Ενώ τα συμβάντα HazMat μπορεί να έχουν τυπικά μικρότερης κλίμακας συμβάντα τα οποία είναι απόρροια ατυχημάτων στο μεγαλύτερο ποσοστό, στον αντίποδα, στις αποστολές για συμβάντα CBRNe τείνουμε να ανταποκρινόμαστε στη σκόπιμη χρήση χημικών πολεμικών παραγόντων (Chemical Warfare Agets – CWAs), χωρίς να αποκλείεται η χρήση βιολογικών πολεμικών παραγόντων (Biological Warfare Agets – BWAs) όπως ο άνθρακας, ραδιολογικών και πυρηνικών παραγόντων, συχνά κάτω από συνθήκες πεδίου μάχης και στο πλαίσιο προγραμματισμένων επιθέσεων σε συγκεκριμένους στόχους.
Δυστυχώς, όλο και περισσότερο, η προοπτική μιας σκόπιμης απελευθέρωσης ενός επικίνδυνου χημικού όπλου ως απειλή σε ένα πολιτικό περιβάλλον δημιουργεί μια νέα σειρά προκλήσεων που πρέπει να αντιμετωπίσουν οι πρώτοι ανταποκριτές, δηλαδή πυροσβέστες, αστυνομικοί και διασώστες.
Συμβάντα υψηλής επικινδυνότητας, όπως οι δύο δηλητηριάσεις με χημική ουσία (Novichok) στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Μάρτιο και τον Ιούλιο του 2018, υπενθυμίζουν ότι η διάκριση της ανάληψης ευθύνης και διαχείρισης του περιστατικού είναι τεράστια.
Εδώ θα ήθελα να τονίσω ότι όπου τελειώνει η ευθύνη του HazMat, ξεκινά η διαχείριση του CBRNe, όπου πολλές φορές θα χρειαστεί να αναλάβει άλλη υπηρεσία με άλλο αξιωματικό και διαφορετικό εξοπλισμό τόσο ατομικής προστασίας όσο επόπτευσης και ανίχνευσης. Χωρίς να θέλω να κινδυνολογήσω οι υπηρεσίες που είναι επιφορτισμένες με αυτού του είδους τα συμβάντα στην Ελλάδα, δυστυχώς είναι ελλιπώς εξοπλισμένες και με έλλειψη σωστής κατάρτισης ιδιαιτέρως για την πιθανότητα αντιμετώπισης CBRNe συμβάντος.
Έχω αναφερθεί επανειλημμένως στον σωστό εξοπλισμό, τις ιδιαιτερότητες χρήσης, καθαρισμού και φύλαξης αλλά μετά από τόσα χρόνια που αρθρογραφώ και φωνάζω ελάχιστα έχουν γίνει προς όφελος κυρίως των πρώτων ανταποκριτών.
Συγκρίνοντας το HazMat και το CBRNe
Η διαφοροποίηση μεταξύ HazMat και CBRNe έχει ιστορικά καθοριστεί από την πρόθεση, τον κίνδυνο και το πεδίο εφαρμογής του συμβάντος.
Η πρόθεση
Τα συμβάντα HazMat τείνουν να περιλαμβάνουν τυχαίες χημικές απελευθερώσεις, είτε ως υποπροϊόν ενός συμβάντος που αφορά ένα επικίνδυνο φορτίο ή ως αποτέλεσμα βιομηχανικής πυρκαγιάς μεγάλης έκτασης ή (SEVESO III) μεγάλου βιομηχανικού ατυχήματος3. Τα CBRNe συμβάντα αντιθέτως όπου εκδηλώθηκαν, περιείχαν σκόπιμες ή επιθετικές πράξεις με συγκεκριμένη πρόθεση προκαλώντας τρομοκρατία ή προκαλώντας σωματική ή περιβαλλοντική βλάβη.
Ο κίνδυνος
Ο βαθμός κινδύνου που χρησιμοποιήθηκε ιστορικά, συχνά χρησίμευσε ως ένας άλλος παράγοντας διαφοροποίησης μεταξύ συμβάντων του HazMat και του CBRNe.
