αεροπνευμόνων και άλλων εξαρτημάτων.

Υπάρχει, όμως, μία σημαντική διατύπωση που χρειάζεται επανεξέταση. Είναι όλες οι φιάλες ίδιας χωρητικότητας και πίεσης ισοδύναμες;

Στην Εγκύκλιο αναφέρεται ότι οι φιάλες πεπιεσμένου αέρα της ίδιας χωρητικότητας και πίεσης αντιμετωπίζονται ως ισοδύναμες, ανεξαρτήτως κατασκευαστή, και μπορούν να τοποθετούνται σε αναπνευστικές συσκευές διαφορετικών εταιρειών.

Χρειάζεται πάντως να αναγνωριστεί ότι η Εγκύκλιος (σελ. 16) εξαιρεί ρητά τη φιάλη από τον συγκεκριμένο κανόνα εναλλαξιμότητας των υπόλοιπων εξαρτημάτων της ΑΣΑΚ. Η εξαίρεση αυτή δεν υποκαθιστά την επαλήθευση της εγκεκριμένης συμβατότητας κάθε συγκροτήματος φιάλης–κλείστρου με τη συγκεκριμένη συσκευή.

Η προσέγγιση αυτή χρειάζεται μεγαλύτερη τεχνική ακρίβεια. Η ίδια χωρητικότητα, η ίδια ονομαστική πίεση και η ίδια μηχανική σύνδεση δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι δύο φιάλες είναι εναλλάξιμες σε μια συγκεκριμένη SCBA.

Για παράδειγμα, η ύπαρξη σύνδεσης G5/8″ κατά EN 144-2 δεν επαρκεί από μόνη της για να επιβεβαιώσει την καταλληλότητα του συνόλου. Επιπλέον, με την Απόφαση (ΕΕ) 2026/1971 διαγράφηκαν από το Παράρτημα Ι της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2026/1279 οι αναφορές στα EN 144-1:2000, EN 144-2:1998 και EN 144-3:2003.
Αυτό αφορά το τεκμήριο συμμόρφωσης που παρείχε η δημοσιευμένη αναφορά τους και δεν σημαίνει αυτομάτως απαγόρευση χρήσης κάθε υφιστάμενης σύνδεσης ή φιάλης.

Πρέπει να εξετάζονται επιπλέον:

• Η εγκεκριμένη συμβατότητα της φιάλης και του κλείστρου με τη συγκεκριμένη SCBA.
• Η μορφή, η θέση και οι διαστάσεις του κλείστρου.
• Η δυνατότητα ασφαλούς στερέωσης της φιάλης στην πλάτη.
• Η προσβασιμότητα του χειροτροχού κατά τη χρήση.
• Η ορθή σύνδεση με τον μειωτήρα πίεσης.
• Η τήρηση των απαιτήσεων του πιστοποιημένου συνόλου.

Σίγουρα αυτό δεν σημαίνει ότι απαγορεύεται γενικά η χρήση φιάλης άλλου κατασκευαστή.
Σημαίνει ότι η συμβατότητα πρέπει να είναι επιβεβαιωμένη και τεκμηριωμένη, όχι απλώς να θεωρείται δεδομένη επειδή ταιριάζουν το σπείρωμα και η πίεση. Χρειάζεται να διακρίνουμε την καταλληλότητα της φιάλης, την έγκριση του συγκροτήματος φιάλης-κλείστρου και τη συμβατότητα της πλήρους διαμόρφωσης της SCBA.

Το prEN 137:2025 και το προαιρετικό Παράρτημα D

Η εξέλιξη των προτύπων προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της σημασίας του θέματος.

Το σχέδιο αναθεώρησης prEN 137:2025 περιλαμβάνει στο Παράρτημα D προαιρετικές απαιτήσεις για την εναλλαξιμότητα συγκροτημάτων φιάλης και κλείστρου σε αναπνευστικές συσκευές μονής φιάλης.

Η πρόβλεψη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή αντιμετωπίζει την εναλλαξιμότητα ως τεχνική ιδιότητα που πρέπει να αξιολογείται μέσω συγκεκριμένων απαιτήσεων και δοκιμών.

Δεν αποτελεί γενική άδεια χρήσης οποιασδήποτε φιάλης σε οποιαδήποτε SCBA. Επιπλέον, πρόκειται για τεχνική πρόβλεψη σχεδίου αναθεώρησης, η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με τις εναρμονισμένες απαιτήσεις του EN 137:2006.
Το Παράρτημα D αφορά ειδικά τις διατάξεις μονής φιάλης και δεν πρέπει να επεκτείνεται αυτομάτως στα συστήματα δύο φιαλών.

Συστήματα δύο φιαλών: η συμβατότητα είναι πιο σύνθετη

Η Εγκύκλιος περιγράφει αναπνευστικές συσκευές με δύο σύνθετες φιάλες 6,8 L, συνδεδεμένες με διάταξη τύπου Τ ή Υ.

Η περιγραφή της αρχικής διάταξης είναι σωστή, αλλά απαιτείται μεγαλύτερη τεχνική εξειδίκευση.

Σε μια SCBA δύο φιαλών δεν αρκεί να υπάρχει διαθέσιμος σύνδεσμος Τ και κατάλληλος αριθμός ιμάντων.

Χρειάζεται να επιβεβαιώνεται ότι:

• Η πλάτη έχει εγκριθεί για τη συγκεκριμένη διάταξη δύο φιαλών.
• Ο κεντρικός σύνδεσμος (T-piece/manifold) είναι κατάλληλος για τη συσκευή, την πίεση και τη γεωμετρία των φιαλών.
• Τα κλείστρα επιτρέπουν τη σωστή σύνδεση χωρίς μηχανικές καταπονήσεις.
• Τα συστήματα συγκράτησης εξασφαλίζουν τη σταθερότητα και των δύο φιαλών.
• Δεν παρεμποδίζεται η πρόσβαση στους χειροτροχούς.
• Η πλήρης διαμόρφωση έχει εγκριθεί από τον κατασκευαστή της συσκευής.

Για συγκεκριμένες διατάξεις διπλών φιαλών απαιτούνται κλείστρα ευθύγραμμης διάταξης (in-line valves).
Η αυθαίρετη χρήση γωνιακών κλείστρων μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα ευθυγράμμισης ή σύνδεσης.

Δεν χρησιμοποιούν όλα τα συστήματα δύο φιαλών υποχρεωτικά την ίδια γεωμετρία.
Η αποδεκτή μορφή καθορίζεται από την εγκεκριμένη διαμόρφωση του κατασκευαστή.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το εγχειρίδιο Dräger PSS 7000, το οποίο περιγράφει ειδική διαδικασία τοποθέτησης δύο φιαλών με T-piece, κατάλληλη στήριξη και ελέγχους συνδέσεων.

Το συμπέρασμα είναι ότι η μετατροπή μιας SCBA μονής φιάλης σε διπλής δεν αποτελεί απλή προσθήκη δεύτερης φιάλης.

Προσωπίδες και αεροπνεύμονες

Η ίδια αρχή ισχύει για τις προσωπίδες, τους αεροπνεύμονες και τους ταχυσυνδέσμους.

Η Εγκύκλιος σωστά προειδοποιεί ότι η ανταλλαγή εξαρτημάτων μπορεί να επηρεάσει κρίσιμες λειτουργίες, ακόμη και τις ηχητικές προειδοποιήσεις. Δεν επιτρέπεται η αυθαίρετη ανάμειξη προσωπίδων, αεροπνευμόνων και ταχυσυνδέσμων διαφορετικών κατασκευαστών, ακόμη και όταν διαθέτουν ίδιο σπείρωμα, αντίστοιχο σύνδεσμο ή ίδιες ονομαστικές πιέσεις.

Η αναπνευστική συσκευή ανοικτού κυκλώματος πρέπει να χρησιμοποιείται αποκλειστικά με τα εξαρτήματα και στους συνδυασμούς που προβλέπονται στην εγκεκριμένη διαμόρφωσή της, σύμφωνα με το EN 137 και τις οδηγίες του κατασκευαστή. Η δυνατότητα μηχανικής σύνδεσης δεν αποτελεί απόδειξη λειτουργικής συμβατότητας ούτε επιτρέπει την τροποποίηση της πιστοποιημένης συσκευής. Ακόμη και εξαρτήματα της ίδιας εταιρείας, αλλά διαφορετικών μοντέλων, δεν θεωρούνται αυτομάτως εναλλάξιμα.

Η αντικατάσταση πραγματοποιείται μόνο με εξαρτήματα ρητά εγκεκριμένα για τη συγκεκριμένη αναπνευστική συσκευή. Δεν επιτρέπονται αυτοσχέδιοι συνδυασμοί με πρωτοβουλία του χρήστη ή του τεχνικού προσωπικού.

Συνδυασμός κράνους–προσωπίδας: η πρόσθετη σημασία του DIN 58610

Η συμβατότητα δεν αφορά μόνο τη σύνδεση του αεροπνεύμονα με την προσωπίδα. Σε συστήματα όπου η προσωπίδα στερεώνεται με ειδικούς συνδέσμους στο πυροσβεστικό κράνος αντί να συγκρατείται με συμβατικά κεφαλοδέματα, το κράνος αναλαμβάνει και μέρος της λειτουργίας συγκράτησης και στεγανοποίησης της προσωπίδας. Η λανθασμένη ρύθμιση του κράνους ή ένας μη εγκεκριμένος συνδυασμός μπορεί να επηρεάσει τη στεγανότητα στο πρόσωπο.

Το DIN 58610:2014-11 προβλέπει πρόσθετες απαιτήσεις και δοκιμές για τους συνδυασμούς κράνους–προσωπίδας (Mask-Helmet Combinations, MHC), πέραν όσων καλύπτουν χωριστά τα EN 136 και EN 443. Ενδεικτικά, η MSA αναφέρει το DIN 58610 για τον εγκεκριμένο συνδυασμό προσωπίδας G1 με κράνος Gallet F1XF. Δεν αρκεί να είναι μεμονωμένα πιστοποιημένα το κράνος και η προσωπίδα ή απλώς να ταιριάζουν μηχανικά οι σύνδεσμοι. Πρέπει να επιβεβαιώνεται η έγκριση της συγκεκριμένης σύνθεσης, μαζί με τις σχετικές οδηγίες ρύθμισης, εφαρμογής και ελέγχου στεγανότητας.

