Μάσκες με φίλτρα, βασικές οδηγίες καθαρισμού

Η μαζική γενικευμένη χρήση μασκών ολοκλήρου προσώπου από τις Ε.Δ. και τα Σώματα Ασφαλείας, έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη για αναβάθμιση του εξοπλισμού τους, αλλά και την ανάγκη επίσης επιμόρφωσης σε θέματα συντήρησης και καθαρισμού του εξοπλισμού τους.

Πολλοί φίλοι και συνεργάτες μου στέλνουν μηνύματα αναφορικά με βοήθεια για τις μάσκες και τα φίλτρα. Και ενώ προσπάθησα να δώσω σε παλαιότερα άρθρα μου λόγω του Covid-19, κάποιες συμβουλές για τις φιλτρόμασκες στα κοινωνικά δίκτυα, το εν λόγω θέμα των μασκών ολοκλήρου προσώπου με διηθητικά φίλτρα, δεν αναλύεται ούτε στο γόνατο ούτε με δύο ατάκες στα κοινωνικά δίκτυα.

Τύποι μασκών ολόκληρου προσώπου με διηθητικά φίλτρα

Στο παρόν άρθρο εξετάζονται τρεις συνηθισμένες διαμορφώσεις μασκών ολόκληρου προσώπου με διηθητικά φίλτρα.

Θα προσπαθήσω να εξηγήσω με απλό τρόπο τα παρακάτω, καθώς δεν απευθύνομαι σε τεχνικούς ή συντηρητές μέσων ατομικής προστασίας, αλλά σε απλούς χρήστες για αυτό το λόγο το άρθρο θα είναι μικρό.

1. Μάσκα με διπλά διηθητικά φίλτρα τύπου bayonet. (κουμπωτά)
2. Μάσκα του Μαχητή με διπλές οματοθυρίδες και μονό φίλτρο στο κέντρο, δεξιά ή αριστερά της μάσκας. (βιδωτό)
3. Μάσκα με διηθητικό φίλτρο στο κέντρο και κοχλιωτή σύνδεση RD40 κατά EN 148-1:2018. (βιδωτό)

Μάσκες με διπλά διηθητικά φίλτρα τύπου bayonet 

Μάσκες του μαχητή με μονό διηθητικό φίλτρο εμπρός ή στο πλάι 

Μάσκες αστυνομίας με μονό διηθητικό φίλτρο εμπρός 

Έλεγχος πριν από τη χρήση και στεγανότητα

Προτού χρησιμοποιήσετε κάθε μάσκα (ακόμα και αν είναι καινούργια) ελέγχετε αν βρίσκεται σε σωστή κατάσταση και εξυπηρετεί τις ανάγκες σας.

Μην ξεχάσετε προτού τη χρησιμοποιήσετε σε επιχείρηση να κάνετε έλεγχο στεγανότητας (user seal check), σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή. Ο έλεγχος αυτός γίνεται κάθε φορά που εφαρμόζεται η μάσκα και δεν υποκαθιστά το fit test όπου αυτό απαιτείται.

Κλείστε την είσοδο του φίλτρου ή των φίλτρων με την παλάμη σας, εφόσον αυτή είναι η διαδικασία που προβλέπει ο κατασκευαστής, και εισπνεύστε απαλά. Η μάσκα πρέπει να “βεντουζάρει” στο πρόσωπό σας και να διατηρεί την υποπίεση για λίγα δευτερόλεπτα. Αν νιώθετε ότι η μάσκα δεν σας καλύπτει ή αντιλαμβάνεστε διείσδυση του επικίνδυνου παράγοντα, απομακρυνθείτε άμεσα από την επικίνδυνη περιοχή. Πιθανές αιτίες είναι ανεπαρκής στεγανότητα, ακατάλληλο ή κορεσμένο φίλτρο, ληγμένο φίλτρο ή πρόβλημα στη μάσκα ή στις βαλβίδες.

