Στον δυναμικό κλάδο της παθητικής και ενεργητικής πυροπροστασίας, η σωστή εφαρμογή των ισχυόντων προτύπων είναι κρίσιμη για τη μείωση του κινδύνου.
Στο ευρωπαϊκό σύστημα ταξινόμησης πυρκαγιών του EN 2, ο ηλεκτρικός εξοπλισμός υπό τάση δεν αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία πυρκαγιάς. Η παλαιότερη αναφορά σε «Κλάση Ε» εξακολουθεί να συναντάται σε παλαιό εκπαιδευτικό υλικό και άλλες ταξινομήσεις, αλλά δεν αποτελεί κλάση του σημερινού ευρωπαϊκού συστήματος.
Αντίθετα, η Κλάση F, για πυρκαγιές μαγειρικών ελαίων και λιπών σε συσκευές μαγειρέματος, προστέθηκε στο EN 2 με την τροποποίηση A1:2004 και ενσωματώθηκε στην Ελλάδα ως ΕΛΟΤ EN 2+A1/2005.
Η ταξινόμηση των πυρκαγιών καθορίζεται από το EN 2, ενώ το EN 3-7 καθορίζει χαρακτηριστικά, απαιτήσεις απόδοσης, δοκιμές και σήμανση των φορητών πυροσβεστήρων. Πρόκειται για δύο διαφορετικά αλλά άμεσα συνδεδεμένα πρότυπα.
Ο ηλεκτρικός κίνδυνος και η λεγόμενη «Κλάση Ε»
Η ονομασία «Κλάση Ε» εξακολουθεί να συναντάται σε παλαιότερο εκπαιδευτικό υλικό και σε άλλες διεθνείς ή εθνικές ταξινομήσεις για πυρκαγιές που περιλαμβάνουν ηλεκτρικό εξοπλισμό υπό τάση.
Ωστόσο, στο ευρωπαϊκό πρότυπο EN 2:1992 ο ηλεκτρικός εξοπλισμός δεν αποτελεί ξεχωριστή κλάση πυρκαγιάς. Η πυρκαγιά ταξινομείται με βάση την καύσιμη ύλη, ενώ η παρουσία ηλεκτρικής τάσης αντιμετωπίζεται ως πρόσθετος κίνδυνος που επηρεάζει την επιλογή και την ασφαλή χρήση του κατασβεστικού μέσου.
Σήμανση και επιλογή πυροσβεστήρα για ηλεκτρικό εξοπλισμό υπό τάση
Σύγχρονη Σήμανση: Η καταλληλότητα ή οι περιορισμοί ενός συγκεκριμένου πυροσβεστήρα για χρήση σε ηλεκτρικό εξοπλισμό υπό τάση προκύπτουν από τη σήμανση και τις οδηγίες του κατασκευαστή σύμφωνα με το EN 3-7.
Ανάλογα με τον τύπο και τις δοκιμές του πυροσβεστήρα μπορεί, για παράδειγμα, να αναγράφεται καταλληλότητα για χρήση σε εξοπλισμό υπό τάση έως 1.000 V από ελάχιστη απόσταση 1 m. Δεν θεωρούμε έναν πυροσβεστήρα κατάλληλο για ηλεκτρικό κίνδυνο μόνο από τον τύπο ή το χρώμα του.
Επιλογή μέσου: Όπου είναι ασφαλώς εφικτό, προηγείται η διακοπή της ηλεκτρικής τροφοδοσίας. Οι πυροσβεστήρες CO₂ χρησιμοποιούνται ευρέως σε ηλεκτρολογικές και ηλεκτρονικές εγκαταστάσεις, επειδή το κατασβεστικό μέσο δεν είναι ηλεκτρικά αγώγιμο και δεν αφήνει κατάλοιπα.
Η τελική επιλογή όμως πρέπει να λαμβάνει υπόψη την πραγματική καύσιμη ύλη, τη σήμανση του πυροσβεστήρα, τον χώρο και την εκτίμηση κινδύνου. Η ξηρά σκόνη μπορεί επίσης να είναι κατάλληλη για ορισμένες εφαρμογές υπό τάση, αλλά τα κατάλοιπά της μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές βλάβες σε ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό.