Ένας πυροσβέστης που χρησιμοποιεί σύστημα συνδυασμού κράνους–προσωπίδας με άγκιστρα πρέπει να γνωρίζει καλά τους μηχανισμούς ρύθμισης τόσο του κράνους όσο και της προσωπίδας, ώστε να εξασφαλίζεται η σωστή εφαρμογή και η στεγανότητα στο πρόσωπό του.

Αρκετές φορές έχω συμβουλέψει πυροσβέστες να ελέγχουν πρώτα τη σωστή εφαρμογή του κράνους και στη συνέχεια να ρυθμίζουν, όπου προβλέπεται, τις ειδικές θέσεις συγκράτησης της προσωπίδας (mask pockets) στα πλαϊνά του κράνους, πριν δοκιμάσουν τη σύνδεση με τα άγκιστρα.

Σε περίπτωση χαλαρής ή λανθασμένης προσαρμογής, υπάρχει κίνδυνος απώλειας στεγανότητας και πιθανής εισόδου τοξικών αερίων στο εσωτερικό της προσωπίδας. Επιπλέον, η προσωπίδα μπορεί να μετακινηθεί ή ακόμη και να αποδεσμευτεί από το πρόσωπο κατά τη διάρκεια των πυροσβεστικών επιχειρήσεων.

Γι’ αυτό, ο έλεγχος της σωστής εφαρμογής, της ασφάλισης των αγκίστρων και της στεγανότητας πρέπει να πραγματοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή, πριν από την επιχειρησιακή χρήση.

Το DIN 58610 είναι γερμανικό εθνικό τεχνικό πρότυπο και δεν πρέπει να παρουσιαστεί ως αυτοτελής καθολική νομική απαίτηση στην Ελλάδα. Αποτελεί, ωστόσο, σημαντική αναφορά όταν αξιολογείται η τεκμηριωμένη ασφάλεια τέτοιων συνδυασμών. ^{[35], [36]}

Στην αγγλική ορολογία χρησιμοποιούνται και οι δύο συντομογραφίες: η Dräger χρησιμοποιεί Mask-Helmet Combination (MHC), ενώ η MSA χρησιμοποιεί Helmet-Mask Combination (HMC). Η διαφορά στη σειρά των λέξεων δεν αναιρεί την ανάγκη έγκρισης του συγκεκριμένου συνδυασμού.

Το EN 148-1 δεν αποτελεί καθολική λύση συμβατότητας

Το EN 148-1 αφορά συγκεκριμένες τυποποιημένες κοχλιωτές συνδέσεις αναπνευστικής προστασίας.

Η ύπαρξη μιας σύνδεσης Rd40 δεν σημαίνει ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς άλλη αξιολόγηση σε οποιοδήποτε σύστημα θετικής πίεσης. Αντίστοιχα, η ύπαρξη εγκεκριμένου προσαρμογέα πρέπει να αξιολογείται μέσα στο συγκεκριμένο πλαίσιο έγκρισης και χρήσης του. Η αναφορά στο EN 148-1:1999 διαγράφηκε επίσης από το Παράρτημα Ι της Εκτελεστικής Απόφασης (ΕΕ) 2026/1279 με την Απόφαση (ΕΕ) 2026/1971, χωρίς αυτό να αναιρεί από μόνο του τις υφιστάμενες τεχνικές προδιαγραφές μιας σύνδεσης.

Προσαρμογείς φίλτρων σε προσωπίδες θετικής πίεσης: προσοχή στην εκπνοή

Η δυνατότητα σύνδεσης φίλτρου μέσω προσαρμογέα σε προσωπίδα αναπνευστικής συσκευής θετικής πίεσης δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοιος συνδυασμός είναι αυτομάτως κατάλληλος για χρήση ως συσκευή φιλτραρίσματος. Η επιλογή πρέπει να ακολουθεί τις αρχές του EN 529:2005 και, κυρίως, τις συγκεκριμένες εγκρίσεις και οδηγίες του κατασκευαστή για την προσωπίδα, τον προσαρμογέα και το φίλτρο.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο Dräger RA-P / P-RA (κωδ. 67 36 770), που επιτρέπει τη σύνδεση καθορισμένων φίλτρων Rd40 σε εγκεκριμένες προσωπίδες με σύνδεση P, όπως η Panorama Nova P, και ο MSA PS-MaXX (κωδ. 10039412), ο οποίος διατίθεται για συγκεκριμένες εγκεκριμένες διαμορφώσεις, μεταξύ άλλων της G1 PS-MaXX. Δεν αρκεί να ταιριάζει μηχανικά ο προσαρμογέας: δεν έχει αποδειχθεί έτσι η συμβατότητα με κάθε μοντέλο προσωπίδας ή με οποιοδήποτε φίλτρο.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται κατά την εκπνοή. Οι βαλβίδες εκπνοής στις προσωπίδες θετικής πίεσης έχουν υψηλότερη πίεση ανοίγματος από τις αντίστοιχες προσωπίδων κανονικής πίεσης. Όταν μια τέτοια προσωπίδα χρησιμοποιείται με φίλτρο, χωρίς την τροφοδοσία της ΑΣΑΚ, ο χρήστης πρέπει να υπερνικήσει αυξημένη αντίσταση κατά την εκπνοή. Αυτό αυξάνει το αναπνευστικό έργο και μπορεί να μειώσει την αντοχή, την απόδοση και τον χρόνο ασφαλούς εργασίας, ιδίως υπό σωματική καταπόνηση. Τόσο η Dräger όσο και η MSA επισημαίνουν ρητά αυτή τη διαφοροποίηση στις οδηγίες των αντίστοιχων προσαρμογέων. Η ύπαρξη εγκεκριμένου προσαρμογέα δεν σημαίνει ότι διατηρείται η θετική πίεση της ΑΣΑΚ ή ότι αίρονται οι περιορισμοί χρήσης φίλτρων σε επικίνδυνες ατμόσφαιρες.

Οι συγκεκριμένοι προσαρμογείς περιγράφονται από τους κατασκευαστές για επιλεγμένες εργασίες, όπως η φάση μετά την κατάσβεση και η απορρύπανση χημικών στολών, όχι ως υποκατάστατο της ΑΣΑΚ σε άγνωστη ή άμεσα επικίνδυνη ατμόσφαιρα. Η σύνδεση με το φίλτρο πρέπει να προετοιμάζεται από εξουσιοδοτημένο προσωπικό σύμφωνα με το εγχειρίδιο και μόνο με τα εγκεκριμένα εξαρτήματα. ^{[39], [40]}

Πρόταση: Δημιουργία ειδικής τεχνικής ενότητας για τη συμβατότητα, με χωριστές οδηγίες για τις φιάλες, τα συγκροτήματα φιάλης-κλείστρου, τις διατάξεις διπλών φιαλών, τις προσωπίδες, τους αεροπνεύμονες και τις παροχές μέσης πίεσης.

5. Τρόλεϊ παροχής αναπνεύσιμου αέρα: παροχή, προειδοποιήσεις και ασφάλεια πολλών χρηστών

Στη σελίδα 17, η Εγκύκλιος παρουσιάζει τρόλεϊ παροχής αέρα υψηλής πίεσης, το οποίο τροφοδοτεί μέσω μειωτήρα και σωλήνων μέσης πίεσης κατάλληλες αναπνευστικές συσκευές.

Περιγράφει τη μείωση της πίεσης, την ύπαρξη συστήματος προειδοποίησης και την αξιοποίηση σωλήνων μεγάλου μήκους.

Η Εγκύκλιος αναγνωρίζει επίσης τη χρήση κατάλληλων διατάξεων εναλλαγής παροχής σε συνδυασμένες αναπνευστικές συσκευές. Επομένως, δεν είναι σωστό να υποστηριχθεί ότι τα συστήματα αυτά αγνοούνται.

Η διατύπωση της 117 (σελ. 17), ότι τα τρόλεϊ μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό με όλες τις Α/Σ Α/Κ του Πυροσβεστικού Σώματος και με στολές χημικής προστασίας, χρειάζεται να εξετάζεται υπό την προϋπόθεση της τεκμηριωμένης συμβατότητας των συγκεκριμένων διαμορφώσεων. Η ύπαρξη κατάλληλου ταχυσυνδέσμου δεν επαρκεί μόνη της. Ενδεικτικά, οι οδηγίες Dräger PAS AirPack 1 απαιτούν επαλήθευση της πίεσης, της παροχής και των εγκεκριμένων σωλήνων. ^[21]
Η αναγκαία αλλαγή αφορά την πληρέστερη περιγραφή της επιχειρησιακής τους διαχείρισης.

Η ονομαστική πίεση δεν αρκεί

Η ασφαλής λειτουργία ενός τρόλεϊ εξαρτάται από:

• Την επάρκεια της πηγής αέρα.
• Την πραγματική ικανότητα παροχής.
• Τον αριθμό των ταυτόχρονων χρηστών.
• Το μήκος και τη διατομή των σωλήνων.
• Την πτώση πίεσης κατά τη λειτουργία.
• Τις απαιτήσεις της αναπνευστικής συσκευής.
• Τις διατάξεις προειδοποίησης και τη δυνατότητα αντιμετώπισης βλάβης.

Η ύπαρξη μειωτήρα που παρέχει 5–7 bar δεν τεκμηριώνει από μόνη της ότι το σύστημα μπορεί να τροφοδοτήσει οποιονδήποτε αριθμό χρηστών.

EN 14593-1:2018 — σημαντικές τεχνικές προβλέψεις

Το EN 14593-1:2018, ως νεότερη τεχνική έκδοση για συγκεκριμένα συστήματα παροχής πεπιεσμένου αέρα με αεροπνεύμονα και προσωπίδα ολοκλήρου προσώπου, περιλαμβάνει απαιτήσεις για την ασφάλεια των συνδέσεων (§4.6), τη μεταγωγή της παροχής σε συνδυασμένες διαμορφώσεις (§4.7), τα κινητά συστήματα παροχής αέρα υψηλής πίεσης (§4.12) και τις προειδοποιητικές διατάξεις αυτών των συστημάτων (§4.13).
Η ανάγκη επάρκειας της παροχής για περισσότερους χρήστες πρέπει να εξετάζεται μέσα στο πλαίσιο της εγκεκριμένης διαμόρφωσης και των πραγματικών δυνατοτήτων του συστήματος. ^[9]

Τα συστήματα παροχής αναπνεύσιμου αέρα για πολλούς χρήστες πρέπει να εξασφαλίζουν επαρκή και σταθερή παροχή σε όλους τους συνδεδεμένους χρήστες ταυτόχρονα, σύμφωνα με τις προδιαγραφές του κατασκευαστή και τις απαιτήσεις του EN 14593-1:2018.

