Οξεία Μέθη και Αλκοολική Δηλητηρίαση: Οδηγός Πρώτων Βοηθειών

Το αλκοόλ είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής ζωής, αλλά η κατανάλωσή του ενέχει κινδύνους που συχνά υποτιμώνται. Η οξεία μέθη δεν είναι απλώς μια «άβολη» κατάσταση, αλλά μπορεί να εξελιχθεί ταχύτατα σε αλκοολική δηλητηρίαση, ένα σοβαρό ιατρικό επείγον περιστατικό με πιθανώς μοιραίες συνέπειες.

Η κατανόηση των βιολογικών επιδράσεων της αιθυλικής αλκοόλης στον οργανισμό και, κυρίως, η γνώση των βασικών Πρώτων Βοηθειών, είναι ζωτικής σημασίας.
Σκοπός αυτού του οδηγού, βασισμένου σε αξιόπιστες αρχές, είναι να παρέχει στον αναγνώστη τις απαραίτητες γνώσεις για την ασφαλή αντιμετώπιση ενός ατόμου που βρίσκεται σε κατάσταση μέθης.

Οι Κυριότερες Βλάβες και Επιδράσεις του Αλκοόλ

Οι βλάβες και οι επικίνδυνες επιδράσεις που προκαλεί το αλκοόλ, σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, είναι:

• Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (ΚΝΣ): Το αλκοόλ είναι κατασταλτικό του ΚΝΣ. Διαταράσσει τη λειτουργία των νευροδιαβιβαστών (όπως το GABA και το γλουταμικό), οδηγώντας σε μειωμένη κρίση, διαταραχή της ισορροπίας, καθυστερημένο χρόνο αντίδρασης και, σε βαριές περιπτώσεις, καταστολή της αναπνοής και κώμα.
• Υπογλυκαιμία (Χαμηλό Σάκχαρο): Το συκώτι δίνει προτεραιότητα στον μεταβολισμό του αλκοόλ. Ως αποτέλεσμα, περιορίζεται η ικανότητά του να παράγει και να απελευθερώνει γλυκόζη στο αίμα, αυξάνοντας τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας, η οποία είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη.
• Υποθερμία (Πτώση Θερμοκρασίας): Το αλκοόλ προκαλεί αγγειοδιαστολή (διαστολή των αιμοφόρων αγγείων) κάτω από την επιφάνεια του δέρματος. Αυτό δημιουργεί μια ψευδαίσθηση ζέστης, αλλά στην πραγματικότητα προκαλεί ταχεία απώλεια θερμότητας στο περιβάλλον, με αποτέλεσμα να υπάρχει σοβαρός κίνδυνος υποθερμίας, ειδικά σε κρύο περιβάλλον.
• Αφυδάτωση: Η αλκοόλη έχει διουρητική δράση, αναστέλλοντας την έκκριση της αντιδιουρητικής ορμόνης (ADH). Αυτό οδηγεί σε αυξημένη ούρηση και κυτταρική αφυδάτωση αν δεν αντικαθίστανται τα υγρά.
• Γαστρεντερικό: Η κατανάλωση με άδειο στομάχι μπορεί να προκαλέσει γαστρικό ερεθισμό (οξεία γαστρίτιδα), με συμπτώματα όπως ναυτία και έμετο.

Διαβάθμιση Μέθης και Σημάδια Κινδύνου

Τα συμπτώματα της μέθης κλιμακώνονται ανάλογα με τη συγκέντρωση του αλκοόλ στο αίμα (Blood Alcohol Concentration – BAC):

Σημάδια Αλκοολικής Δηλητηρίασης (Καλέστε άμεσα το 166/112):

• Απώλεια αισθήσεων (δεν ξυπνάει).
• Επιβραδυσμένη ή ακανόνιστη αναπνοή (λιγότερο από 8-10 αναπνοές το λεπτό).
• Ωχρό, κυανό ή κρύο δέρμα (κίνδυνος υποθερμίας).
• Εμετός ενώ είναι αναίσθητος/η (κίνδυνος εισρόφησης).

Πρώτες Βοήθειες σε Περιστατικό Μέθης

Οι οδηγίες Πρώτων Βοηθειών αποσκοπούν στην αντιμετώπιση των άμεσων κινδύνων (απόφραξη αεραγωγών, υπογλυκαιμία, υποθερμία).

1. ΣΕ ΑΤΟΜΟ ΜΕ ΤΙΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ (Ήπια/Μέτρια Μέθη)

• Ενυδάτωση & Σάκχαρο: Δώστε νερό ή διαυγή υγρά για την αφυδάτωση (όχι καφέ, καθώς είναι διουρητικός). Εάν είναι σε θέση να πιει, δώστε γλυκά ροφήματα (π.χ. χυμό, νερό με ζάχαρη/μέλι) για την πρόληψη ή αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας.
• Θερμοκρασία: Κρατήστε το άτομο ζεστό (σκεπάστε το) για να αντιμετωπίσετε την απώλεια θερμότητας.
• Έμετος: Εάν κάνει έμετο, ενθαρρύνετέ τον (θα νιώσει καλύτερα) και βεβαιωθείτε ότι το κεφάλι του είναι όρθιο ή στο πλάι για να μην εισπνεύσει τα υγρά του εμετού.

2. ΣΕ ΑΤΟΜΟ ΧΩΡΙΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ (Βαριά Μέθη / Δηλητηρίαση)

Αυτή είναι κατάσταση έκτακτης ανάγκης: Καλέστε άμεσα το 166 (ΕΚΑΒ) ή το 112.

Θέση Ασφαλείας: Εάν το άτομο είναι αναίσθητο αλλά αναπνέει κανονικά, τοποθετήστε το αμέσως σε Πλάγια Θέση Ασφαλείας (Recovery Position)

* Διατηρεί ανοιχτό τον αεραγωγό.

* Επιτρέπει στα υγρά (εμετό, σάλιο) να εξέλθουν από το στόμα, αποτρέποντας την εισρόφηση στους πνεύμονες.

• Παρακολούθηση: Μείνετε συνεχώς δίπλα του/της. Ελέγχετε συχνά την αναπνοή του/της, το χρώμα του δέρματος και την αντίδραση σε φωνητικά ερεθίσματα.
• Προστασία από το Κρύο: Σκεπάστε το άτομο με κουβέρτα ή ρούχα από κάτω και από πάνω για την αποφυγή της υποθερμίας.

Τι να ΜΗΝ Κάνετε:

• Μην προσπαθήσετε να τον ξυπνήσετε με το ζόρι ή να τον κάνετε να περπατήσει.
• Μην του δίνετε καφέ ή άλλες διεγερτικές ουσίες (ο καφές εντείνει την αφυδάτωση και μπορεί να συγκαλύψει τη σοβαρότητα της κατάστασης).

Υπεύθυνη Κατανάλωση και Γνώση

Η παροχή Πρώτων Βοηθειών σε περιστατικό μέθης είναι μια πράξη ευθύνης και ανθρωπιάς. Είναι κρίσιμο να θυμόμαστε ότι η καλή πρόθεση δεν αντικαθιστά τη σωστή γνώση. Σε κάθε περίπτωση βαριάς μέθης ή απώλειας αισθήσεων, η άμεση κλήση επαγγελματικής ιατρικής βοήθειας (166) και η εφαρμογή της Πλάγιας Θέσης Ασφαλείας είναι οι ενέργειες που σώζουν ζωές. Η καλύτερη πρόληψη, ωστόσο, παραμένει πάντα η υπεύθυνη και μετρημένη κατανάλωση αλκοόλ.

Πηγές και Αναφορές

• Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (World Health Organization – WHO) Global Status Report on Alcohol and Health 2018.
• Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Εξάρτησης από τα Ναρκωτικά (EMCDDA) European Drug Report 2024: Alcohol and Other Substances.
• Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων ΗΠΑ (CDC) Alcohol and Public Health.
• Ελληνική Εταιρεία Επείγουσας Προνοσοκομειακής Ιατρικής (ΕΕΕΠΙ) Οδηγίες Πρώτων Βοηθειών – Θέση Ανάνηψης (Recovery Position).
• Ελληνική Αστυνομία – Τροχαία Νομοθεσία περί οδήγησης υπό την επήρεια αλκοόλ., Κ.Ο.Κ. άρθρο 42 (Ν. 2696/1999, όπως ισχύει).
• Υπουργείο Υγείας Ελλάδας – Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας Ενημερωτικά Δελτία & Καμπάνιες πρόληψης αλκοολισμού.
• Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός (Ε.Ε.Σ.) Οδηγός Πρώτων Βοηθειών – Απώλεια αισθήσεων, Θέση ανάνηψης, Υποθερμία.
• Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) Εκστρατεία ενημέρωσης για τις επιδράσεις του αλκοόλ.
• National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism (NIAAA) Alcohol Overdose: The Dangers of Drinking Too Much.