Καθαρισμός και απολύμανση μάσκας

Αν είναι εντός ζελατίνας δεν χρειάζεται καθαρισμό εκτός και αν έχει παραμείνει εντός συσκευασίας πάνω από 2 χρόνια. Εφόσον λοιπόν είστε έτοιμοι να την φορέσετε, ελέγξετε τα κεφαλοδέματα (ή κεφαλόδεσμοι) εάν είναι σε καλή κατάσταση (τραβήξτε τα ελαφρά προς όλες τις κατευθύνσεις να βεβαιωθείτε ότι δεν θα σπάσουν) .

Κάθε μάσκα έχει μονά ή διπλά χείλη στεγανότητας που εφάπτονται πάνω στο πρόσωπό σας. Ανάλογα με το μοντέλο, το σώμα και τα χείλη στεγανότητας μπορεί να είναι κατασκευασμένα από EPDM, σιλικόνη ή άλλο κατάλληλο ελαστομερές. Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στις μάσκες ολόκληρου προσώπου κανονικής πίεσης (με φίλτρα) είναι η χρήση τους όταν γένια, μούσια ή άλλες τρίχες παρεμβάλλονται στη γραμμή στεγανοποίησης.

Στις μάσκες στενής εφαρμογής με φίλτρα, δεν πρέπει να παρεμβάλλονται τρίχες, γένια ή άλλα αντικείμενα ανάμεσα στο χείλος στεγανοποίησης και το δέρμα, ούτε να επηρεάζεται η λειτουργία των βαλβίδων.

Έρχομαι στο προκείμενο, για να έχει μια μάσκα τη δυνατότητα να σας προστατέψει σωστά πρέπει να φέρει το σωστό φίλτρο, να λειτουργεί σωστά η βαλβίδα εκπνοής, να εφαρμόζει σωστά στο πρόσωπο και φυσικά να είναι καθαρή και, όπου απαιτείται, σωστά απολυμασμένη σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Με ρωτάνε λοιπόν πώς να καθαρίσω μια μάσκα ολοκλήρου προσώπου μετά την χρήση και εφόσον έχει εκτεθεί σε διάφορους παράγοντες. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι εξωτερικοί παράγοντες αλλά και οι εσωτερικοί από τα πτυέλα σας και την εκπνοή σας που κατακάθονται διάφορα σωματίδια και υγρά στην βαλβίδα εκπνοής και στο εσωτερικό μασκάκι.  Αν σας συμβουλέψω να αγοράσετε καθαριστικά και απολυμαντικά θα σκεφτείτε… «εντάξει ο συντάκτης του άρθρου θέλει να μας πουλήσει προϊόντα», θα πρέπει να σας τονίσω όμως, ότι όλοι οι κατασκευαστές ανεξαρτήτως χώρας και προέλευσης δίδουν οδηγίες και συγκεκριμένα καθαριστικά και απολυμαντικά που έχουν πιστοποιηθεί για αυτό το σκοπό χωρίς να κάνουν ζημιά στα υλικά της μάσκας ολοκλήρου προσώπου (βλ. πολυμερισμός).

Καθαρισμός μάσκας με απλά υλικά

Οι παρακάτω πρακτικές οδηγίες εφαρμόζονται μόνο εφόσον είναι συμβατές με το εγχειρίδιο του συγκεκριμένου μοντέλου μάσκας.