Επιπλέον, πρέπει να διαθέτουν κατάλληλο μηχανισμό έγκαιρης προειδοποίησης για τη μείωση του διαθέσιμου αποθέματος αέρα ή της πίεσης τροφοδοσίας. Όταν χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό με κατάλληλη αυτόνομη αναπνευστική συσκευή, απαιτείται διάταξη αυτόματης μεταγωγής στην εφεδρική παροχή, χωρίς διακοπή της αναπνεύσιμης παροχής, καθώς και ειδοποίηση του χρήστη για τη μεταγωγή.

Οι παραπάνω απαιτήσεις εφαρμόζονται στις αντίστοιχες διαμορφώσεις εξοπλισμού που καλύπτει το πρότυπο και δεν πρέπει να μεταφέρονται αδιακρίτως σε κάθε τύπο τρόλεϊ.

Σημειώνεται ότι η έκδοση EN 14593-1:2018 χρησιμοποιείται εδώ ως νεότερη τεχνική αναφορά, ενώ η EN 14593-1:2005 εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στον σχετικό κατάλογο εναρμονισμένων προτύπων του 2026.

Η βαλβίδα ASV: απαραίτητη στη συνδυασμένη χρήση airline και ΑΣΑΚ

Όταν η εξωτερική παροχή αναπνεύσιμου αέρα (airline) χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με αυτόνομη αναπνευστική συσκευή ανοικτού κυκλώματος (ΑΣΑΚ), η απλή ύπαρξη ταχυσυνδέσμου ή διακλάδωσης Υ δεν εξασφαλίζει την ασφαλή εφεδρική παροχή. Το EN 14593-1:2018, §4.7.1, προβλέπει διάταξη μεταγωγής (switch-over device) για τον συνδυασμό airline με συσκευή κατά EN 137 ή EN 402, ώστε σε περίπτωση αστοχίας ή αποσύνδεσης της εξωτερικής παροχής να συνεχίζεται αδιάλειπτα η παροχή από την αυτόνομη συσκευή.
Η §4.7.2 απαιτεί επίσης σήμα που ενημερώνει τον χρήστη ότι πλέον αναπνέει από την εφεδρική φιάλη. ^[9]

Στα συστήματα Dräger, τη λειτουργία αυτή εξυπηρετεί η PAS ASV (Automatic Switch-over Valve).
Η εξωτερική γραμμή αέρα τροφοδοτεί κανονικά τον χρήστη και, αν η πίεσή της μειωθεί κάτω από το όριο μεταγωγής ή η γραμμή αποσυνδεθεί, η ASV μεταφέρει την παροχή στη φιάλη της ΑΣΑΚ και ενεργοποιεί την προβλεπόμενη προειδοποίηση. Η ίδια η Εγκύκλιος 117 περιγράφει ήδη, στη σελίδα 15, αντίστοιχη διάταξη ως ASOV (Automatic Switch Over Valve). Δεν πρόκειται επομένως για λειτουργία άγνωστη στην Εγκύκλιο, αλλά για απαίτηση που πρέπει να εξειδικευθεί στη σύγχρονη εγκεκριμένη διαμόρφωση. ^[43]

Η εφεδρική φιάλη πρέπει να είναι έτοιμη να τροφοδοτήσει τον χρήστη, με το κλείστρο της στη θέση που ορίζουν οι οδηγίες του κατασκευαστή και επαρκή ποσότητα αέρα για ασφαλή αποχώρηση. Η ενεργοποίηση της προειδοποίησης ASV δεν σημαίνει ότι μπορεί να συνεχιστεί απεριόριστα η εργασία με τον εφεδρικό αέρα.
Η παραπάνω απαίτηση του §4.7 αφορά ειδικά τη συνδυασμένη διάταξη airline και αυτόνομης συσκευής, όχι αδιακρίτως κάθε σύστημα airline χωρίς εφεδρική ΑΣΑΚ.

ASV για αναπνευστικές συσκευές και ASV για χημικές στολές: δεν είναι πάντα η ίδια διάταξη

Όταν η εξωτερική παροχή χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με χημική στολή προστασίας, πρέπει να εξετάζονται τόσο το αναπνευστικό κύκλωμα όσο και οι ιδιαίτερες συνδέσεις της στολής. Ανάλογα με τον τύπο και την εγκεκριμένη διαμόρφωση, μπορεί να απαιτείται ειδική έκδοση ASV για στολή χημικής προστασίας (CPS), με σύνδεση διαμέσου της στολής ή/και με το σύστημα αερισμού της, αντί της απλής διαμόρφωσης ASV για ΑΣΑΚ. Η Dräger διακρίνει ρητά τις διαμορφώσεις ASV για αναπνευστικές συσκευές από τις ειδικές εκδόσεις για CPS και επισημαίνει την ανάγκη επιλογής κατάλληλης ASV όταν χρησιμοποιείται χημική στολή. ^[44]

Η επιλογή δεν πρέπει να γίνεται μόνο από την ονομασία ASV ή από το ότι οι σύνδεσμοι εφαρμόζουν μηχανικά.
Η ΑΣΑΚ, η ειδική ASV, η χημική στολή, ο αεροπνεύμονας και η εξωτερική παροχή πρέπει να αποτελούν τεκμηριωμένα συμβατό συνδυασμό σύμφωνα με τα εγχειρίδια και τις αντίστοιχες εγκρίσεις. Διαφορετική είναι και η περίπτωση στολής που τροφοδοτείται αποκλειστικά από εξωτερική γραμμή, χωρίς συνδυασμό με αυτόνομη εφεδρική συσκευή. Για τη λειτουργία της ASV υπάρχει επίσης σχετικό άρθρο του FirePedia για τις αναπνευστικές συσκευές ανοικτού κυκλώματος.

Τα χαρακτηριστικά ενός συγκεκριμένου τρόλεϊ δεν είναι καθολικά όρια

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Dräger PAS AirPack 1, το οποίο αναφέρεται εδώ λόγω της χρήσης του από το Πυροσβεστικό Σώμα. Πρόκειται για σύστημα παροχής αναπνεύσιμου αέρα για έναν ή δύο χρήστες, ανάλογα με την εγκεκριμένη διαμόρφωση.

Σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες Dräger PAS AirPack 1, αριθ. 3352691, έκδοση Μαΐου 2023, §10.1.1 (PDF), επιτρέπονται έως πέντε σύνδεσμοι (couplings) ανά γραμμή στην πλευρά εξόδου του τρόλεϊ. ^[21]
Ο διακλαδωτής Υ υπολογίζεται ως δύο συνδέσεις. Το μέγιστο συνδυασμένο μήκος εγκεκριμένων σωλήνων είναι 100 μέτρα για το σύστημα, με συνυπολογισμό των επιμέρους τμημάτων και του τυλικτήρα. Στην έκδοση με ενσωματωμένο τυλικτήρα αυτός φέρει 50 m σωλήνα. Τα ίδια σχεδιαγράμματα περιγράφουν επιτρεπόμενες διατάξεις ενός ή δύο χρηστών.

Η Dräger ορίζει για το PAS AirPack 1 συγκεκριμένη πίεση και παροχή στην έξοδο (6–10 bar και παροχή άνω των 600 L/min, υπό τις προϋποθέσεις του εγχειριδίου), ενώ για την αντίστοιχη PAS ASV προβλέπει επίσης δικές της απαιτήσεις τροφοδοσίας. Αυτές οι τιμές πρέπει να εξετάζονται για ολόκληρο τον εγκεκριμένο συνδυασμό, μαζί με τον πραγματικό αριθμό χρηστών και την πτώση πίεσης στις γραμμές. ^[43]

Για σύγκριση, τα συστήματα άλλων κατασκευαστών δεν ακολουθούν υποχρεωτικά τα ίδια όρια.
Στις διαμορφώσεις MSA DSL το εγχειρίδιο δίνει, κατά περίπτωση, μήκος έως 50 m, ενώ στις αντίστοιχες MSA MASS τα όρια φτάνουν έως 100 m με θετική πίεση ή 60 m με κανονική πίεση, υπό τις προϋποθέσεις του συγκεκριμένου μειωτήρα, των φιαλών και του αριθμού χρηστών. Η MSA υπολογίζει έως πέντε εξαρτήματα παροχής μεταξύ μειωτήρα και χρήστη, συμπεριλαμβάνοντας σωλήνες και διακλαδωτές, όχι κατ’ ανάγκη πέντε συνδέσμους με την έννοια που χρησιμοποιεί η Dräger. Η σύγκριση αφορά εδώ μόνο τις σχετικές διαμορφώσεις ενός ή δύο χρηστών και δεν υποδηλώνει ότι αποτελούν προμήθεια του Πυροσβεστικού Σώματος. ^[28]

Τα 100 m, οι πέντε σύνδεσμοι και τα επιμέρους όρια παροχής δεν αποτελούν καθολικές απαιτήσεις όλων των συστημάτων airline κατά EN 14593-1:2018. Η ασφαλής χρήση απαιτεί την εγκεκριμένη διαμόρφωση του συγκεκριμένου εξοπλισμού και διαδικασία αντιμετώπισης διακοπής της εξωτερικής τροφοδοσίας.

Πρόταση: Ειδικό πρωτόκολλο ελέγχου τρόλεϊ πριν από τη χρήση, με καταγραφή του αριθμού χρηστών, της εγκεκριμένης διάταξης σωλήνων, της διαθέσιμης ποσότητας αέρα και της λειτουργίας των προειδοποιητικών διατάξεων.

6. Αεροσυμπιεστές αναπνεύσιμου αέρα: νομοθεσία, ποιότητα και πραγματικοί κίνδυνοι

Η Εγκύκλιος 117 δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ποιότητα του αναπνεύσιμου αέρα και προβλέπει ελέγχους σύμφωνα με το EN 12021.