Τα συμβάντα HazMat είχαν στην ανταπόκριση τους, υψηλή προτεραιότητα στην ασφάλεια του προσωπικού και του κοινού, ενώ στις απειλές από συμβάντα CBRNe ο σχεδιασμός και η αντιμετώπιση τους βασίζεται πρωταρχικά στην αποδοχή του μεγαλύτερου βαθμού κινδύνου συνολικά. Η δειγματοληψία, ο έλεγχος, ο περιορισμός και η μελέτη μόλυνσης μεγάλου βαθμού του αστικού ιστού ή των κατοίκων από βιολογική απειλή ή χημικό νέφος καθιστά το μοντέλο αντιμετώπισης CBRNe σαφώς δυσκολότερο.
Το πεδίο εφαρμογής
Όταν περιστατικά HazMat ενδέχεται να έχουν σχέση με μια ιδιαίτερα επικίνδυνη ουσία, π.χ. όπως η ραδιενέργεια, τότε αυτά τα γεγονότα έχουν συνήθως προκύψει μετά από ένα ατύχημα μεταφοράς ή ως αποτέλεσμα ενός περιστατικού σε μια νοσοκομειακή μονάδα ραδιενεργούς θεραπείας (βλέπε ογκολογικά νοσοκομεία) ή μια βιομηχανική εγκατάσταση όπου μια ραδιενεργός πηγή ήταν νόμιμα σε χρήση. Ας μην ξεχνάμε βεβαίως και τα ραδιενεργά απόβλητα τα οποία βρίσκονται ακόμα και στην καρδιά της Αττικής χωρίς κανένας να δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. (βλ. 10 εκατ. τόνοι ραδιενεργών αποβλήτων στην καρδιά της Αττικής4)
Τα γεγονότα στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας το 2011, για παράδειγμα, έδειξαν ένα ακραίο παράδειγμα ενός συμβάντος HazMat , στην προκειμένη περίπτωση από έναν πυρηνικό σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Αναφορικά με την πλειονότητα των συμβάντων HazMat, όσοι είχαν έτοιμο σχέδιο αντιμετώπισης είχαν και κάποια προηγούμενη γνώση του δυνητικού κινδύνου που πρόκειται να συναντήσουν. Αυτό σημαίνει ότι μιλώντας για την Ελλάδα το 50% των βιομηχανικών μονάδων, ή άλλων παραγωγικών μονάδων που μπορούν συσχετιστούν λόγω ατυχήματος με συμβάντα HazMat δεν έχουν πραγματικό πλάνο αντιμετώπισης καθώς αρνούνται πεισματικά να πιστέψουν ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί στην επιχείρηση τους. Βεβαίως στα χαρτιά είναι όλα εντάξει αλλά από άποψη εξοπλισμού και εκπαίδευσης ούτε λόγος.
Στην απευκταία περίπτωση του ατυχήματος στην βιομηχανία ή όπου συμβεί, τα πληρώματα έκτακτης ανάγκης δεν θα έχουν ποτέ κάνει ασκήσεις προληπτικά στην μονάδα, οι πυροσβεστικές δυνάμεις κατά την άφιξή τους δεν θα μπορούν να αντλήσουν επαρκείς πληροφορίες καθώς το ανεκπαίδευτο προσωπικό δεν θα έχει ούτε τον απαιτούμενο εξοπλισμό, αλλά ούτε και το σχέδιο δράσης αντιμετώπισης περιμένοντας τα πάντα από τους πυροσβέστες. (Οι πυροσβεστικές υπηρεσίες στην περιφέρεια αδυνατούν να αντιμετωπίσουν τέτοιου είδους συμβάντα και έτσι το κάθε εργοστάσιο ή βιομηχανία θα πρέπει να αναμένει την αντίστοιχη ΕΜΑΚ η οποία χρειάζεται αρκετό χρόνο για την άφιξη της.)
Από την άλλη μεριά οι αποστολές σε συμβάντα CBRNe περιλαμβάνουν συχνά άγνωστες ή μη αναγνωρισμένες ουσίες, με μεγαλύτερη έμφαση στην ανάγκη προσδιορισμού της χημικής ουσίας ή του χημικού πολεμικού παράγοντα μέσω της δειγματοληψίας και της συλλογής πληροφοριών. Έχω ξαναπεί και έχω γράψει σε άλλα άρθρα μου την ανάγκη κατανόησης από τεχνικούς ασφαλείας, υπευθύνους ασφαλείας και διευθυντές υγιεινής και ασφάλειας της απειλής από συμβάντα HazMat & CBRNe. Ο λόγος που επιμένω είναι ότι σε μια υποθετική απειλή μιας οιασδήποτε βιομηχανικής εγκατάστασης θα ζητηθεί από τις ομάδες – αγήματα πυρασφάλειας να αντιμετωπίσουν όλα τα συμβάντα εντός του χώρου.