Η Κλάση F – Μαγειρικά έλαια και λίπη
Η ανάγκη δημιουργίας της Κλάσης F προέκυψε από την ιδιαίτερη συμπεριφορά των μαγειρικών ελαίων και λιπών σε συνθήκες πυρκαγιάς.
Σε πυρκαγιές μαγειρικών ελαίων και λιπών, η υψηλή θερμοκρασία και η σημαντική ποσότητα θερμότητας που παραμένει αποθηκευμένη στη μάζα του ελαίου δημιουργούν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο επανάφλεξης ακόμη και μετά την αρχική κατάσβεση της φλόγας.
Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματική κατάσβεση της Κλάσης F απαιτεί όχι μόνο καταστολή της φλόγας αλλά και επαρκή ψύξη.
Τεχνική σαπωνοποίησης
Οι πυροσβεστήρες Wet Chemical (Υγρού Χημικού) δρουν συνήθως μέσω της χημικής αντίδρασης της σαπωνοποίησης.
Το κατασβεστικό μέσο αντιδρά με το θερμό μαγειρικό έλαιο ή λίπος και δημιουργεί στην επιφάνειά του ένα προστατευτικό στρώμα, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα:
- περιορισμό της επαφής της καύσιμης επιφάνειας με το οξυγόνο,
- ψύξη της μάζας του ελαίου,
- μείωση του κινδύνου επανάφλεξης.
Κίνδυνοι ακατάλληλων μέσων στην Κλάση F
Για πυρκαγιές Κλάσης F πρέπει να χρησιμοποιείται πυροσβεστήρας με πιστοποιημένη κατασβεστική ικανότητα F.
Το EN 3-7 θεωρεί επικίνδυνη τη χρήση πυροσβεστήρων ξηράς σκόνης και CO₂ σε πυρκαγιές Κλάσης F και δεν επιτρέπει την πιστοποίησή τους για αυτή την κλάση.
Τα πολύ θερμά μαγειρικά έλαια μπορούν να επαναναφλεγούν εάν δεν επιτευχθεί επαρκής ψύξη, ενώ η βίαιη εφαρμογή ακατάλληλου μέσου μπορεί να προκαλέσει διασπορά του φλεγόμενου ελαίου.
Δεν χρησιμοποιείται κοινός πίδακας νερού σε φλεγόμενο μαγειρικό λάδι, λόγω του κινδύνου βίαιης εκτόξευσης και εξάπλωσης του καυσίμου.
Νομικό πλαίσιο και υποχρεώσεις στην Ελλάδα
Για τις τεχνικές απαιτήσεις των μέσων και συστημάτων ενεργητικής πυροπροστασίας βασική αναφορά αποτελεί η Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει.
Η Πυροσβεστική Διάταξη 13/2021 αφορά κυρίως τη διαδικασία υποβολής δικαιολογητικών, ελέγχου και έκδοσης διοικητικών πράξεων πυροπροστασίας και δεν αποτελεί το βασικό τεχνικό κείμενο για τις απαιτήσεις της Κλάσης F.
Εξοπλισμός επαγγελματικών μαγειρείων
Η απαίτηση εξαρτάται από τον εξοπλισμό και την ποσότητα μαγειρικών ελαίων ή λιπών.
Σύμφωνα με την Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, όταν χρησιμοποιείται μία συσκευή μαγειρικών ελαίων/λιπών χωρητικότητας άνω των 10 λίτρων ή περισσότερες από μία συσκευές ανεξαρτήτως χωρητικότητας, απαιτείται σύστημα τοπικής κατάσβεσης κατάλληλο για πυρκαγιές Κλάσης F.
Όταν χρησιμοποιείται μόνο μία φριτέζα έως 10 λίτρα, προβλέπεται σύστημα τοπικής κατάσβεσης για πυρκαγιές Α και Β και πλησίον της συσκευής φορητός πυροσβεστήρας Κλάσης F με ελάχιστη κατασβεστική ικανότητα 25F.
Φορητός πυροσβεστήρας Κλάσης F ελάχιστης ικανότητας 25F απαιτείται επίσης σε επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν μαγειρικά έλαια ή λίπη ακόμη και όταν, βάσει της εφαρμοζόμενης νομοθεσίας, δεν απαιτείται σύστημα τοπικής κατάσβεσης.