Περιγράφει ελέγχους για μονοξείδιο του άνθρακα (CO), διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), υγρασία και έλαια μέσω κατάλληλου εξοπλισμού, όπως οι συσκευές AEROTEST.

Αυτή η πρόβλεψη είναι ορθή και παραμένει ιδιαίτερα σημαντική.

Η νομοθεσία έχει αλλάξει

Η Οδηγία 97/23/ΕΚ για τον εξοπλισμό υπό πίεση έχει αντικατασταθεί από την Οδηγία 2014/68/ΕΕ (PED).

Η αρχική Εγκύκλιος αναφέρεται στην ημερομηνία 29 Νοεμβρίου 1999 τόσο στη σελίδα 5, για τα συγκροτήματα φιαλών, όσο και στη σελίδα 18, για τους αεροσυμπιεστές.

Η διατύπωση αυτή χρειάζεται μεγαλύτερη ακρίβεια, επειδή το αρχικό κανονιστικό πλαίσιο περιλάμβανε μεταβατικές διατάξεις έως τις 29 Μαΐου 2002. Πρέπει να αποφεύγεται η εξίσωση της ημερομηνίας κατασκευής με την ημερομηνία εφαρμογής όλων των απαιτήσεων διάθεσης στην αγορά.
Παράλληλα, για τον εξοπλισμό που εμπίπτει στη νομοθεσία μηχανημάτων πρέπει να ληφθεί υπόψη ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/1230, ο οποίος εφαρμόζεται γενικά από τις 20 Ιανουαρίου 2027.

Ανάλογα με τον εξοπλισμό, ενδέχεται να εφαρμόζονται διαφορετικές απαιτήσεις για τη μηχανή, τα επιμέρους δοχεία και τις διατάξεις υπό πίεση. Η επικαιροποίηση δεν σημαίνει ότι κάθε παλαιότερος εγκατεστημένος αεροσυμπιεστής απαιτεί αυτομάτως νέα πιστοποίηση.

Η υπερθέρμανση και ο κίνδυνος CO

Στο κεφάλαιο για τους αεροσυμπιεστές, η Εγκύκλιος συνδέει την υπερθέρμανση και την καύση του λιπαντικού με την παραγωγή CO₂.

Η εξήγηση χρειάζεται συμπλήρωση. Η υπερθέρμανση λιπαντικών, η θερμική αποσύνθεσή τους και συνθήκες ατελούς καύσης μπορούν να οδηγήσουν και στην παραγωγή μονοξειδίου του άνθρακα (CO).

Η παρουσία CO στον αναπνεύσιμο αέρα αποτελεί ιδιαίτερα σοβαρό κίνδυνο, επειδή ακόμη και συγκεντρώσεις που δεν γίνονται αντιληπτές από τον χρήστη μπορούν να προκαλέσουν επικίνδυνη έκθεση.

Η Εγκύκλιος ήδη προβλέπει έλεγχο CO. Η ουσιαστική διόρθωση είναι η πληρέστερη περιγραφή των πιθανών μηχανισμών επιμόλυνσης.

Τα όρια ποιότητας αέρα πρέπει να είναι σαφή

Η αναθεωρημένη Εγκύκλιος πρέπει να παραπέμπει ρητά στην εφαρμοστέα έκδοση του EN 12021, ώστε να μην περιορίζεται στην περιγραφή των μετρήσεων.

Οι παράμετροι ποιότητας αναπνεύσιμου αέρα πρέπει να συνοδεύονται από σαφή όρια αποδοχής και από κατάλληλες διαδικασίες ελέγχου.

Η συχνότητα ελέγχων πρέπει να καθορίζεται βάσει των εφαρμοστέων απαιτήσεων, του εξοπλισμού, των συνθηκών χρήσης και της αξιολόγησης κινδύνων.

Δεν έχουν όλοι οι αεροσυμπιεστές τον ίδιο κύκλο λειτουργίας

Η Εγκύκλιος περιλαμβάνει πρακτικές συστάσεις για τη διάρκεια συνεχούς λειτουργίας και τις ώρες πλήρωσης.

Ωστόσο, οι δυνατότητες λειτουργίας ενός αεροσυμπιεστή καθορίζονται από τον σχεδιασμό και τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Η θερμοκρασία περιβάλλοντος, η σχετική υγρασία, η ποιότητα του εισερχόμενου αέρα, η κατάσταση των φίλτρων και ο προβλεπόμενος κύκλος λειτουργίας είναι κρίσιμες παράμετροι.

Η Εγκύκλιος συνιστά την επιλογή μεσημβρινών ωρών ειδικά σε περιοχές με αυξημένη υγρασία, ενώ προβλέπει διακοπή λειτουργίας ανά ώρα με διάρκεια που δεν υπερβαίνει τα οριζόμενα από τον κατασκευαστή.
Επομένως, δεν παρουσιάζει αυτές τις συστάσεις ως καθολικές απαιτήσεις και ήδη αναγνωρίζει τη σημασία των οδηγιών του κατασκευαστή. Ωστόσο, ο χρόνος ψύξης δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως μέγιστος επιτρεπόμενος χρόνος διακοπής, ιδίως όταν ο κατασκευαστής προβλέπει ελάχιστη απαιτούμενη διάρκεια ψύξης. Η επικαιροποίηση μπορεί να αποσαφηνίσει περαιτέρω τις κατά περίπτωση συνθήκες λειτουργίας και να συνδέσει τον κύκλο λειτουργίας με το συγκεκριμένο μοντέλο αεροσυμπιεστή.

Η ασφαλής διαδικασία πρέπει να βασίζεται στο EN 12021, στις οδηγίες του κατασκευαστή, σε πρόγραμμα ελέγχων και στην τεκμηριωμένη συντήρηση.

Πρόταση: Επικαιροποίηση του κεφαλαίου των αεροσυμπιεστών με συγκεκριμένες αναφορές στο ισχύον κανονιστικό πλαίσιο, στην ποιότητα του αναπνεύσιμου αέρα και στις εγκεκριμένες οδηγίες λειτουργίας ανά τύπο εγκατάστασης.

7. Αναπνευστικές συσκευές κλειστού κυκλώματος: BG4, EN 145 και απορρόφηση CO₂

Οι αναπνευστικές συσκευές κλειστού κυκλώματος αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία αναπνευστικής προστασίας.

Σε αντίθεση με τις συσκευές ανοικτού κυκλώματος, το εκπνεόμενο αέριο επεξεργάζεται και επαναχρησιμοποιείται, με απομάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα και αναπλήρωση οξυγόνου.

Η Εγκύκλιος 117 περιγράφει τη βασική λειτουργία τους και τη σημασία του απορροφητή CO₂.

Ωστόσο, χρειάζεται σαφέστερη αναφορά στο EN 145:1997+A1:2000, το οποίο αφορά τις αναπνευστικές συσκευές κλειστού κυκλώματος συμπιεσμένου οξυγόνου ή μίγματος οξυγόνου-αζώτου.

Ο απορροφητής CO₂ δεν είναι ένα απλό αναλώσιμο

Η κατάσταση του απορροφητή, η σωστή προετοιμασία, η στεγανότητα της συσκευής και οι συνθήκες αποθήκευσης επηρεάζουν άμεσα την ασφάλεια του χρήστη.

Η Εγκύκλιος προβλέπει αντικατάσταση του απορροφητή μετά από κάθε χρήση και περιορισμό του χρονικού διαστήματος μετά την αποσφράγιση. Η άμεση αντικατάσταση μετά από κάθε χρήση αποτελεί συντηρητική υπηρεσιακή προσέγγιση που μπορεί να διατηρηθεί.

Ωστόσο, οι διαδικασίες πρέπει να λαμβάνουν υπόψη και τις ειδικές οδηγίες του συγκεκριμένου τύπου συσκευής.

Τι προβλέπει το εγχειρίδιο Dräger PSS BG4 plus

Το ελληνικό εγχειρίδιο της PSS BG4 plus περιλαμβάνει συγκεκριμένες απαιτήσεις που αναδεικνύουν τη σημασία της τεχνικής εξειδίκευσης.

Ενδεικτικά προβλέπει:

• Ο επαναγεμιζόμενος απορροφητής CO₂ πρέπει να έχει πληρωθεί εντός του προβλεπόμενου χρονικού διαστήματος, το οποίο στο συγκεκριμένο εγχειρίδιο είναι έξι μήνες.
• Ο εγκατεστημένος απορροφητής και ο αντίστοιχος έλεγχος στεγανότητας υπόκεινται επίσης σε χρονικό περιορισμό έξι μηνών.
• Προβλέπονται ειδικοί περιορισμοί για τη μεταφορά του εγκατεστημένου απορροφητή με όχημα.
• Όταν ο απορροφητής είναι εγκατεστημένος, προβλέπονται μέχρι έξι λειτουργικοί έλεγχοι, μέγιστης διάρκειας 15 λεπτών ο καθένας, πριν απαιτηθεί η αντικατάστασή του.

Το εγχειρίδιο προβλέπει ακόμη, υπό ιδιαίτερα αυστηρές προϋποθέσεις, δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης της συσκευής από τον ίδιο χρήστη εντός 24 ωρών από την πρώτη χρήση.

Η συγκεκριμένη δυνατότητα δεν αποτελεί γενικό κανόνα επαναχρησιμοποίησης. Προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, επαρκές υπόλοιπο οξυγόνου και τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών, χωρίς αντικατάσταση φιάλης οξυγόνου και απορροφητή μεταξύ των συγκεκριμένων χρήσεων.

Οι διατάξεις αυτές αφορούν τη συγκεκριμένη τεχνική έκδοση BG4 plus και δεν πρέπει να εφαρμόζονται αυτομάτως σε κάθε άλλη έκδοση BG4 ούτε στο BG ProAir. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται με το εγχειρίδιο του συγκεκριμένου μοντέλου, τον τύπο του απορροφητή και τις νεότερες ανακοινώσεις ασφάλειας του κατασκευαστή.

Σημαντική ανακοίνωση ασφάλειας Dräger — Μάιος 2026

Ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης συνεχούς επικαιροποίησης αποτελεί επίσημη ανακοίνωση της Dräger τον Μάιο του 2026.

