Μετά την υγειονομική κρίση, η απολύμανση έγινε ευρέως διαδεδομένη: από τα εργαλεία εργασίας μέχρι και τις ηλεκτρονικές συσκευές, για πολλούς αποτελεί πλέον καθημερινή συνήθεια.
Όμως, στα φορητά συστήματα ανίχνευσης (ανιχνευτές αερίων, ακτινοβολίας ή χημικών ουσιών), η αλόγιστη χρήση καθαριστικών μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρή βλάβη και τελικά σε μειωμένη ασφάλεια για τον χρήστη.
Έχω ακούσει αρκετές φορές παράπονα χρηστών, όταν παραλαμβάνουν έναν φορητό ανιχνευτή αερίων, για λειτουργικά προβλήματα — ή ακόμη σοβαρότερα, για βλάβες που δεν επιτρέπουν καν στη συσκευή να ενεργοποιηθεί.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η λύση δεν είναι να προσπαθήσουμε μόνοι μας να «επισκευάσουμε» τη συσκευή ή να αναζητήσουμε πρόχειρες οδηγίες στο διαδίκτυο. Η σωστή κίνηση είναι να την επιστρέψουμε σε εξουσιοδοτημένο service center για έλεγχο.
Αν τα μηχανήματά σας έχουν υποστεί καθαρισμό/απολύμανση από μη εξουσιοδοτημένο συνεργείο ή από «κατά φαντασίαν τεχνικούς» χωρίς πιστοποίηση, είναι πολύ πιθανό να έχουν χρησιμοποιηθεί μέθοδοι που βλάπτουν τόσο το ηλεκτρονικό σύστημα όσο και τους αισθητήρες. Το χειρότερο σενάριο είναι να φαίνεται ότι «δουλεύει», αλλά στην κρίσιμη στιγμή να δώσει λάθος ένδειξη ή να αποτύχει.
1) «Δηλητηρίαση» και φθορά αισθητήρων (sensor poisoning)
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά τα ίδια τα στοιχεία ανίχνευσης. Πολλά απολυμαντικά περιέχουν ουσίες που απενεργοποιούν ή αλλοιώνουν την απόκριση των αισθητήρων.
- Σιλικόνες & ορισμένοι διαλύτες: Σε αρκετά καθαριστικά/λιπαντικά υπάρχουν σιλικόνες που μπορούν να επικαθίσουν στον αισθητήρα, δημιουργώντας στρώμα που μειώνει δραστικά την ευαισθησία του.
- Χλώριο & ισχυρά οξέα: Η χλωρίνη και τα δυνατά οξέα προκαλούν διάβρωση, ιδιαίτερα σε ηλεκτροχημικά στοιχεία, οδηγώντας σε σταδιακή ή αιφνίδια υποβάθμιση.
- Προσοχή σε PID & LEL: Οι αισθητήρες PID (Photoionization Detector) και LEL (καταλυτικής καύσης) είναι από τους πιο ευάλωτους σε ρύπους, ατμούς και υπολείμματα.
2) Αλλοίωση περιβλήματος και στεγανοποιήσεων
Τα όργανα είναι φτιαγμένα για σκληρή χρήση, αλλά όχι για επιθετική χημεία.
- Stress cracking (μικρορωγμές): Υψηλές συγκεντρώσεις αλκοολών ή ασύμβατοι διαλύτες μπορούν να κάνουν ορισμένα πλαστικά πιο εύθραυστα, δημιουργώντας ρωγμές με τον χρόνο.
- Απώλεια στεγανότητας (IP rating): Καθαριστικά/διαλύτες μπορεί να φθείρουν O-rings και παρεμβύσματα, επιτρέποντας σε σκόνη/υγρασία να εισέλθουν στα ηλεκτρονικά.
- Καθαριστικά τζαμιών με αμμωνία: Ενδέχεται να θαμπώσουν οθόνες ή να προκαλέσουν ρωγμές σε πολυκαρβονικά προστατευτικά καλύμματα.
3) Ψευδείς ενδείξεις και φραγή εισόδων/μεμβρανών
Ακόμη κι αν η συσκευή “επιζήσει”, μπορεί να δίνει λανθασμένη εικόνα.
- Cross-sensitivity: Ατμοί, όπως της ισοπροπυλικής αλκοόλης, μπορούν να εκληφθούν ως καύσιμα/τοξικά αέρια, προκαλώντας ψευδείς συναγερμούς.
- Φραγή εισόδων/μεμβρανών: Αν αντισηπτικά gel, μωρομάντηλα ή υγρά καθαρισμού ακουμπήσουν τις εισόδους των αισθητήρων, αφήνουν κατάλοιπα (π.χ. γλυκερίνη/έλαια). Όταν στεγνώσουν, δημιουργούν φιλμ που εμποδίζει το δείγμα αέρα να φτάσει σωστά στον αισθητήρα.
4) Λάθος τρόπος εφαρμογής
Μερικές πρακτικές είναι «σίγουρη ζημιά», ακόμη κι αν φαίνονται ακίνδυνες.
- Εμβάπτιση: Μην βυθίζετε ποτέ τη συσκευή σε υγρά, ακόμη κι αν αναγράφει IP67/IP68.
- Aέρας υπο πίεση: Η υψηλή πίεση στις οπές μπορεί να καταστρέψει εσωτερικές προστατευτικές μεμβράνες ή να μεταφέρει υγρασία/ρύπους βαθύτερα.
