Το διυλιστήριο πετρελαίου είναι μια βαριά βιομηχανική εγκατάσταση όπου το αργό πετρέλαιο επεξεργάζεται και διυλίζεται σε πιο χρήσιμα προϊόντα όπως νάφθα, βενζίνη, καύσιμο ντίζελ, άσφαλτος, πετρέλαιο θέρμανσης, κηροζίνη και υγραέριο.
Τα διυλιστήρια πετρελαίου είναι τυπικά μεγάλα, εκτεταμένα βιομηχανικά συγκροτήματα με δίκτυα σωληνώσεων που μεταφέρουν ρευστά προϊόντα μεταξύ μεγάλων μονάδων χημικής επεξεργασίας.
Λόγω της πολυπλοκότητας των διεργασιών, τα διυλιστήρια χρησιμοποιούν υψηλή τεχνολογία και μπορούν να θεωρηθούν ως ειδικού τύπου χημικές εγκαταστάσεις.
Πώς φτάνει και αποθηκεύεται το αργό πετρέλαιο
Η τροφοδοσία του αργού (ακατέργαστου) πετρελαίου γίνεται συνήθως από δεξαμενόπλοια αργού (crude oil tankers) τα οποία ελλιμενίζονται σε προβλήτες των εγκαταστάσεων. Μέσα από σωληνώσεις/αγωγούς, το αργό πετρέλαιο οδηγείται σε δεξαμενές αποθήκευσης, όπου παραμένει μέχρι να ξεκινήσει η επεξεργασία του.
Το ακατέργαστο αργό πετρέλαιο, ως έχει, δεν είναι γενικά χρήσιμο σε βιομηχανικές εφαρμογές. Απαιτείται διαχωρισμός και περαιτέρω κατεργασία ώστε να προκύψουν προϊόντα με συγκεκριμένες ιδιότητες.
Απόσταξη και επεξεργασία: πώς “σπάει” το αργό σε προϊόντα
Στο αργό πετρέλαιο υπάρχουν εκατοντάδες διαφορετικές ενώσεις υδρογονανθράκων. Στο διυλιστήριο, αυτές διαχωρίζονται σε κλάσματα/συστατικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως:
- καύσιμα,
- λιπαντικά,
- πρώτες ύλες για πετροχημικές διεργασίες (για παραγωγή πλαστικών, απορρυπαντικών, διαλυτών, ελαστομερών κ.ά.).
Μόλις το αργό πετρέλαιο διαχωριστεί και καθαριστεί από προσμίξεις και ακαθαρσίες, μετατρέπεται σε επιμέρους κλάσματα μέσω ατμοσφαιρικής απόσταξης και στη συνέχεια μεταφέρεται για περαιτέρω επεξεργασία στις κατάλληλες μονάδες, ώστε να παραχθούν τα τελικά προϊόντα.
Μέχρι εδώ, λίγο έως πολύ, μας είναι γνωστά τα βασικά προϊόντα που μας δίνει το αργό πετρέλαιο.
Πέρα από τα καύσιμα: τι άλλο μπορεί να προκύψει
Όμως, πέρα από τα διάφορα αέρια ή υγρά καύσιμα, προκύπτουν (μέσω της πετροχημικής αλυσίδας) και πολλά ακόμη προϊόντα/υλικά, όπως:
- Φαινόλη: βάση για παραγωγή υλικών/ρητινών και χημικών προϊόντων με πλήθος εφαρμογών.
- Πολυπροπυλένιο (PP): από προπυλένιο, μετά από κατάλληλη επεξεργασία, προκύπτουν πλαστικά φιλμ και προϊόντα συσκευασίας (π.χ. δοχεία/“τάπερ” κ.λπ.).
- Παραφίνη: μίγμα υδρογονανθράκων που χρησιμοποιείται σε εφαρμογές όπως κεριά, εμποτισμός/αδιαβροχοποίηση, ειδικές βιομηχανικές χρήσεις κ.ά.
- PTFE (Τεφλόν / πολυτετραφθοροαιθυλένιο): πολυμερές με μεγάλη χημική αντοχή, γνωστό για επιστρώσεις και ειδικές εφαρμογές.
- Νάιλον: από τα πιο γνωστά συνθετικά πολυμερή με ευρεία χρήση.
- Εποξειδική ρητίνη: υλικό σε υγρή μορφή που, όταν παραχθεί/ωριμάσει κατάλληλα, αποκτά σκληρές μηχανικές ιδιότητες, καλή χημική αντοχή και υψηλή συγκολλητική δύναμη.
- Βουλκανισμένο καουτσούκ / ελαστομερή: υλικά που προκύπτουν από βιομηχανικές διεργασίες και χρησιμοποιούνται σε πλήθος εφαρμογών.
Τύποι συνθετικού καουτσούκ (ενδεικτικά)
- Καουτσούκ τύπου Buna-S (SBR): από βουταδιένιο και στυρόλιο (πολύ χρησιμοποιημένο, π.χ. ελαστικά οχημάτων).
- Καουτσούκ τύπου Buna-N (NBR).
- Καουτσούκ βουτυλίου.
- Νεοπρένιο.