Η ανακοίνωση έχει τίτλο:

Restrictions for Dräger soda lime (Drägersorb 400) at temperatures below 0 °C / BG 4 & BG ProAir.

Αφορά συγκεκριμένους κωδικούς του απορροφητικού υλικού Drägersorb 400, με ημερομηνία λήξης πριν από τον Μάρτιο του 2029.

Οι επηρεαζόμενοι κωδικοί είναι:

• 6737965
• 6737985
• 6738950
• 6739454

Σύμφωνα με την επιστολή, όταν η συσκευή με τον απορροφητή CO₂ ή ο απορροφητής μόνος του παραμείνει περισσότερες από έξι ώρες σε θερμοκρασία μεταξύ −6 °C και 0 °C και χρησιμοποιηθεί αμέσως στο ίδιο θερμοκρασιακό εύρος χωρίς ενδιάμεση θέρμανση, ενδέχεται να παρουσιαστεί μειωμένη ικανότητα απορρόφησης CO₂ κατά την έναρξη λειτουργίας.

Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της συγκέντρωσης CO₂ στο αναπνευστικό κύκλωμα.
Για τις συγκεκριμένες συνθήκες, η Dräger συνιστά διατήρηση της έτοιμης συσκευής ή/και του απορροφητή σε θερμοκρασία άνω των +10 °C για τουλάχιστον 30 λεπτά αμέσως πριν από τη χρήση.

Για θερμοκρασίες χαμηλότερες από −6 °C παραπέμπει στις αντίστοιχες οδηγίες χρήσης της συσκευής.
Η ανακοίνωση δεν αποτελεί γενική ανάκληση ούτε καθολική απαγόρευση χρήσης του Drägersorb 400 σε χαμηλές θερμοκρασίες.

Αποτελεί, όμως, χαρακτηριστικό παράδειγμα νεότερης πληροφορίας ασφάλειας που δεν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί σε μια Εγκύκλιο του 2015. ^[25]

Πρόταση: Η αναθεωρημένη Εγκύκλιος να προβλέπει διαδικασία συστηματικής αξιολόγησης και ενσωμάτωσης των μεταγενέστερων ανακοινώσεων ασφάλειας των κατασκευαστών στις υπηρεσιακές οδηγίες και στα εκπαιδευτικά προγράμματα.

8. Αναπνευστικά φίλτρα: κορεσμός, επαναχρησιμοποίηση και δασικές πυρκαγιές

Η Εγκύκλιος περιγράφει φίλτρα συνδυασμού A2B2E2K2P3 και αναφέρεται στη χρήση τους σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα, συμπεριλαμβανομένων υπαίθριων επιχειρήσεων.

Διευκρινίζει επίσης ότι τα συγκεκριμένα φίλτρα δεν προστατεύουν από το μονοξείδιο του άνθρακα.

Η επισήμανση αυτή είναι σωστή και ιδιαίτερα σημαντική.

Απαιτείται, όμως, μεγαλύτερη ακρίβεια ως προς τη διάρκεια ζωής, τον κορεσμό και τις προϋποθέσεις επαναχρησιμοποίησης.

Μπορεί ο κορεσμός να εμφανιστεί αιφνίδια;

Η διατύπωση ότι τα συμπτώματα κορεσμού εμφανίζονται προοδευτικά και «ποτέ ξαφνικά» δεν μπορεί να διατηρηθεί ως απόλυτη τεχνική αρχή.

Το EN 529:2005 περιγράφει βασικές αρχές επιλογής, χρήσης και συντήρησης αναπνευστικής προστασίας και αναγνωρίζει ειδικούς κινδύνους που συνδέονται με τη συμπεριφορά χρησιμοποιημένων φίλτρων κατά την αποθήκευση και επαναχρησιμοποίησή τους.

Για συγκεκριμένα φίλτρα αερίων τύπου A, υπό ορισμένες συνθήκες αποθήκευσης μετά από χρήση, είναι δυνατόν να παρουσιαστεί πρόωρη ή αιφνίδια διέλευση ρύπων. Η όσφρηση δεν αποτελεί αξιόπιστο καθολικό μέσο προσδιορισμού της διάρκειας ζωής ενός φίλτρου.

Ορισμένες επικίνδυνες ουσίες δεν γίνονται αντιληπτές με την όσφρηση, ενώ για άλλες το όριο οσφρητικής αντίληψης δεν αποτελεί ασφαλές όριο έκθεσης. Επίσης, η αύξηση της αναπνευστικής αντίστασης συνδέεται κυρίως με την επιβάρυνση των φίλτρων σωματιδίων και δεν αποδεικνύει ότι ένα φίλτρο αερίων εξακολουθεί να παρέχει την απαιτούμενη προστασία.

Δεν είναι όλα τα φίλτρα επαναχρησιμοποιήσιμα

Η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης εξαρτάται από τον τύπο φίλτρου, τις σχετικές σημάνσεις και τις οδηγίες του κατασκευαστή. Η Εγκύκλιος προβλέπει, για τα φίλτρα που περιγράφει, συγκεκριμένη διάρκεια μετά το άνοιγμα της συσκευασίας τους. Αυτό δεν πρέπει να μετατρέπεται σε καθολικό χρόνο ζωής ή επαναχρησιμοποίησης για φίλτρα άλλων τύπων και κατασκευαστών.

Η ίδια η Εγκύκλιος (σελ. 24) προβλέπει ήδη την αφαίρεση του φίλτρου και το κλείσιμο των εισόδων του με τα κατάλληλα καλύμματα κατά την αποθήκευση. Η πρόσθετη επισήμανση που ακολουθεί αφορά τις διαφοροποιήσεις ανά τύπο σύνδεσης, προσροφητικό υλικό και οδηγίες κατασκευαστή.

Για παράδειγμα, συγκεκριμένες κατηγορίες φίλτρων, όπως τα AX και ορισμένα ειδικά φίλτρα, έχουν ιδιαίτερους περιορισμούς χρήσης. Οι προβλέψεις για την αντικατάσταση φίλτρων πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τη φύση του ρύπου, τη συγκέντρωση, τη διάρκεια έκθεσης, τις συνθήκες αποθήκευσης και το κατάλληλο πρόγραμμα αντικατάστασης. Το EN 14387:2021 αποτελεί σημαντική σύγχρονη τεχνική αναφορά για τα φίλτρα αερίων και τα συνδυασμένα φίλτρα.

Φίλτρα Bayonet και Rd40: τι συμβαίνει όταν παραμένουν εκτεθειμένα πάνω στην προσωπίδα

Ένα πρακτικό λάθος που χρειάζεται ιδιαίτερη επισήμανση είναι η αποθήκευση της προσωπίδας με τα χρησιμοποιημένα φίλτρα αερίων ή συνδυασμού τοποθετημένα και εκτεθειμένα στον αέρα.
Το ότι η προσωπίδα δεν φοριέται δεν σημαίνει ότι το φίλτρο είναι απομονωμένο από το περιβάλλον. Ρύποι και υδρατμοί μπορούν, ανάλογα με τις συνθήκες, να έρχονται σε επαφή με το προσροφητικό υλικό και να επηρεάζουν την υπολειπόμενη ικανότητά του. Επομένως, το φίλτρο δεν πρέπει να αφήνεται απλώς πάνω σε μια μάσκα, χωρίς την προβλεπόμενη προστασία κατά την αποθήκευση.

Οι οδηγίες αποθήκευσης διαφοροποιούνται ανάλογα με τον τύπο φίλτρου και τον κατασκευαστή: ^{[29], [30], [37]}

• Dräger Rd40: όταν η επαναχρησιμοποίηση επιτρέπεται, το φίλτρο πρέπει να επανασφραγίζεται με το αρχικό πώμα και το αντίστοιχο καπάκι του.
• Dräger Bayonet: τα ανοιγμένα φίλτρα αερίων ή συνδυασμού πρέπει να φυλάσσονται σε κατάλληλη κλειστή σακούλα ή αεροστεγές δοχείο, σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.
• MSA: για ανοιγμένα φίλτρα αερίων ή συνδυασμού που προβλέπεται να επαναχρησιμοποιηθούν, οι οδηγίες προβλέπουν αποθήκευση σε κλειστή πλαστική σακούλα και συγκεκριμένους περιορισμούς θερμοκρασίας, υγρασίας και χρόνου.
• 3M Bayonet: σε φίλτρα αερίων/ατμών και συνδυασμένα φίλτρα, όπως αυτά της σειράς 6000, η φύλαξη πρέπει να γίνεται μακριά από ρύπους, υγρασία και ακατάλληλες θερμοκρασίες, σύμφωνα με τις οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος. Η 3M εξηγεί ότι ορισμένοι προσροφημένοι οργανικοί ατμοί μπορούν να μετακινηθούν μέσα στο φίλτρο κατά την αποθήκευση, ακόμη και χωρίς ενεργή αναπνοή.
  Η χρήση κατάλληλης αεροστεγούς συσκευασίας, όπου προβλέπεται, μπορεί να περιορίζει την ανεξέλεγκτη περιβαλλοντική έκθεση, αλλά δεν μηδενίζει τον κίνδυνο πρόωρης διέλευσης ρύπων κατά την επαναχρησιμοποίηση.

Προσοχή: Η επανασφράγιση ή η αποθήκευση σε σακούλα δεν αποκαθιστά την ικανότητα ενός ήδη κορεσμένου φίλτρου, ούτε καθιστά επαναχρησιμοποιήσιμο ένα φίλτρο μιας χρήσης. Οι παραπάνω επισημάνσεις αφορούν κυρίως φίλτρα αερίων και συνδυασμού με προσροφητικό υλικό, όχι αδιακρίτως όλα τα φίλτρα σωματιδίων P3.
Η καταλληλότητα για επαναχρησιμοποίηση πρέπει να προκύπτει από τις οδηγίες του κατασκευαστή και την εκτίμηση έκθεσης.

Το πρόβλημα στις δασικές πυρκαγιές

Ο καπνός δασικής πυρκαγιάς αποτελεί σύνθετο μίγμα σωματιδίων και αερίων ρύπων.

Η παρουσία φίλτρου ABEK-P3 δεν συνεπάγεται πλήρη αναπνευστική προστασία από όλες τις ουσίες του καπνού.