Η ανάγκη προστασίας με ειδικό εξοπλισμό δύναται να περιλαμβάνει πιστοποιήσεις ανώτερες και ίσες με τις ανάγκες αντιμετώπισης συμβάντων τύπου CBRNe. Με λίγα λόγια εφόσον οι υπεύθυνοι αγοράζουν εξοπλισμό ατομικής προστασίας για τα αγήματα πυρασφάλειας με σκοπό την αντιμετώπιση ατυχήματος HazMat δεν κοστίζει πολύ παραπάνω ο εξοπλισμός αυτός να έχει και πιστοποίηση για CBRNe.
Επιπτώσεις για τους πρώτους ανταποκριτές
Στην υπόθεση με τη δηλητηρίαση του Sergei Skripal τον Μάρτιο του 2018, συνολικά, είκοσι ένα (21) άτομα έλαβαν ιατρική περίθαλψη λόγω της επαφής τους με το αέριο νεύρων, μετά την άφιξη τους στο τόπο του συμβάντος καθώς μεταξύ αυτών ήταν, αρκετοί αστυνομικοί και διασώστες οι οποίοι ενεπλάκησαν άμεσα με τα θύματα.
Η πιθανότητα σκόπιμης χρήσης χημικού όπλου σε πολιτικό περιβάλλον είναι μάλλον απίθανη. Όμως, καθώς η σύγχρονη απειλή γίνεται ολοένα και πιο πραγματική, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα η τοποθεσία του συμβάντος που η τρομοκρατική οργάνωση θέλει να χτυπήσει, να βρίσκεται σε περιοχή όπου συχνάζει πολυπληθές κοινό.
Η ανάγκη ανίχνευσης χημικών ουσιών, αερίων νεύρων και γενικότερα όλων των ουσιών που είναι απειλητικές για τη ζωή δημιουργεί μεγάλο πονοκέφαλο στις υπηρεσίες εκτάκτου ανάγκης καθώς η επιλογή των σωστών μηχανημάτων και διαδικασιών αφενός είναι κοστοβόρα και αφετέρου προϋποθέτει γνώση και κατανόηση των μοντέρνων μηχανισμών ελέγχου. (βλέπε CAM, PGD, GDA-P)
Ελπίζω να έδωσα μια εικόνα σε αυτό το σύντομο άρθρο της διαφοροποίησης και των δύο εννοιών αναφορικά με τα Hazardous Materials (HazMat) και το CBRNe. Κλείνοντας να αναφέρω ότι όπως πολλοί αναλυτές και ειδήμονες αναφέρουν το CBRNe τείνει να αλλάξει σε C2BRNe (με το γράμμα C να τονίζει την δυαδικότητα Chemical & Cyber attacks, όπου αναμένουμε μεγαλύτερες απειλές κυβερνοεπιθέσεων και χημικών στα επόμενα χρόνια).
Μέχρι το επόμενο άρθρο, να διαβάζετε να προετοιμάζεστε και να περιμένετε πάντα το απροσδόκητο.
Βιβλιογραφία :
- https://www.fire.gr
- https://en.wikipedia.org/wiki/Poisoning_of_Sergei_and_Yulia_Skripal
- https://www.cbrne-terrorism-newsletter.com
- https://eeae.gr
- https://airsense.com/en/news/new-portable-detector-chemical-warfare-agents
- https://www.argonelectronics.com
Παραπομπές :
- HazMat (Επικίνδυνα Υλικά)
- CBRNe (Χημικά, Βιολογικά, Ραδιενεργά, Πυρηνικά, εκρηκτικά)
- Seveso III (οδηγία 2012/18/ΕΕ)
- 10 εκατ. τόνοι ραδιενεργών αποβλήτων στην καρδιά της Αττικής
cbrne2