• Πάρτε ένα λεκανάκι πλαστικό χωρητικότητας τουλάχιστον είκοσι λίτρων νερού και γεμίστε το με δέκα (10) λίτρα χλιαρό νερό (ιδανικά στους 30 βαθμούς κελσίου όχι παραπάνω).
• Εντός του, ρίξτε μικρή ποσότητα υγρού σαπουνιού με ουδέτερο pH (παιδικά σαπούνια) για να γίνει η σαπουνάδα. ΠΡΟΣΟΧΗ: μη χρησιμοποιείτε αυθαίρετα οινόπνευμα, BETADIN ή άλλα καθαριστικά, φάρμακα και χημικά που δεν έχουν εγκριθεί ως συμβατά με το συγκεκριμένο μοντέλο μάσκας.
• Πάρτε ένα σφουγγάρι μαλακό χωρίς σκληρές επιφάνειες και καθαρίστε όλη την μάσκα (προσοχή στην οματοθυρίδα – τζάμι να μην την θολώσετε) εσωτερικά και εξωτερικά  πολύ καλά, επιμένοντας στις κρυφές πτυχώσεις και εσοχές.
• Δώστε βάση στον καθαρισμό της βαλβίδας εκπνοής (αν μπορείτε να την βγάλετε και ξέρετε καλώς, εάν όχι, μην την πειράξετε).
• Ξεπλύνετε με άφθονο νερό κάτω από τρεχούμενη βρύση ή εναλλακτικά εάν έχετε δεύτερο λεκανάκι με καθαρό νερό μπορείτε να το κάνετε και εκεί.
• Αφήστε την μάσκα ολοκλήρου προσώπου να στεγνώσει φυσιολογικά, δεν επιτρέπετε να την φυσήξετε με αέρα υπό πίεση, να την ακουμπήσετε σε καλοριφέρ ή θερμαντικά σώματα, να χρησιμοποιήσετε  πιστολάκι μαλλιών ή να την αφήσετε εκτεθειμένη για ώρα απευθείας στον ήλιο.
• Αν τη στεγνώσετε με χαρτί κουζίνας (για λόγους υγιεινής όχι ύφασμα) προσεκτικά εσωτερικά και εξωτερικά, ο χρόνος στεγνώματος μειώνεται. Η μάσκα πρέπει να χρησιμοποιείται ξανά μόνο όταν έχει στεγνώσει πλήρως.

ΠΡΟΣΟΧΗ με αυτόν τον τρόπο ΔΕΝ έχετε απολυμάνει την προσωπίδα σας, την έχετε απλώς καθαρίσει… υπάρχει τεραστία διαφορά μεταξύ απολύμανσης και καθαρισμού!

Για όσους έχουν δυνατότητα να αγοράσουν ειδικά μαντηλάκια καθαρισμού και μερικής απολύμανσης μιας χρήσης, αυτά έχουν πολύ καλή εφαρμογή εφόσον είναι πιστοποιημένα για αυτό το σκοπό και όχι μωρομάντηλα ή άλλου είδους μαντηλάκια τα οποία δεν προσφέρουν πραγματικά καθαρισμό. Αν καθαρίσετε με απολυμαντικά μαντηλάκια αφήστε λίγο χρόνο πριν την φορέσετε καθώς τα ειδικά υλικά μυρίζουν πολύ έντονα και χρειάζεται λίγος χρόνος προτού την εφαρμόσετε στο πρόσωπο σας. Ως παράδειγμα, προϊόντα της σειράς Ecolab Incidin έχουν χρησιμοποιηθεί σε διαδικασίες καθαρισμού και απολύμανσης αναπνευστικού εξοπλισμού. Η συμβατότητα όμως πρέπει να επιβεβαιώνεται για το συγκεκριμένο μοντέλο μάσκας και σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή, καθώς δεν είναι κάθε καθαριστικό ή απολυμαντικό κατάλληλο για κάθε προσωπίδα.