Πέρα από το CO, πρέπει να εξετάζονται η φύση και η συγκέντρωση των ρύπων, η επάρκεια οξυγόνου, η διάρκεια της έκθεσης, η σωματική καταπόνηση και η καταλληλότητα της συγκεκριμένης αναπνευστικής προστασίας.

Η ίδια η Εγκύκλιος αναγνωρίζει ότι τα φίλτρα ABEK-P3 δεν προστατεύουν από CO. Ακριβώς γι’ αυτό απαιτείται σαφέστερη σύνδεση της χρήσης φίλτρων με την εκτίμηση επικινδυνότητας και τα όρια προστασίας τους.

Το όριο οξυγόνου 17%

Η Εγκύκλιος αναφέρει όριο οξυγόνου 17% για τη χρήση συγκεκριμένων αναπνευστικών φίλτρων.

Η τιμή αυτή δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως καθολικό όριο ασφαλούς χρήσης αναπνευστικών φίλτρων σε οποιοδήποτε περιβάλλον.

Η καταλληλότητα εξαρτάται από τις εφαρμοστέες απαιτήσεις, την ατμόσφαιρα εργασίας, την αναπνευστική συσκευή και τις οδηγίες του κατασκευαστή. Σε άγνωστη ή ενδεχομένως οξυγονοπενική ατμόσφαιρα, η χρήση εξοπλισμού φιλτραρίσματος δεν πρέπει να θεωρείται ασφαλής επιλογή χωρίς τεκμηριωμένη εκτίμηση των συνθηκών.

Πρόταση: Επικαιροποίηση των οδηγιών επιλογής, αντικατάστασης, αποθήκευσης και επαναχρησιμοποίησης φίλτρων, με βάση τα EN 529 και EN 14387, τις οδηγίες των κατασκευαστών και την πραγματική αναπνευστική επικινδυνότητα.

9. Χημικές στολές προστασίας: ταξινόμηση, φερμουάρ DYNAT και απορρύπανση

Η Εγκύκλιος 117 αναφέρει, στη σελίδα 25, τρία επίπεδα προστασίας για τις χημικές στολές προστασίας: Α΄, Β΄ και Γ΄. Η ταξινόμηση αυτή παρουσιάζει ομοιότητες με την αμερικανική προσέγγιση επιπέδων ατομικής προστασίας OSHA/EPA (Levels A, B, C και D). Η αντιστοίχιση αυτή αποτελεί δική μου τεχνική σύγκριση και δεν αναφέρεται ρητά στην Εγκύκλιο 117/2015. Το αμερικανικό αυτό σύστημα περιγράφει συνδυασμούς ενδυμασίας και αναπνευστικής προστασίας και δεν αποτελεί ευρωπαϊκό πρότυπο πιστοποίησης χημικών στολών· στην Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζονται οι αντίστοιχες απαιτήσεις και κατηγορίες των προτύπων EN που ακολουθούν. ^{[41], [42]}

Η σύγχρονη τεχνική αξιολόγηση απαιτεί σύνδεση με την ταξινόμηση των χημικών προστατευτικών ενδυμάτων βάσει των αντίστοιχων ευρωπαϊκών προτύπων.

Ενδεικτικά:

Η ταξινόμηση αυτή δεν υποκαθιστά την αξιολόγηση της χημικής αντοχής.

Μια στολή Type 3, για παράδειγμα, δεν παρέχει αυτομάτως επαρκή προστασία έναντι κάθε επικίνδυνης χημικής ουσίας.

Πρέπει να εξετάζονται τα δεδομένα διαπερατότητας, η συμβατότητα του υλικού, η διάρκεια έκθεσης, η συγκέντρωση, η θερμοκρασία και οι πραγματικές συνθήκες χρήσης.

Συντήρηση φερμουάρ: γιατί η γενική αναφορά στη βαζελίνη είναι προβληματική

Στη σελίδα 26, η Εγκύκλιος συνιστά τη λίπανση του φερμουάρ των χημικών στολών με κατάλληλο λιπαντικό, αναφέροντας ενδεικτικά τη βαζελίνη.

Αυτή η γενική οδηγία χρειάζεται διόρθωση. Τα συστήματα αεροστεγούς κλεισίματος των χημικών στολών δεν είναι κοινά φερμουάρ ενδυμάτων.

Πρόκειται για ειδικά συστήματα στεγανοποίησης, των οποίων η σωστή λειτουργία εξαρτάται από τον σχεδιασμό, τα υλικά, τη λίπανση και τη συντήρησή τους.

Η χρήση μη εγκεκριμένου λιπαντικού μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του συστήματος κλεισίματος ή τη συμβατότητα με τα υλικά του.
Χαρακτηριστικό ανάλογο παράδειγμα είναι οι χημικές στολές Ansell AlphaTec, πρώην Trellchem.
Στο εγχειρίδιο της AlphaTec EVO (§9.5.2) προβλέπεται λίπανση των στεγανοποιητικών επιφανειών και των μεταλλικών στοιχείων του φερμουάρ, εσωτερικά και εξωτερικά, με το ειδικό κερί που συνοδεύει τη στολή, αφού πρώτα καθαριστούν οι επιφάνειες. Η Ansell διαθέτει το AlphaTec Zip Care Kit (πρώην Trellchem Zip Care Kit), με λιπαντικό πολυολεφινικής βάσης. Συνεπώς, ούτε στα αεροστεγή φερμουάρ Ansell πρέπει να υποκαθίσταται το εγκεκριμένο υλικό συντήρησης από αυθαίρετη χρήση βαζελίνης. ^[38]

Χαρακτηριστικό παράδειγμα: Dräger WorkMaster και DYNAT

Στα εγχειρίδια της σειράς Dräger WorkMaster αναφέρεται συγκεκριμένα η ανάγκη χρήσης του Original DYNAT Maintenance Set για τα αντίστοιχα συστήματα κλεισίματος.

Σε νεότερες οδηγίες της Dräger για WorkMaster Industry προβλέπεται η χρήση ειδικού λιπαντικού στικ που διαθέτει ο κατασκευαστής.

Ο κατασκευαστής ζητά λίπανση του συστήματος κλεισίματος:

• Μετά από κάθε χρήση.
• Μετά τον καθαρισμό και την απολύμανση.
• Με επαρκή ποσότητα του εγκεκριμένου λιπαντικού.
• Με ιδιαίτερη προσοχή στα δόντια του φερμουάρ και στην περιοχή κάτω από αυτά, από όπου διέρχεται ο δρομέας.

Αυτή είναι μια ουσιαστική τεχνική οδηγία και όχι απλώς μια γενική σύσταση για περιοδική λίπανση.

Το παράδειγμα DYNAT δείχνει γιατί η συντήρηση μιας χημικής στολής πρέπει να βασίζεται στο συγκεκριμένο σύστημα κλεισίματος και στις οδηγίες του κατασκευαστή, όχι σε μια καθολική αναφορά στη βαζελίνη.

Αποθήκευση χημικών στολών: η ομματοθυρίδα πρέπει να διατηρεί το σχήμα της

Μία ακόμη σημαντική λεπτομέρεια, που μπορεί εύκολα να παραβλεφθεί κατά την αποθήκευση, αφορά την προστασία της ομματοθυρίδας των αεροστεγών χημικών στολών. Σε στολές με κυρτή πανοραμική ομματοθυρίδα, αυτή δεν πρέπει να συμπιέζεται ή να αποθηκεύεται με τρόπο που την ισοπεδώνει (flattening).
Η Εγκύκλιος 117 (σελ. 26) περιγράφει ήδη αναδίπλωση της στολής με την ομματοθυρίδα προς τα κάτω. Η θέση της ομματοθυρίδας κατά την αναδίπλωση δεν αρκεί από μόνη της για να κριθεί η ορθότητα της αποθήκευσης· σημασία έχουν και η υποστήριξη του υλικού, η αποφυγή πίεσης και οι ειδικές οδηγίες του κατασκευαστή.
Η απώλεια της αρχικής κύρτωσης μπορεί να προκαλέσει παραμόρφωση και να επηρεάσει την καταλληλότητα της στολής για επόμενη χρήση.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι Dräger CPS 6900 και CPS 7900. Στην ενότητα 7.2, «Προετοιμασία αποθήκευσης», τα εγχειρίδιά τους προβλέπουν την τοποθέτηση της συνοδευτικής επίπεδης σακούλας πάνω από την κουκούλα, με τρόπο που να διατηρείται το κυρτό σχήμα του πανοραμικού κρυστάλλου. Κατά το δίπλωμα απαιτείται επίσης να αποφεύγεται η παραμόρφωση και η άσκηση πίεσης στην ομματοθυρίδα. ^[31]

Η ίδια ανάγκη προστασίας της ομματοθυρίδας αναγνωρίζεται και από την Ansell/Trellchem, με διαφορετική πρακτική οδηγία. Το εγχειρίδιο AlphaTec EVO (§8.2) ορίζει ότι, όταν η στολή φυλάσσεται σε μαλακή τσάντα, δεν πρέπει να στοιβάζονται άλλες στολές από πάνω της, επειδή το βάρος και η πίεση ενδέχεται να προκαλέσουν ζημιά στην ομματοθυρίδα. Αν χρησιμοποιείται κιβώτιο αποθήκευσης, πρέπει να είναι αρκετά μεγάλο ώστε η στολή να μην πιέζεται ή συμπιέζεται. Δεν προβλέπεται εδώ η ίδια ειδική σακούλα διατήρησης της κύρτωσης που περιγράφεται για τις συγκεκριμένες Dräger. ^[38]

Πρόταση: Οι οδηγίες αποθήκευσης να περιλαμβάνουν ρητά τον έλεγχο και τη σωστή χρήση του προβλεπόμενου προστατευτικού βοηθήματος της ομματοθυρίδας. Αν έχει χαθεί το αρχικό σχήμα της ή υπάρχουν ενδείξεις παραμόρφωσης, η στολή δεν πρέπει να επιστρέφει αυτομάτως σε χρήση χωρίς έλεγχο από αρμόδιο τεχνικό προσωπικό σύμφωνα με τον κατασκευαστή. Η συγκεκριμένη μέθοδος με σακούλα αφορά τις αντίστοιχες στολές Dräger και δεν πρέπει να γενικεύεται χωρίς έλεγχο σε κάθε τύπο στολής.