Πώς να αναγνωρίσετε πιθανή ζημιά
Προσέξτε ενδεικτικά:
- Αργή απόκριση σε bump test ή σε έλεγχο με αέριο αναφοράς.
- Αποτυχία μηδενισμού (Zero fail) σε καθαρό περιβάλλον.
- Θόλωμα οθόνης ή μικρορωγμές στο πλαστικό/κάλυμμα.
Πρακτικές οδηγίες για ασφαλή καθαρισμό
- Ακολουθήστε το εγχειρίδιο του κατασκευαστή: Χρησιμοποιήστε μόνο εγκεκριμένα υλικά (συχνά ήπιο σαπουνόνερο ή ειδικά wipes κατάλληλα για τον τύπο του οργάνου).
- Όχι απευθείας ψεκασμός: Ψεκάστε σε μαλακό πανί και σκουπίστε απαλά.
- Bump test μετά τον καθαρισμό: Κάθε καθαρισμός πρέπει να ακολουθείται από έλεγχο ανταπόκρισης με αέριο αναφοράς, ώστε να επιβεβαιώνεται ότι οι αισθητήρες λειτουργούν σωστά.
- Πλήρης αερισμός/στέγνωμα: Αφήστε τη συσκευή να στεγνώσει πλήρως σε καθαρό, καλά αεριζόμενο χώρο πριν χρησιμοποιηθεί.
Η απολύμανση των φορητών συστημάτων ανίχνευσης χρειάζεται «χειρουργική» προσέγγιση.
Μια λάθος επιλογή καθαριστικού ή μια λανθασμένη μέθοδος εφαρμογής μπορεί να μετατρέψει ένα κρίσιμο όργανο ασφάλειας σε συσκευή που υπολειτουργεί, δίνει ψευδείς ενδείξεις ή χειρότερα, δημιουργεί ψευδή αίσθηση προστασίας.
Σε περιβάλλον επικίνδυνων ουσιών, η εγκυρότητα της μέτρησης είναι αδιαπραγμάτευτη: η ασφάλεια ξεκινά από τη σωστή λειτουργία του αισθητήρα και καταλήγει στην προστασία της ζωής.
Επεξηγήσεις
Bump Test (Δοκιμή Ανταπόκρισης)
Γρήγορος έλεγχος που γίνεται με αέριο αναφοράς (γνωστής σύνθεσης/συγκέντρωσης) για να επιβεβαιωθεί ότι ο ανιχνευτής αντιδρά σωστά και ότι οι συναγερμοί ενεργοποιούνται.
Δεν είναι πλήρης βαθμονόμηση· είναι λειτουργικός έλεγχος πριν τη χρήση (ιδανικά καθημερινά ή σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή).
Zero Calibration / Zeroing (Μηδενισμός – Βαθμονόμηση Μηδενός)
Διαδικασία όπου ο ανιχνευτής “ρυθμίζει” τη βάση μέτρησης ώστε, σε καθαρό αέρα, να δείχνει 0 (ή την αναμενόμενη τιμή υποβάθρου).
Αν αποτυγχάνει (π.χ. “Zero Fail”), μπορεί να σημαίνει:
- υπολείμματα/ρύπους στον αισθητήρα,
- φραγμένη είσοδο/μεμβράνη,
- “δηλητηρίαση” αισθητήρα ή βλάβη,
- ή ότι ο χώρος δεν είναι πραγματικά καθαρός.
IP67 / IP68 (Βαθμός Στεγανότητας)
Είναι δείκτες προστασίας (Ingress Protection) από σκόνη και νερό.
- IP6X: πλήρης προστασία από σκόνη (το “6” είναι το μέγιστο).
- IP67: αντέχει προσωρινή βύθιση σε νερό έως 1 μέτρο για έως 30 λεπτά (τυπικά, εκτός αν ο κατασκευαστής ορίζει αλλιώς).
- IP68: αντέχει βύθιση σε νερό πέρα από 1 μέτρο, αλλά η ακριβής διάρκεια/βάθος καθορίζονται από τον κατασκευαστή.
Σημαντικό:
IP67/IP68 δεν σημαίνει ότι επιτρέπονται απολυμαντικά, διαλύτες, εμβάπτιση σε χημικά ή πιεστικό πλύσιμο.
Cross-Sensitivity (Διασταυρούμενη Ευαισθησία)
Φαινόμενο όπου ένας αισθητήρας “μπερδεύεται” και αντιδρά σε άλλη ουσία από αυτήν που υποτίθεται ότι μετράει. Παράδειγμα: ατμοί από αλκοόλες/διαλύτες ή άλλα χημικά μπορεί να προκαλέσουν ψευδή ένδειξη (π.χ. συναγερμό LEL ή τοξικού αερίου) παρότι το πραγματικό αέριο-στόχος δεν υπάρχει.
| Άρθρο του Ιωάννη Σ. Ρέτσιου | |
 |
Ο Ιωάννης Σ. Ρέτσιος είναι σύμβουλος Health & Safety και εκπαιδευτής μέσων ατομικής προστασίας, με περισσότερα από 20 χρόνια εμπειρίας πεδίου. Εξειδικεύεται στον εξοπλισμό και τις λύσεις αντιμετώπισης για επικίνδυνα υλικά (HazMat) και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης CBRNe, παρέχοντας ολοκληρωμένη τεχνογνωσία σε οργανισμούς και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε απαιτητικά περιβάλλοντα. LinkedIn: Προφίλ Ιωάννη Ρέτσιου |