Συντήρηση και έλεγχος πυροσβεστήρων
Η συντήρηση, ο περιοδικός επανέλεγχος και η αναγόμωση των πυροσβεστήρων ρυθμίζονται από την Κ.Υ.Α. 618/43/2005, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, μεταξύ άλλων, με τις Κ.Υ.Α. 17230/671/2005 και 140424/2021.
Η προβλεπόμενη συντήρηση πραγματοποιείται από Αναγνωρισμένη Εταιρεία και, για τους συνήθεις τύπους πυροσβεστήρων, το μέγιστο διάστημα της τακτικής συντήρησης είναι ένα έτος.
Μετά τη συντήρηση εφαρμόζονται η προβλεπόμενη ετικέτα ελέγχου και ο δακτύλιος ελέγχου.
Η τήρηση Βιβλίου Ελέγχου, Συντήρησης και Καλής Λειτουργίας των μέσων ενεργητικής πυροπροστασίας διέπεται από την Πυροσβεστική Διάταξη 12/2012, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, στις επιχειρήσεις και εγκαταστάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της.
Σύνοψη τεχνικών προδιαγραφών
| Χαρακτηριστικό | Ηλεκτρικός εξοπλισμός υπό τάση | Κλάση F |
|---|---|---|
| Πεδίο εφαρμογής | Δεν αποτελεί ξεχωριστή κλάση πυρκαγιάς κατά EN 2. Η ηλεκτρική τάση αντιμετωπίζεται ως πρόσθετος κίνδυνος. | Μαγειρικά έλαια και λίπη σε συσκευές μαγειρέματος. |
| Ενδεικτικό μέσο | CO₂ ή άλλο κατάλληλο μέσο σύμφωνα με τη σήμανση, την καύσιμη ύλη και την εκτίμηση κινδύνου. | Πυροσβεστήρας με πιστοποιημένη κατασβεστική ικανότητα F, συνήθως Wet Chemical. |
| Βασική αρχή | Διακοπή ηλεκτρικής τροφοδοσίας όπου είναι ασφαλώς εφικτό και χρήση κατάλληλου πυροσβεστήρα. | Κατάσβεση, δημιουργία προστατευτικού στρώματος και κυρίως επαρκής ψύξη για αποτροπή επανάφλεξης. |
| Κρίσιμος κίνδυνος | Ηλεκτροπληξία / ακατάλληλο κατασβεστικό μέσο / φθορά εξοπλισμού. | Επανάφλεξη / εκτόξευση ή διασπορά φλεγόμενου ελαίου. |
Η ορθή κατηγοριοποίηση των μέσων πυρόσβεσης αποτελεί τη βάση του στρατηγικού σχεδιασμού ασφάλειας.
Η επιλογή πιστοποιημένου και κατάλληλου εξοπλισμού Κλάσης F, η σωστή διαχείριση των ηλεκτρικών κινδύνων, η συντήρηση των μέσων πυροπροστασίας και η εκπαίδευση του προσωπικού συμβάλλουν ουσιαστικά τόσο στη συμμόρφωση με τις ισχύουσες απαιτήσεις όσο και στη μείωση του κινδύνου για ανθρώπους, εγκαταστάσεις και επιχειρησιακή συνέχεια.
Τελευταία τεχνική επικαιροποίηση: 1 Σεπτεμβρίου 2026
Χρήστος Κουκουβίνης
Τεχνικός Υπεύθυνος Τμήματος Πυροσβεστήρων
FORMULA A.E.
Πηγές και τεχνικές αναφορές
- EN 2:1992 + A1:2004 – Classification of fires. Ελληνική υιοθέτηση: ΕΛΟΤ EN 2+A1/2005.
- EN 3-7 – Portable fire extinguishers – Characteristics, performance requirements and test methods.
- Πυροσβεστική Διάταξη 15/2014, όπως τροποποιήθηκε και ισχύει
- Πυροσβεστική Διάταξη 13/2021
- Πυροσβεστική Διάταξη 12/2012 – Βιβλίο Ελέγχου, Συντήρησης και Καλής Λειτουργίας
- Κ.Υ.Α. 618/43/2005 – Συντήρηση, επανέλεγχος και αναγόμωση πυροσβεστήρων
- Κ.Υ.Α. 17230/671/2005, όπως τροποποιήθηκε – Πυροσβεστήρες