Καθαρισμός και απορρύπανση δεν είναι το ίδιο

Η Εγκύκλιος περιλαμβάνει οδηγίες καθαρισμού των χημικών στολών μετά τη χρήση.

Ωστόσο, η πλύση με νερό και σαπούνι δεν αποτελεί καθολική μέθοδο χημικής απορρύπανσης.

Η κατάλληλη διαδικασία εξαρτάται από:

• Τη χημική ουσία ή το μίγμα.
• Τη φυσική μορφή της επιμόλυνσης.
• Τη δυνατότητα απομάκρυνσης του ρύπου από το υλικό.
• Την πιθανή απορρόφηση και διαπερατότητα.
• Τις οδηγίες του κατασκευαστή της στολής.
• Την ασφαλή διαχείριση των υγρών και υλικών απορρύπανσης.

Ειδικά για στολές πολλαπλών χρήσεων, η οπτική καθαρότητα δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η στολή είναι ασφαλής για επαναχρησιμοποίηση.

Πρέπει να εξετάζεται εάν απαιτούνται πρόσθετοι έλεγχοι ή εάν η συγκεκριμένη επιμόλυνση επιβάλλει την απόσυρσή της.

Το στέγνωμα πρέπει να ακολουθεί το εγχειρίδιο

Γενικές οδηγίες για παραμονή της στολής επί δύο ή τρεις ημέρες μέχρι να στεγνώσει δεν μπορούν να εφαρμοστούν ανεξάρτητα από τον τύπο ενδύματος και τις συνθήκες. Πρέπει επίσης να διαχωριστεί η απομάκρυνση της υγρασίας από την απομάκρυνση χημικών ρύπων. Η πάροδος δύο ή τριών ημερών, ακόμη και αν η στολή έχει στεγνώσει πλήρως, δεν αποδεικνύει από μόνη της επιτυχή χημική απορρύπανση ή καταλληλότητα για επαναχρησιμοποίηση.

Οι κατασκευαστές μπορεί να ορίζουν συγκεκριμένες θερμοκρασίες, διαδικασίες αερισμού, εξοπλισμό στεγνώματος και ελέγχους πριν από την αποθήκευση.

Πρόταση: Αντικατάσταση των γενικών οδηγιών συντήρησης με τεχνικές διαδικασίες ανά τύπο στολής και σύστημα κλεισίματος, με σαφή διάκριση μεταξύ καθαρισμού, απολύμανσης, χημικής απορρύπανσης, στεγνώματος και καταλληλότητας επαναχρησιμοποίησης.

10. Ανιχνευτές αερίων, ηλεκτρονικά μητρώα και εκπαίδευση

Η Εγκύκλιος 117 περιλαμβάνει οδηγίες για τους ανιχνευτές αερίων, τις μετρήσεις, την ανάγκη βαθμονόμησης και τη συνεχή παρακολούθηση επικίνδυνων ατμοσφαιρών.

Επισημαίνει επίσης ότι μία μέτρηση αντιπροσωπεύει συγκεκριμένη χρονική στιγμή και συγκεκριμένο σημείο.

Η προσέγγιση αυτή παραμένει σωστή.

Λειτουργικός έλεγχος και βαθμονόμηση δεν είναι το ίδιο

Στη σύγχρονη χρήση φορητών ανιχνευτών, ιδιαίτερη σημασία έχει ο λειτουργικός έλεγχος ανταπόκρισης (bump test), σύμφωνα με το εγχειρίδιο και τη συχνότητα που καθορίζει ο κατασκευαστής.

Το bump test είναι ποιοτικός λειτουργικός έλεγχος που επιβεβαιώνει ότι το κατάλληλο αέριο δοκιμής φτάνει στους αισθητήρες και ενεργοποιούνται οι προβλεπόμενοι συναγερμοί. Δεν αποδεικνύει την ακρίβεια των ενδείξεων.

Δεν ταυτίζεται με τον έλεγχο βαθμονόμησης (calibration check), όπου η ένδειξη συγκρίνεται με γνωστή συγκέντρωση αερίου και τα επιτρεπτά όρια απόκλισης, ούτε με την πλήρη βαθμονόμηση (full calibration), κατά την οποία ρυθμίζεται η μετρητική απόκριση σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Η λειτουργική δοκιμή ή ο έλεγχος βαθμονόμησης πριν από κάθε ημέρα χρήσης αποτελεί σημαντική διεθνή σύσταση για φορητούς ανιχνευτές, πάντοτε σύμφωνα με το εγχειρίδιο της συσκευής. Η περιοδική πλήρης βαθμονόμηση, καθώς και οι ενέργειες μετά από αποτυχημένο έλεγχο, καθορίζονται από τις οδηγίες του κατασκευαστή και τις εφαρμοστέες απαιτήσεις. Η σύσταση αυτή δεν παρουσιάζεται εδώ ως αυτοτελής καθολική νομική υποχρέωση στην Ελλάδα.

Για την αξιολόγηση των ανιχνευτών πρέπει πλέον να λαμβάνεται υπόψη το EN IEC 60079-29-0:2026, το οποίο καλύπτει απαιτήσεις απόδοσης και δοκιμών για ανίχνευση εύφλεκτων αερίων (FL), οξυγόνου (O2) και τοξικών αερίων (TX), ανάλογα με τον σκοπό της μέτρησης. Στην ευρωπαϊκή τυποποίηση αντικαθιστά, μεταξύ άλλων, τα παλαιότερα EN 60079-29-1:2016 (εύφλεκτα αέρια), EN 60079-29-4:2010 (ανίχνευση εύφλεκτων αερίων ανοικτής διαδρομής) και EN 50104:2019+A1:2023 (οξυγόνο). Έχει δημοσιευθεί και το διορθωτικό EN IEC 60079-29-0:2026/AC:2026-09.

Για τα τοξικά αέρια, πρέπει να διακρίνεται η ανίχνευση για παρακολούθηση ασφάλειας και προειδοποίηση (TX-SM) από τη μέτρηση επαγγελματικής έκθεσης κοντά στις οριακές τιμές (TX-HM). Το EN IEC 60079-29-0:2026 καλύπτει και τις δύο κατηγορίες, καθώς και την ανίχνευση ανοικτής διαδρομής (TX-OP). Το EN IEC 62990-1:2022+A11:2022 παραμένει σημαντική τεχνική αναφορά για εφαρμογές μέτρησης επαγγελματικής έκθεσης (HM). Οι απαιτήσεις της κατηγορίας SM του IEC 62990-1 έχουν μεταφερθεί στη νέα οικογένεια απαιτήσεων TX-SM του IEC 60079-29-0. Τα παλαιότερα EN 45544-1/-2/-3:2015 έχουν αντικατασταθεί από το EN IEC 62990-1. Επομένως, δεν αρκεί η γενική αναφορά σε συμμόρφωση με κάποιο πρότυπο· πρέπει να ελέγχονται η συγκεκριμένη κατηγορία εφαρμογής, η έκδοση του προτύπου και η τεκμηρίωση του οργάνου. ^[16]

Σε ιδιαίτερα επικίνδυνες εφαρμογές, όπως η είσοδος σε περιορισμένους χώρους, πρέπει να διασφαλίζονται η σωστή επιλογή αισθητήρων, η κατάλληλη βαθμονόμηση, η λειτουργική ετοιμότητα και η ορθή διαδικασία δειγματοληψίας. Όπου υπάρχει πιθανότητα διαστρωμάτωσης της ατμόσφαιρας, απαιτείται έλεγχος σε κατάλληλα σημεία και ύψη, με συνυπολογισμό του χρόνου απόκρισης του αισθητήρα και του πρόσθετου χρόνου μεταφοράς του δείγματος μέσω σωλήνα ή αντλίας. Η ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης αξιολογείται σύμφωνα με τους κινδύνους, τις εφαρμοστέες απαιτήσεις και τις εγκεκριμένες διαδικασίες.

Η τήρηση ηλεκτρονικών μητρώων είχε ήδη προβλεφθεί

Ένα σημαντικό στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι η αρχική Εγκύκλιος προέβλεπε ήδη την υποχρεωτική τήρηση ηλεκτρονικών μητρώων για συγκεκριμένες κατηγορίες εξοπλισμού, με καταχώρηση των στοιχείων ταυτότητας, των εργασιών συντήρησης και του ιστορικού εξοπλισμού. Μάλιστα, στο Παράρτημα Α΄ παραθέτει δέκα υποδείγματα μητρώων, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν βάση για περαιτέρω λειτουργική και τεχνική αναβάθμιση.

Άρα δεν είναι σωστό να παρουσιάζεται η ανάγκη ηλεκτρονικής παρακολούθησης ως νέα ιδέα.

Η πραγματική ανάγκη είναι να εξεταστεί εάν έχει επιτευχθεί η προβλεπόμενη λειτουργικότητα και εάν τα διαθέσιμα στοιχεία χρησιμοποιούνται συστηματικά.

Ένα ολοκληρωμένο μητρώο πρέπει να επιτρέπει την παρακολούθηση:

• Της ταυτότητας και του σειριακού αριθμού κάθε εξοπλισμού.
• Της κατάστασης επιχειρησιακής ετοιμότητας.
• Των περιοδικών ελέγχων και δοκιμών.
• Των εργασιών συντήρησης και επισκευής.
• Των απαιτήσεων του κατασκευαστή.
• Των σημαντικών ανακοινώσεων ασφάλειας.
• Της απόσυρσης ή της προσωρινής απαγόρευσης χρήσης, όταν απαιτείται.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις φιάλες πεπιεσμένου αέρα, τις αναπνευστικές συσκευές και τις χημικές στολές πολλαπλών χρήσεων.

Η εκπαίδευση πρέπει να ακολουθεί την τεχνολογική εξέλιξη

Οι αλλαγές στα πρότυπα και στα προϊόντα πρέπει να αντανακλώνται και στην εκπαίδευση.
Η ίδια η Εγκύκλιος 117, στη σελίδα 3, προβλέπει ήδη την ένταξή της στο μηνιαίο πρόγραμμα εκπαίδευσης των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών. Οι χρήστες χρειάζεται να κατανοούν όχι μόνο πώς λειτουργεί μια συσκευή αλλά και ποιες είναι οι προϋποθέσεις ασφαλούς χρήσης, οι περιορισμοί της, οι έλεγχοι πριν από τη χρήση και οι ενέργειες που απαιτούνται σε περίπτωση δυσλειτουργίας. Η εισαγωγή διαφορετικού τύπου φιάλης, η αλλαγή εξοπλισμού παροχής αέρα ή μια νέα ανακοίνωση ασφάλειας δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως θέματα τεχνικής συντήρησης.