Φίλτρα RD40 και προστασία από CN/CS

Κλείνοντας να απαντήσω σε μηνύματα που μου ήρθαν όσο έγραφα το άρθρο αυτό αναφορικά με τα φίλτρα τύπου RD40 (με σπείρωμα – κοχλιωτό σύνδεσμο), που έχουν ανάγκη στρατιώτες και αστυνομικοί σε αντίστοιχες επιχειρησιακές συνθήκες. Ιδανική επιλογή είναι φίλτρο που ο κατασκευαστής δηλώνει ρητά για προστασία έναντι των συγκεκριμένων παραγόντων. Αντίστοιχη προστασία έναντι δακρυγόνων τύπου CN-CS μπορούν να παρέχουν και φίλτρα με κωδικοποίηση ABEK2-Hg-P3, εφόσον το τεχνικό εγχειρίδιο ή ο οδηγός επιλογής του συγκεκριμένου κατασκευαστή αναφέρει ρητά ότι το συγκεκριμένο φίλτρο είναι κατάλληλο για τους παράγοντες αυτούς. Η κωδικοποίηση ABEK2-Hg-P3 από μόνη της δεν πρέπει να θεωρείται γενική δήλωση ότι κάθε φίλτρο οποιουδήποτε κατασκευαστή καλύπτει CN και CS· για την επιλογή ακολουθούμε πάντοτε τα τεχνικά στοιχεία του συγκεκριμένου φίλτρου και της συγκεκριμένης μάσκας.

Ημερομηνία λήξης και αντικατάσταση φίλτρων

ΠΡΟΣΟΧΗ, τα φίλτρα προστασίας γενικώς έχουν ημερομηνία λήξης. Μετά την ημερομηνία που ορίζει ο κατασκευαστής δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται, ακόμη και αν παραμένουν στην αρχική τους συσκευασία, επειδή η δηλωμένη απόδοση και η διάρκεια αποθήκευσης δεν είναι πλέον εγγυημένες.

Εάν κατά τη χρήση της μάσκας αντιληφθείτε ασυνήθιστη οσμή, γεύση, ερεθισμό, δυσχέρεια στην αναπνοή ή οποιαδήποτε ένδειξη ότι η προστασία δεν λειτουργεί σωστά, απομακρυνθείτε άμεσα από την επικίνδυνη περιοχή και ελέγξτε τη μάσκα και το φίλτρο πριν από νέα χρήση. Η οσμή από μόνη της δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως αξιόπιστος δείκτης κορεσμού ενός φίλτρου.

Περιοδικός έλεγχος και συντήρηση

Ελπίζω τα παραπάνω να βοήθησαν έστω και ελάχιστα όλους τους φίλους και φίλες που επικοινώνησαν και επικοινωνούν μαζί μου για συμβουλές. Κλείνοντας να επισημάνω ότι οι μάσκες ολόκληρου προσώπου χρειάζονται περιοδικό έλεγχο στεγανότητας, λειτουργίας και συντήρηση σύμφωνα με το πρόγραμμα του κατασκευαστή και της υπηρεσίας που τις χρησιμοποιεί. Σε πολλά οργανωμένα προγράμματα προβλέπονται ετήσιοι έλεγχοι ή fit tests, όμως το ακριβές διάστημα εξαρτάται από το μοντέλο, τη χρήση και τις ισχύουσες διαδικασίες. Συμβουλευτείτε τους κατά τόπους αντιπροσώπους και service center των προϊόντων που έχετε αγοράσει.

Οι παραπάνω συμβουλές δεν αντικαθιστούν ή τροποποιούν τις εκάστοτε συμβουλές από τα επίσημα εγχειρίδια χρήσης του κάθε κατασκευαστή σύμφωνα με τα Ευρωπαϊκά πρότυπα και οδηγίες, o κάθε χρήστης είναι υποχρεωμένος να διαβάσει προτού χρησιμοποιήσει τις οδηγίες ασφαλείας του προϊόντος της μάσκας και του φίλτρου.

Βασικά πρότυπα αναφοράς

• EN 136:1998 – Αναπνευστικές προστατευτικές συσκευές, μάσκες ολόκληρου προσώπου, απαιτήσεις, δοκιμές και σήμανση.
• EN 14387:2021 – Φίλτρα αερίων και συνδυασμένα φίλτρα, απαιτήσεις, δοκιμές και σήμανση.
• EN 148-1:2018 – Τυποποιημένη κοχλιωτή σύνδεση για προσωπίδες αναπνευστικής προστασίας (Rd40).

Τελευταία ενημέρωση: 24 Αυγούστου 2026