Από τα λιπαντικά προκύπτουν επίσης προϊόντα όπως βαζελίνη, καθώς και υλικά που χρησιμοποιούνται σε καλλυντικές εφαρμογές (π.χ. προϊόντα χειλιών, ενυδατικές κρέμες κ.ά.).
Επειδή μπορούμε να περάσουμε ώρες περιγράφοντας το τι μπορεί να δώσει ένα διυλιστήριο και η πετροχημική αλυσίδα που το συνοδεύει, παραθέτω ένα διάγραμμα που συνοψίζει τα περισσότερα σε μία εικόνα.
Κίνδυνοι σε διυλιστήριο (γιατί η ασφάλεια είναι “σύστημα”)
Ένα διυλιστήριο είναι περιβάλλον υψηλού κινδύνου, κυρίως επειδή συνυπάρχουν:
- Εύφλεκτα/εκρηκτικά νέφη ατμών (διαρροές, εξατμίσεις, μεταγγίσεις),
- Υψηλές πιέσεις και θερμοκρασίες σε μονάδες και γραμμές,
- Στατικός ηλεκτρισμός σε ροές υγρών και μεταφορές,
- Εργασίες θερμού τύπου (hot work) σε περιβάλλον με πιθανές αναθυμιάσεις,
- Κλειστοί χώροι (δεξαμενές/φρεάτια) με κινδύνους ασφυξίας ή τοξικότητας,
- Μεγάλη πολυπλοκότητα εγκατάστασης, όπου μια μικρή αστοχία μπορεί να κλιμακωθεί γρήγορα.
Πυρασφάλεια σε διυλιστήριο: τι κάνει τη διαφορά
Πρόληψη
- Πειθαρχία σε διαδικασίες εργασιών και άδειες εργασίας (ιδίως σε hot work).
- Απομόνωση γραμμών/ενέργειας πριν από παρεμβάσεις.
- Έλεγχος πηγών ανάφλεξης και σωστή οργάνωση ζωνών.
Έγκαιρη ανίχνευση
- Ανίχνευση εύφλεκτων αερίων/ατμών σε κρίσιμα σημεία.
- Σαφείς συναγερμοί και άμεσες διαδικασίες απομάκρυνσης/απομόνωσης.
Κατάσβεση & περιορισμός
- Κατάλληλα μέσα (π.χ. αφρός σε εφαρμογές υγρών καυσίμων, ψύξη/προστασία εξοπλισμού όπου απαιτείται).
- Στόχος: περιορισμός του συμβάντος και αποφυγή επέκτασης σε γειτονικές μονάδες/δεξαμενές.
Ετοιμότητα
- Σχέδιο έκτακτης ανάγκης, ρόλοι, επικοινωνία.
- Εκπαίδευση και ασκήσεις με ρεαλιστικά σενάρια.
Συχνές ερωτήσεις
1) Γιατί δεν “καίμε” απλά το αργό όπως είναι;
Γιατί έχει ανομοιογενή σύσταση και ακαθαρσίες και δεν έχει τις ιδιότητες που απαιτούνται για ασφαλή/αποδοτική χρήση. Χρειάζεται διαχωρισμός και κατεργασία.
2) Τι είναι η νάφθα και γιατί αναφέρεται τόσο;
Είναι ένα από τα βασικά κλάσματα και συχνά λειτουργεί ως σημαντική πρώτη ύλη για πετροχημικές διεργασίες.
3) Τι κάνει ένα διυλιστήριο “υψηλού κινδύνου”;
Ο συνδυασμός εύφλεκτων υλικών, υψηλής πίεσης/θερμοκρασίας, πολλών σημείων μεταφοράς/διαρροής και πιθανών πηγών ανάφλεξης.
Κλείνοντας, ένα διυλιστήριο δεν είναι απλώς “μια μεγάλη εγκατάσταση”∙ είναι ένα ζωντανό σύστημα υψηλής ενέργειας, όπου μια μικρή αστοχία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα σε σοβαρό συμβάν.
Γι’ αυτό η πυρασφάλεια εδώ δεν βασίζεται στην τύχη ή στον ηρωισμό της στιγμής, αλλά στη συνέπεια: σωστές διαδικασίες, σωστή εκπαίδευση, έγκαιρη ανίχνευση και άμεση, συντονισμένη αντίδραση.
Όσο πιο καλά δουλεύει το σύστημα πριν το περιστατικό, τόσο λιγότερο θα χρειαστεί να “παλέψει” κανείς όταν αυτό συμβεί.
Του Ζαφειρίου Αλέξανδρου
Αρχιπυροσβέστης βάρδιας, στα διυλιστήρια ΕΛ.ΠΕ Ασπροπύργου
Εθελοντής Αρχιπυροσβέστης Π.Σ. στον 9ο Αθηνών
Εκπαιδευτής Καταδύσεων Scuba Schools International (SSI) / Water Action
Πηγές
Πηγή κειμένου: Βικιπαίδεια (el.wikipedia.org)
Πηγή φωτογραφιών:
- Εικόνα 1: kineticpetro.com
- Εικόνα 2: commons.wikimedia.org
- Εικόνα 3: rig source ing.