Επηρεάζουν και τις επιχειρησιακές διαδικασίες.

Πρόταση: Σύνδεση των τεχνικών μητρώων με τις διαδικασίες εκπαίδευσης, ελέγχου ικανότητας και ενημέρωσης των χρηστών, ώστε κάθε σημαντική αλλαγή του εξοπλισμού να συνοδεύεται από την απαιτούμενη τεχνική ενημέρωση.

Τι θα πρότεινα να περιλαμβάνει μια αναθεωρημένη Εγκύκλιος 117 το 2027

Η αναθεώρηση δεν χρειάζεται να καταργήσει τη φιλοσοφία της αρχικής Εγκυκλίου.

Αντίθετα, μπορεί να αξιοποιήσει τη δομή της και να την εξελίξει, αποφεύγοντας την επανάληψη γενικών οδηγιών που δεν καλύπτουν πλέον όλες τις κατασκευαστικές τεχνολογίες.

Κατά την άποψή μου, η νέα έκδοση πρέπει να στηρίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες.

Πρώτος άξονας — Επικαιροποιημένο κανονιστικό πλαίσιο

Κάθε κατηγορία εξοπλισμού να συνδέεται με την ισχύουσα νομοθεσία, τα εφαρμοστέα πρότυπα και τις αντίστοιχες απαιτήσεις αξιολόγησης συμμόρφωσης.

Να διακρίνονται οι εναρμονισμένες εκδόσεις των προτύπων από νεότερες τεχνικές εκδόσεις ή σχέδια που βρίσκονται υπό αναθεώρηση.

Δεύτερος άξονας — Τεχνικές διαδικασίες ανά τύπο εξοπλισμού

Οι γενικές οδηγίες να συμπληρώνονται με εγκεκριμένες διαδικασίες για συγκεκριμένες τεχνολογίες, όπως:

• Φιάλες Type 3 και Type 4.
• Συγκροτήματα φιάλης και κλείστρου.
• SCBA μονής και διπλής φιάλης.
• Συστήματα εξωτερικής παροχής αναπνεύσιμου αέρα.
• Αναπνευστικές συσκευές κλειστού κυκλώματος.
• Χημικές στολές πολλαπλών χρήσεων.
• Ανιχνευτές αερίων και εξοπλισμό υποστήριξης.

Τρίτος άξονας — Ιχνηλασιμότητα και προληπτική συντήρηση

Τα μητρώα να αποτυπώνουν με αξιοπιστία την κατάσταση και το ιστορικό του εξοπλισμού, επιτρέποντας τον έγκαιρο προγραμματισμό ελέγχων και επεμβάσεων.

Η ύπαρξη μητρώου πρέπει να συνδέεται με την πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα και όχι να περιορίζεται στη διοικητική καταχώρηση στοιχείων.

Τέταρτος άξονας — Συνεχής τεχνική επικαιροποίηση

Να καθιερωθεί μηχανισμός με τον οποίο οι νεότερες οδηγίες κατασκευαστών, οι ανακοινώσεις ασφάλειας, οι τεχνικές αλλαγές και οι αναθεωρήσεις προτύπων αξιολογούνται και ενσωματώνονται στις υπηρεσιακές διαδικασίες.

Ειδικά για εξοπλισμό υποστήριξης της αναπνοής, η επικαιροποίηση πρέπει να αποτελεί διαρκή διαδικασία και όχι εργασία που πραγματοποιείται ανά δέκα ή περισσότερα χρόνια.
Η Εγκύκλιος περιλαμβάνει επίσης ειδικές οδηγίες για τις συσκευές συναγερμού ακινητοποιημένου πυροσβέστη, τις στολές αντιπυρικής προστασίας και τα ατομικά καταφύγια πυρκαγιάς. Τα αντικείμενα αυτά δεν αναλύονται στο παρόν άρθρο, το οποίο επικεντρώνεται σε επιλεγμένα τεχνικά σημεία, αλλά αξίζει να εξεταστούν και αυτά σε μια συνολική αναθεώρηση.

Ως επίλογος

Η Εγκύκλιος 117/2015 αποτέλεσε σημαντικό βήμα για την οργανωμένη διαχείριση των Μέσων Ατομικής Προστασίας του Πυροσβεστικού Σώματος.

Αρκετές από τις βασικές της προβλέψεις παραμένουν σωστές και αποδεικνύουν ότι κατά τη σύνταξή της είχε καταβληθεί ουσιαστική προσπάθεια τεχνικής τεκμηρίωσης.

Όμως, ο εξοπλισμός του 2027 δεν είναι ο ίδιος με τον εξοπλισμό του 2015.

Οι σύγχρονες φιάλες Type 4, οι απαιτήσεις συμβατότητας των αναπνευστικών συσκευών, οι νεότερες διαδικασίες πλήρωσης και επιθεώρησης, τα συστήματα πολλαπλής παροχής αέρα και οι μεταγενέστερες ανακοινώσεις ασφάλειας των κατασκευαστών απαιτούν μεγαλύτερη τεχνική εξειδίκευση.

Το ίδιο ισχύει για τη διαχείριση των χημικών στολών, των αναπνευστικών φίλτρων, των αεροσυμπιεστών και των ανιχνευτών αερίων.

Η αναθεώρηση της Εγκυκλίου 117 δεν μειώνει την αξία της αρχικής προσπάθειας. Αντίθετα, αποτελεί μια αναγκαία εξέλιξη, ώστε οι οδηγίες της να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες τεχνολογίες, στις απαιτήσεις ασφάλειας και στις πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες των πυροσβεστών.

Η ασφάλεια των πυροσβεστών δεν εξαρτάται μόνο από την απόκτηση σύγχρονου εξοπλισμού.

Εξαρτάται εξίσου από τη σωστή επιλογή, την εκπαίδευση, τους ελέγχους, τη συντήρηση και την εφαρμογή τεχνικών οδηγιών που παραμένουν επίκαιρες.

Αυτός πρέπει να είναι ο ουσιαστικός στόχος μιας νέας Εγκυκλίου 117 για το 2027.

Σημείωση του αρθρογράφου

Για τη σύνταξη του παρόντος άρθρου καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια για την ακριβή, αντικειμενική και τεκμηριωμένη παρουσίαση των τεχνικών απαιτήσεων, των ευρωπαϊκών και διεθνών προτύπων, της σχετικής νομοθεσίας και των οδηγιών των κατασκευαστών, στον βαθμό που οι αντίστοιχες πληροφορίες και τα επίσημα κείμενα ήταν διαθέσιμα κατά τον χρόνο σύνταξής του.

Επισημαίνεται ότι ορισμένα τεχνικά πρότυπα δεν είναι ελεύθερα προσβάσιμα, ενώ το κανονιστικό πλαίσιο, οι τεχνικές προδιαγραφές και οι οδηγίες των κατασκευαστών υπόκεινται σε τροποποιήσεις και επικαιροποιήσεις.

Το παρόν άρθρο δεν αποτελεί πλήρη τεχνική αναθεώρηση της Εγκυκλίου 117/2015 ούτε φιλοδοξεί να υποκαταστήσει το έργο των αρμόδιων υπηρεσιών και επιτροπών του Πυροσβεστικού Σώματος.
Σκοπός του είναι να αναδείξει επιλεγμένα σημεία που χρήζουν επανεξέτασης, να παρουσιάσει τεκμηριωμένες παρατηρήσεις και να συμβάλει εποικοδομητικά στη διαδικασία επικαιροποίησής της.

Τα παραδείγματα προϊόντων και οι παραπομπές σε εγχειρίδια συγκεκριμένων εταιρειών είναι ενδεικτικά και χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για τεχνική τεκμηρίωση, χωρίς προτίμηση υπέρ κατασκευαστή. Οι αρχές ασφάλειας, η ανάγκη εγκεκριμένων συνδυασμών και η τήρηση των οδηγιών χρήσης ισχύουν για τον εξοπλισμό κάθε κατασκευαστή, σύμφωνα με την αντίστοιχη έγκριση και τεχνική τεκμηρίωση.

Οι προτάσεις και οι τεχνικές εκτιμήσεις που διατυπώνω αποτελούν προσωπικές μου απόψεις και δεν συνιστούν επίσημες υπηρεσιακές οδηγίες. Για την εφαρμογή οποιασδήποτε τεχνικής απαίτησης πρέπει πάντοτε να λαμβάνονται υπόψη τα ισχύοντα επίσημα κείμενα, οι οδηγίες των κατασκευαστών και οι αποφάσεις των αρμόδιων αρχών.

Ευχαριστίες

Θα ήθελα να εκφράσω τις ιδιαίτερες ευχαριστίες μου στους αξιωματικούς του Τμήματος Τεχνικών Προδιαγραφών του Αρχηγείου Πυροσβεστικού Σώματος για τη διορατικότητα, την επιστημονική προσέγγιση και τον ζήλο που επιδεικνύουν καθημερινά στο έργο τους.

Η προσπάθειά τους για τη συνεχή βελτίωση των τεχνικών προδιαγραφών και την επιλογή κατάλληλου εξοπλισμού συμβάλλει ουσιαστικά στην προστασία και την ασφάλεια όλων των πυροσβεστών κατά την εκτέλεση του καθήκοντός τους.

Ελπίζω ότι και με τη συγγραφή αυτού του άρθρου θα συμβάλω στην προσπάθεια επικαιροποίησης της Εγκυκλίου 117. Όπως ανέφερα, μοναδικός μου σκοπός είναι να βοηθήσω το Πυροσβεστικό Σώμα να εντοπίσει τα σημεία που χρειάζονται αναθεώρηση και να διαμορφώσει τις κατάλληλες οδηγίες, ώστε όλοι οι πυροσβέστες και οι πυροσβέστριες της Ελλάδας να διαθέτουν σύγχρονη, τεκμηριωμένη γνώση και μεγαλύτερη ασφάλεια κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους.