Το παρόν άρθρο είναι αφιερωμένο στους πυροσβέστες και τους χειριστές μονάδων που έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν στο βωμό του καθήκοντος, σε περιστατικά που συνέβησαν σε χώρους διυλιστηρίων ή πετροχημικών εγκαταστάσεων σε όλο τον κόσμο.
Νομοθεσία και Εξοπλισμός
Στην Ελλάδα, η νομοθεσία για την πυρασφάλεια των διυλιστηρίων ρυθμίζεται κυρίως από την Κοινή Υπουργική Απόφαση 34458/1990 (ΦΕΚ 846/Β/31-12-1990). Αυτή η απόφαση καθορίζει τις τεχνικές προδιαγραφές, τον σχεδιασμό, την κατασκευή, την ασφαλή λειτουργία και την πυροπροστασία των βιομηχανιών πετρελαίου.
Σε εγκαταστάσεις διυλιστηρίων και λοιπών βιομηχανιών πετρελαίου χωρητικότητας άνω των 100.000 μ³ και έκτασης άνω των 50 στρεμμάτων, είναι υποχρεωτική η ύπαρξη ενός κατάλληλου πυροσβεστικού οχήματος βαρέως τύπου. Πρόκειται για όχημα που εκτοξεύει νερό-αφρό, σκόνη ή συνδυασμό αυτών. Αντίστοιχα, εγκαταστάσεις άνω των 200.000 μ³ υποχρεούνται να διαθέτουν δύο (2) τέτοια οχήματα, εφόσον η έκτασή τους ξεπερνά τα 200 στρέμματα.
Για την προστασία των εγκαταστάσεων, απαιτούνται βασικά δύο τύποι πυροσβεστικών οχημάτων:
Αυτοκίνητα Σκόνης και Αυτοκίνητα Αφρού.
Αυτά τα οχήματα διαφέρουν ως προς το μέγεθος και την ικανότητα, ενώ η επιλογή τους εξαρτάται από το είδος της απαιτούμενης προστασίας και τις ανάγκες της περιοχής. Τα οχήματα αυτά είναι εξειδικευμένα, με ισχυρές αντλίες (10.000 l/min), μεγάλες δεξαμενές νερού και αφρού, και είναι εξοπλισμένα για την αντιμετώπιση μαζικών πυρκαγιών. Επιπλέον, μπορεί να διαθέτουν ειδικά βραχιονοφόρα συστήματα για την πρόσβαση σε ψηλά σημεία, καθώς και τηλεχειριζόμενα ρομπότ ή drones εποπτείας.
Ο Ρόλος και οι Δεξιότητες του Πυροσβέστη Διυλιστηρίων
Ο Πυροσβέστης διυλιστηρίων ανήκει στην ειδική υπηρεσία άμεσης δράσης, γνωστή ως «Άγημα Πυρασφάλειας». Κύριο έργο του είναι η κατάσβεση πυρκαγιών και η διάσωση ατόμων. Φροντίζει για την ασφάλεια των βιομηχανικών εγκαταστάσεων και την προστασία των εργαζομένων. Ωστόσο, το μεγαλύτερο μέρος της εργασίας του επικεντρώνεται στην πρόληψη: διενεργεί μετρήσεις αερίων, επιθεωρήσεις ασφαλείας, εκπονεί σχέδια διάσωσης και συντηρεί τον πυροσβεστικό εξοπλισμό.
Για να γίνει κάποιος Πυροσβέστης διυλιστηρίων, απαιτείται απολυτήριο λυκείου, επαγγελματική άδεια οδήγησης βαρέων οχημάτων (Γ’ και Ε’), απολυτήριο στρατού, άριστη υγεία και γνώσεις αγγλικών και υπολογιστών. Είναι επίσης απαραίτητη η προϋπηρεσία στο Πυροσβεστικό Σώμα.
Εξαιτίας της φύσης του επαγγέλματος, απαιτούνται συγκεκριμένες δεξιότητες:
- Τόλμη, ανδρεία, αυταπάρνηση.
- Ψυχραιμία, δυναμισμός, ταχύτητα αντίδρασης.
- Επιδεξιότητα στον χειρισμό μηχανημάτων.
- Ευσυνειδησία, συνέπεια, επινοητικότητα.
- Ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλιών.
- Καλή φυσική και ψυχική κατάσταση.
Το επάγγελμα είναι ιδιαίτερα δύσκολο και επικίνδυνο, καθώς οι πυροσβέστες εργάζονται σε αντίξοες συνθήκες με υψηλές θερμοκρασίες, καπνούς, χημικές αναθυμιάσεις και κίνδυνο εκρήξεων. Εργάζονται όλο τον χρόνο σε κυλιόμενες βάρδιες και πάντοτε ομαδικά.
Εκπαίδευση και Εξειδίκευση
Η εκπαίδευση των πυροσβεστών διυλιστηρίων διαρκεί περίπου ένα χρόνο. Περιλαμβάνει θεωρητική και πρακτική κατάρτιση εντός της εγκατάστασης, ενώ στη συνέχεια μεταβαίνουν σε ειδικές σχολές στο εξωτερικό για πιστοποίηση.
Μερικοί πυροσβέστες εξειδικεύονται σε:
- Σχοινό-διάσωση (IRATA, ITRA, SPRAT).
- Διάσωση σε περιορισμένους χώρους (Advanced Confined Space Rescue).
- Πυρόσβεση με προσομοιωτές εικονικής πραγματικότητας (Virtual Reality).
- Πρώτες Βοήθειες.
Για την προστασία τους, χρησιμοποιούν διάφορους τύπους στολών, όπως οι στολές προσέγγισης, οι στολές διέλευσης και οι στολές χημικών. Οι εγκαταστάσεις υποχρεούνται να διαθέτουν συγκεκριμένο αριθμό αντιπυρικών στολών, ανάλογα με τη χωρητικότητά τους.
Είδη Πυρκαγιών και Τακτικές Αντιμετώπισης
Οι πυρκαγιές που αντιμετωπίζονται σε διυλιστήρια είναι συνήθως κατηγορίας B και C (υγρών και αερίων καυσίμων). Οι πυρκαγιές πετρελαίου και φυσικού αερίου, λόγω των εύφλεκτων υδρογονανθράκων, μπορούν να κλιμακωθούν σε δευτερόλεπτα και να προκαλέσουν εκρήξεις όπως BLEVE (Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion) και VCE (Vapor Cloud Explosion).
Η πυρόσβεση περιλαμβάνει τη χρήση εξειδικευμένου εξοπλισμού και προηγμένων στρατηγικών. Οι βασικές τακτικές είναι:
- Άμεση επίθεση: Εφαρμογή νερού ή αφρού απευθείας στη βάση της πυρκαγιάς.
- Αμυντικές επιχειρήσεις: Ψύξη των εκτεθειμένων δομών για την αποφυγή εξάπλωσης της πυρκαγιάς. Η προστασία του παρακείμενου εξοπλισμού είναι κρίσιμη για την αποφυγή ενός φαινομένου ντόμινο που θα μπορούσε να προκαλέσει μια καταστροφή τύπου SEVESO.
- Εφαρμογή αφρού: Κάλυψη της επιφάνειας της δεξαμενής με αφρό για να αποκοπεί η παροχή οξυγόνου στις φλόγες.
Επίσης, χρησιμοποιούνται ειδικά μέσα όπως ο ατμός πυρόσβεσης για την κατάπνιξη πυρκαγιών σε περιορισμένους χώρους, καθώς και συστήματα υδρονέφωσης για ψύξη και καταστολή. Οι σύγχρονες εγκαταστάσεις αξιοποιούν τεχνολογίες όπως drones για επίγνωση της κατάστασης σε πραγματικό χρόνο και τηλεχειριζόμενα ρομπότ για εργασίες σε επικίνδυνες ζώνες χωρίς ανθρώπινη παρουσία.
Σε κάθε περιστατικό, εφαρμόζεται ένα δομημένο Σύστημα Διοίκησης Συμβάντων (ICS) για τον συντονισμό της αντίδρασης και τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων.
Το επάγγελμα του πυροσβέστη διυλιστηρίων και πετροχημικών εγκαταστάσεων είναι μια εξειδικευμένη μορφή πυροσβεστικής υπηρεσίας.
Παρόλο που απαιτείται υψηλή ετοιμότητα για την αντιμετώπιση κινδύνων, η καθημερινή εργασία εστιάζει κυρίως στην πρόληψη ατυχημάτων, τη συντήρηση του εξοπλισμού και την εκπαίδευση.
Πηγές:
- Κοινή Υπουργική Απόφαση 34458/1990 (ΦΕΚ 846/Β/31-12-1990)
- Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο: https://blogs.sch.gr/kkgeorgia/epaggelmata/pyrosvestis/
- Εξωτερικές πηγές που αναφέρονται στο κείμενο (π.χ., CTIF.org, Journal of Petroleum Technology)
Του Στέφανου Χ. Ζαφειρίου
- Refinery Firefighter
- NaTech Disaster Specialist
- Instructor in Marine Safety and Security
- Rescue Diver – Rope Rescue – EMT – UAV Pilot
